Lammert Kamphuis, red, Vrijgemaakt, dertigers over het leven in een gereformeerde zuil, Utrecht 2014, 143 bladzijden, ISBN 978 90 435 23400, € 15

Vijftien mensen die opgegroeid zijn in de gereformeerde kerken vrijgemaakt geven in een bundel onder redactie van Lammert Kamphuis verantwoording van wat ze gedaan hebben met die achtergrond. Ze schrijven als dertigers over het leven in een gereformeerde zuil. Een aantal van hen heeft afscheid genomen van de vrijgemaakte kerk; sommigen niet. Wie ik over dit boekje hoor, heeft het achter elkaar uitgelezen – en niet alleen dertigers. Misschien raakt het vijftigers en zestigers net zo. Wat betekenden geloof en kerk voor jezelf in de jaren negentig van de vorige eeuw? Wat gaf je je kinderen mee – en hoe gaf je het mee? Deze vijftien dertigers kijken daarop terug en ze nodigen daarmee in feite iedereen uit om na te denken over de verandering die ons overspoeld heeft. In dit artikel een paar van de vele mogelijke opmerkingen, vanuit het blikveld van een zestiger.

De andere dertigers
Een van deze vijftien, Maaike Boersma, beschrijft het gevoel van vervreemding als ze thuiskomt: haar drie broers en zussen hebben allemaal wel hun plek gevonden in het geloof. Zo ken ik ook veel dertigers die met enthousiasme hun plek innemen, gegrepen door het evangelie. Ze werken mee in het kinderwerk, in de kringen, als kerkenraadslid en noem maar op. Sommigen van hen komen ook aan het woord in de bundel, de predikant Luite-Harm Kooij, die ‘met plezier en overtuiging nu leiding geef als gereformeerd predikant’ (p. 70), maar wel eerlijk spreekt over de moeite die het kostte om zich te ontworstelen aan het, zoals ik het zou noemen, gesloten en rationele karakter van de kerk in die tijd. Ik had graag in een bundel als deze meer aandacht gehad voor de ‘achterblijvers’: wat maakt dat zij niet alleen blijven, maar zich ook nog eens inzetten voor de gemeente van de Heer, die nog wel heel veel vlekken en rimpels heeft? Ook mis ik een verhaal van mensen die zich uit overtuiging aangesloten hebben bij een evangelische gemeente. Al met al; de bundel is misschien niet representatief voor deze leeftijdsgroep, maar daarom niet minder prikkelend.

Late ontzuiling
Een paar dingen kan ik slechts aanstippen. In de inleiding zet Lammert Kamphuis, tegenwoordig onder andere docent levensbeschouwing, de ontwikkeling bij hem en zijn collega’s onder andere in het licht van de late ontzuiling binnen de GKv. Begon die in Nederland in de jaren zestig, voor de vrijgemaakte kerken lag dat anders. In de laatste helft van de vorige eeuw hadden we onze eigen zuil: gereformeerde scholen, politieke partij, omroepaspiraties, en noem maar op. Zeker in de gebieden met hoge concentraties van vrijgemaakten, kon je je leven leiden binnen die muren. Even los van de overtuiging waaruit die organisaties geboren zijn, in de praktijk kon zomaar de indruk ontstaan dat ze vooral bescherming boden aan wie binnen die muren woonde. Deze muren zijn in snel tempo afgebrokkeld. Dat begon al in de jaren negentig van de vorige eeuw: diversiteit groeide. Naast het oude blad De Reformatie kwam Bij de Tijd, een aantal jaren lang, en Reformanda. Hoewel ze beide in de titel aangeven dat het niet kan blijven zoals het was, wezen ze een verschillende richting. De eerste scheuren in de muur van de verzuiling. Gevolg van de ontzuiling is dat je dan allemaal je rekenschap moet geven waar het echt om gaat. Ook in de manier waarop je in deze wereld staat. Geloven zonder de beschermende werking van de structuren om je heen. Dan blijkt de doos van het geloof soms leeg te zijn.
Met die late ontzuiling hebben we allemaal te maken. Dertigers, zestigers en negentigers. Dus ook met de vraag: wat houdt het nu allemaal in? Op een of andere manier staan we allemaal met de rug tegen de muur. God brengt ons in de positie van David, in Psalm 39: 8: wat heb ik dan te verwachten, HEER? Mijn hoop is alleen op u gevestigd. Hoe meer de zelfgebouwde muren afbrokkelen, hoe meer blijkt dat er maar één overblijft: die van Gods woord zelf (liedboek (1973) 316). Soms is verlies winst.

Ontvangen en doorgeven
In ‘Asterix op Corsica’ constateert de Romeinse hoofdman dat de Corsicaanse dwangarbeiders wel heel lang over hun werk doen: zo duurt het jaren… De arbeiders vertalen dit onmiddellijk: de baas zegt dat er geen haast bij is. Dat is vast niet wat de hoofdman bedoelde. Het geeft wel weer wat er kan gebeuren als wij de inhoud van het geloof doorgeven. In de bundel merkte ik dat als ze iets weergeven over de uitverkiezing. Prof.J.Kamphuis zou daarvan gezegd hebben: een die binne binne binne binne geloof. Je eerste neiging, zeker als theoloog, is dan: dit klopt niet; de Bijbel spreekt daar anders over en onze belijdenis ook. Catechisatie komt er zonder meer slecht van af: een gedwongen onderdompeling in de gereformeerde leer, zonder ruimte voor vragen. Zo hebben ze dat ervaren. Dat maakt beschaamd. Als ik naar mezelf kijk: dat was vast niet mijn bedoeling, nu niet en toen ook niet. Maar dit beeld is bij een aantal mensen in ieder geval gebleven. Tegelijk had ik in een bundel van allerlei goed opgeleide mensen iets meer gevoel verwacht voor het verschil tussen doorgeven en ontvangen. Dat zeg ik overigens niet om de beschreven herinneringen onschadelijk te maken. Ik denk even aan wat Jezus zelf zegt over wie jongeren een struikelblok om te geloven voorlegt, zie Matteüs 18: 6.

Gevoel
Prof.dr. Kees de Ruijter vroeg er op 11 september bij zijn afscheid als hoogleraar praktische theologie aandacht voor: we hebben misschien een blinde vlek voor lichamelijkheid in de kerk. Terwijl God ons, bijvoorbeeld in het avondmaal, toch ook via ons lichaam, zetel van gevoelens, benadert. Deze blinde vlek komt schrijnend naar voren in de bundel. De afstand tussen de rationele benadering in de kerk en het ontdekken van de eigen lichamelijkheid, en heel concreet soms, seksualiteit. Juist hier hebben we nog veel te ontdekken. De cultuur van deze tijd vraagt daar ook om. Juist als je de tweespalt wilt overwinnen tussen wat je geacht wordt aan te nemen in de groep/kerk waar je bij hoort en je eigen leven is het belangrijk. Het leven is één, misschien op een andere manier dan wat daarmee bedoeld werd in de hoogtijdagen van de vrijgemaakte verzuiling, maar niet minder waar.
Kortom: als de verantwoording van de keuzes van deze vijftien mensen ons prikkelt om kritisch over onszelf na te denken en in ieder geval in deze tijd met elkaar terug te gaan naar de kern van het geloof, is het verschijnen winst.

Assen, Jan Kuiper

 

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 19 september 2014. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)