Het Nederlands Gereformeerd Jeugdwerk presenteerde op 12 januari de Jeugdtrends 2016. Op dezelfde dag werd ook de TrendRede 2016 uitgesproken. De verbinding tussen beide is de gesignaleerde wens om de leefwereld individueel vorm te geven.

Sinds 2014 publiceert het NGJ jaarlijks een lijst met trends in het jeugdwerk. De strekking van de Jeugdtrends 2016 is: jongeren gaan hun leven kleiner, persoonlijker en overzichtelijker maken.

De TrendRede is een initiatief van een aantal Nederlandse toekomstdenkers. Jaarlijks kaderen en clusteren zij de actualiteit in drie overkoepelende thema’s en wijzen Nederland daarmee een pad richting de toekomst. De TrendRede 2016 formuleert als trends: een maatschappij in verzet, de zoektocht naar grip, en het bouwgesprek voor een samenleving.

In dit artikel leggen we de TrendRede 2016 naast de Jeugdtrends 2016, aan de hand van de drie overkoepelende observaties uit de laatste: kleiner, persoonlijker en overzichtelijker.

1. Kleiner

De eerste twee trends, ‘Wij horen bij elkaar’ en ‘Lokaal’, worden in de TrendRede gekoppeld aan het individu, de nieuwe fundamentele bouwsteen van de samenleving. We zijn inmiddels gewend als individu benaderd te worden. De TrendRede vult aan dat we tegelijk het verlangen hebben om een betekenisvolle positie in te nemen in zelfgekozen groepen of platforms.

Het nieuwe wij richt zich op gedeelde waarden. Daardoor ontstaat er ruimte voor onderlinge verbindingen, waardoor problemen in de samenwerking kunnen worden voorkomen.Gelijkgestemden zoeken elkaar op en gaan een flexibele verbintenis aan. Deze groepen zijn los van bestaande vormen, eisen en tradities actief. Ze bieden vastigheid, een geloof, een basisvertrouwen. Ze vormen het ‘nieuwe wij’. In de groep bepaalt ieder voor zich op welk moment en met welk gedrag de eigen betekenis het best tot haar recht komt.

Volgens de TrendRede was het ‘oude wij’ verbonden aan autoriteiten om de samenleving bij elkaar te houden. Autoriteiten in formele organisatie, met genormeerde afspraken en aangestelde leiders. In het nieuwe wij wordt de leiding overgelaten aan degene die op dat moment de meest geschikte persoon is. In elke nieuwe fase en situatie kunnen de verhoudingen in de groep veranderen. Daardoor krijgt iedereen binnen de groep momenten om echt van betekenis te zijn. Dat is het grote en soms ook knellende verschil met het oude wij.

Het oude wij had door bestaande formele structuren de mogelijkheid zichzelf groot te organiseren in een bedrijf of een kerkgenootschap. Elk onderdeel van die structuur vormde een eigen wij en bleef toch onderdeel van het grotere wij van waaruit de beslissingen werden genomen.

Het nieuwe wij kan en wil zichzelf niet groot en formeel organiseren. Dat is tegelijk één van de pijnpunten van het nieuwe wij: mensen hebben het idee dat ze geen invloed hebben op gebieden waar de beslissingen genomen worden. Nieuwe wij-groepen hebben daardoor moeite om van hogerhand genomen beslissingen te accepteren. Het is in essentie een andere manier van omgaan met gezag.

Jongeren die in de wereld van dit nieuwe wij opgroeien, worden graag betrokken bij wat er met en voor ze wordt georganiseerd. Het is prima dat volwassenen het initiatief nemen, als jongeren maar een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren en daarin ook de leiding kunnen nemen.

2. Persoonlijker

De TrendRede en de Jeugdtrends van 2016 lopen op het eerste gezicht parallel, maar de waardering van en concrete reactie op bepaalde ontwikkelingen kunnen wel verschillen. Enkele voorbeelden.

Ik – het individu
De Jeugdtrends wijst op ‘me ding’ (3): jongeren willen laten zien wie ze zijn en wat ze kunnen. Jongeren moeten dus ook op die persoonlijke manier benaderd worden: geen voorbeelden uit Afrika geven, maar uit het leven van de jeugdleider zelf.

De TrendRede verwoordt het zo: ‘We hebben geleerd een individu te zijn. Ideologie en overkoepelende visie zijn naar achter gedrongen in een zucht naar individuele perfectie en prestatie.’ Zelfrealisatie, of misschien wel zelfmanifestatie, wordt op het persoonlijke vlak de focus van 2016. De TrendRede gaat zelfs nog verder: ‘Binnen ons eigen systeem vinden we het moeilijk nog actieve interesse op te brengen voor de ander.’

Laten wij als christenen deze interesse wel opbrengen en de jongeren in onze omgeving bereiken.

De ander
De Jeugdtrends benadrukt in de relatie met de ander vooral de waarde van het persoonlijke contact (trend 4, Beperkte houdbaarheid): ‘Er moet al zo veel. Tijd maken voor een persoonlijke ontmoeting is daardoor een voorrecht geworden. Persoonlijke tijd wordt daarom alleen vrijgemaakt voor de relaties die ertoe doen. Gebeurt er in die ontmoeting niets persoonlijks, dan zal er niet snel weer tijd voor die relatie vrijgemaakt worden.’

Het persoonlijke contact neemt af, wordt specifieker, moet ertoe doen en heeft naast het vertrouwen in de ander te maken met het vertrouwen in jezelf. Laten wij als christenen het persoonlijke contact met kerkjongeren opzoeken en in de relatie hen echt leren kennen.Het persoonlijke contact is een voorrecht en komt niet meer elke dag voor. Dat heeft verschillende effecten op de relatie met de ander. De TrendRede verwoord het zo: ‘Na twee decennia nadruk op “ik”, succes, selfies, efficiëntie en het bijbehorende ongeduld, neemt de behoefte aan het zelfoverstijgende toe. Voel ik nog binding met anderen, met een idee? Durf ik te vertrouwen op wat de ander zegt en doet? Vind ik het prettig wanneer mensen mij vertrouwen?’

Converseren, niet discussiëren
De Jeugdtrends 2016 geeft onder trend 7 (Eigenheid) de volgende tip: ‘Gebruik in het jeugdwerk en in de kerkdiensten werkvormen die ruimte bieden om aan te sluiten op ieders persoonlijke niveau.’ Deze tip benadrukt de noodzaak om oog te hebben voor het niveau van de individuele jongere.

De TrendRede schrijft iets wat daarbij aansluit: ‘We willen niet debatteren, we willen construeren. Van belang is niet een woordenstrijd te winnen, maar om grip te krijgen op de materie. Het huidige debat is een eindeloze herhaling van meningen en gemeenplaatsen, waarin deelnemers geen centimeter bewegen.’

We kunnen niet langer aankomen met kant-en-klare werkvormen die een ‘discussie’ centraal zetten. Het gaat om inzicht krijgen in het proces, praten over de keuzes die we maken en de onderbouwing van deze keuzes. Dit vergt geduld. Luisteren, de tijd nemen, oefenen, zonder elkaar weg te zetten of los te laten. Laten we dit als christenen toepassen in de gesprekken en de relaties die we met jongeren hebben.

3. Overzichtelijker

Veel jongeren zijn bang voor de toekomst. Het gaat alleen maar slechter in de wereld. Er heerst complete chaos. Maar is dat daadwerkelijk zo? Het is interessant om te lezen wat de TrendRede 2016 hierover schrijft: ‘We focussen op de incidentele gebeurtenissen en niet op de lange ontwikkeling. Onderzoek na onderzoek geeft aan dat het beter met ons gaat dan ooit in de geschiedenis. Het geweld in de wereld neemt af, de veiligheid neemt toe, de vrijheid groeit. We geloven het alleen niet.’

De reden is dat er niet meer wordt gekeken naar de lange termijn, actuele gebeurtenissen worden niet in een context geplaatst of gerelateerd aan de geschiedenis. ‘We hebben behoefte aan focus op het proces; niet de nieuwsgebeurtenis maar de continue, langzame ontwikkelingsgolf’, aldus de TrendRede.

De Jeugdtrends 2016 signaleert eveneens dat er grote behoefte is aan overzicht. De vraag die hierbij aansluit, is of alle informatie die we krijgen – vaak dus over incidenten – waar is. Over trend 9 (Polarisatie) wordt gezegd: ‘Alle informatie is gericht op doel- en belangengroepen, gebaseerd op geloof, politiek, consumentengroep, en soms enkel en alleen op levensfase of uiterlijk. Informatie is daarom afhankelijk van wie haar geeft en aan wie ze gericht is. Om met die complexe wereld om te gaan, kiezen jongeren tussen twee reacties. Omarmen: ik vertrouw de bron, dus is het waar. Of buitensluiten: ik vertrouw de bron niet, dus is het niet waar.’

‘Vertrouwen’ is hierbij het sleutelwoord. Naarmate de informatiestroom toeneemt, wordt ook het kunnen duiden van de informatie steeds belangrijker. Vertrouwen is daarbij doorslaggevend. We zien dat het vertrouwen in systemen weg is. Het komt steeds meer aan op het vertrouwen in mensen. De TrendRede formuleert het zo: ‘We willen niet langer gevangenen zijn van de onoverzichtelijkheid der dingen en creëren onze persoonlijke cirkels van vertrouwen, een selecte groep waarop we blind durven varen.’ En: ‘Startend bij de persoonlijke betekenis zoeken we tastend naar grip op de wereld om ons heen.’

In de complexe wereld van 2016 hebben velen geen duidelijk uitzicht op de toekomst. Mensen zoeken tastend naar grip om zich heen. Niets is zeker, alles verandert en niemand lijkt de oplossing te hebben voor de vele problemen. Het is een hele kunst om met de tegenstellingen, onzekerheid en ook de angst die daarin meekomt om te gaan. Die kunst om grip te houden op de eigen leefwereld wordt in de Jeugdtrends levenskunst genoemd.

Levende stenen

Bij het doorwerken van deze trends kwam bij ons de gedachte op dat we als christenen in deze tijd met het evangelie nog steeds een richtinggevende boodschap hebben. Tenminste, als we de moed kunnen opbrengen om onze vertrouwde manier van doen los te laten. Petrus schrijft: ‘Voeg u bij Hem, bij de levende steen die door de mensen werd afgekeurd maar door God werd uitgekozen om zijn kostbaarheid, en laat u ook zelf als levende stenen gebruiken voor de bouw van een geestelijke tempel.’

Als christenen kunnen we in het opbouwen van onze samenleving als levende stenen een verschil maken door in te zetten op de christelijke waarden van naastenliefde en vergeving.

Jeugdtrends 2016 in het kort

In 2016 gaan jongeren hun leven kleiner, persoonlijker en overzichtelijker maken. Om dat te bereiken zijn twee tegengestelde reacties herkenbaar: omarmen of buitensluiten. Voor personen en ideeën die de wereld overzichtelijker en rijker maken, wordt ruimte gemaakt. Alles wat dat niet doet, wordt buitengesloten.

Binnen de drie ontwikkelingen zijn tien onderliggende trends waarneembaar.

Kleiner
1. Wij horen bij elkaar
Jongeren waarderen het complete gezin, het traditionele ‘thuis’. Vanuit dat beeld van gezelligheid worden ook keuzes gemaakt: ze zoeken aansluiting bij groepen die een hoog wij-horen-bij-elkaargevoel opleveren.
2. Lokaal
De focus ligt voor jongeren op de eigen woonplaats of op een plek waar de mensen bekend zijn.

Persoonlijker
3. ‘Me ding’
Iedereen is overal voor zichzelf reclame aan het maken, vooral online. Kijk naar mij, dit is mijn hobby, mijn vrijetijdsbesteding, mijn opvatting, mijn gevoel: dit is ‘me ding’.
4. Gerichte communicatie
De communicatie met anderen is opgebouwd uit schillen, elke volgende onderliggende schil is persoonlijker van aard. Voor elke schil wordt een andere app gebruikt, om het geheel overzichtelijk te houden.
5. Beperkte houdbaarheid
Tijd maken voor een persoonlijke ontmoeting is een voorrecht geworden. Er wordt alleen tijd vrijgemaakt voor de relaties die ertoe doen, het liefst in kleine kring.
6. Geen spam
Als iemand de sociale media verkeerd gebruik, zal dat ertoe leiden dat diegene genegeerd wordt. Houd je aan de ‘etiquette’ van de verschillende media.
7. Eigenheid
Jongeren van nu zijn opgegroeid met aandacht op hun persoonlijke niveau. Als ze allemaal hetzelfde krijgen aangeboden, is er blijkbaar weinig oog voor hun eigenheid.

Overzichtelijker
8. Polarisatie
De wereld is vol (des)informatie. Om met die complexe wereld om te gaan, kiezen jongeren tussen twee reacties: omarmen (ik vertrouw de bron, dus is het waar), of buitensluiten (ik vertrouw de bron niet, dus is het niet waar).
9. Afstand houden
Door alle vormen van reclame is er een automatische argwaan ontstaan tegen pogingen om te beïnvloeden. Iemand die iets over wil brengen, zal een zekere afstand moeten houden en alleen zijn eigen verhaal vertellen.
10. Levenskunst
Niets is zeker, alles verandert en niemand lijkt de oplossing te hebben voor de vele problemen. Levenskunst is de manier om met de tegenstellingen, onzekerheid en angst om te gaan.

 

Dit artikel is geschreven door Alize Kramer, Artur Wierenga, Paul Smit (jeugdwerkadviseurs van het NGJ), Anko Oussoren (advieseur Praktijkcentrum en is gepubliceerd in het blad OnderWeg #02 23 januari.

Anko Oussoren

Anko Oussoren

Adviseur at Praktijkcentrum
Is sociaal, geïnteresseerd in mensen en heeft zich vooral de laatste jaren ingezet voor jongeren binnen en buiten de kerk. Zijn passie ligt bij het jeugdwerk en het missionair gemeente-zijn. Hij heeft het verlangen om gemeenten toe te rusten vanuit de liefde van God. Mail naar Anko
Anko Oussoren
Anko Oussoren
Anko Oussoren

Latest posts by Anko Oussoren (see all)