Het zijn weer de weken voor Pasen. In veel kerken betekent dit dat er avondmaal gevierd wordt. Misschien in het gewone ritme. Misschien wel extra: op Goede Vrijdag of Paasmorgen. Dit artikel gaat verder niet uitgebreid in op de vraag wat het meest natuurlijke moment voor het avondmaal is, maar gaat even in op wat er aan het avondmaal voorafgaat: wie ben ik dat ik bij Christus aan tafel mag zitten? (Denk hierbij aan de korte avondmaalsformulieren binnen de GKv waarbij Christus koning genoemd wordt in de hemel en gastheer aan tafel.)

Aan- of afwezig?

Daar zit iets aan vast. Op een website van een van de kerken wordt een korte toelichting gegeven over het avondmaal. Opvallend daarbij is dat het alleen lijkt te gaan om de tekens van brood en wijn, die symbolen zijn van het werk van Christus. Je viert dan aan zijn tafel zijn afwezigheid: het is een gedachtenismaaltijd. Dat element zit er zeker in. We vieren het avondmaal ‘totdat Hij komt’. We kijken uit naar de bruiloft van het Lam.
De gereformeerde belijdenissen echter spreken met twee woorden. Die hebben het over beide sacramenten als tekens en zegels. Dat kan een stijlfiguur zijn, zoals je in gebeden in het noorden van ons land dat ook kunt tegenkomen: ‘bewaar ons op pad en weg’. Je kunt die combinatie van woorden ook opvatten als: ze vullen elkaar aan; een zegel is net iets anders dan een teken. En als je dan nog eens naleest wat we onder woorden brengen over het avondmaal, kun je ook zeggen: we vieren Christus’ aanwezigheid. Dat was de positie van Calvijn, toen de kerken in de zestiende eeuw daar grondig over gingen nadenken. Ze beleden Christus’ aanwezigheid door de heilige Geest. En dat maakt het anders dan wanneer wij aan de familie in Canada berichten bij een familiegebeurtenis: in de geest zijn we bij jullie. Omdat we op dat moment de reis niet konden maken. Dat onderstreept onze afwezigheid. Maar als Christus door de Geest erbij is, is Hij er echt, gaat het meer om de nabijheid dan om de afstand. Hoort dat nog bij de beleving van het avondmaal of is het in de praktijk alleen maar een symbool, een gedachtenismaaltijd? Maar wat doe je dan bijvoorbeeld met zondag 27 HC waarin we tegen elkaar zeggen dat we steeds meer met Christus verenigd worden, zelfs vlees van zijn vlees en been van zijn gebeente worden, omdat we door een Geest geregeerd worden. Woorden die de eerste mens over zijn vrouw zei, gebruiken we om de eenheid met Christus te omschrijven.

Zelfbeproeving nodig

En dat zorgt er dan weer voor dat het goed is om bij een viering van het avondmaal na te denken over je verhouding met de Heer. Want die band met Christus werkt niet automatisch. En in de viering van het avondmaal komt dan heel pregnant naar voren wat in feite voortdurend aan de orde is on onze relatie met God. Zelfbeproeving is dan ook niet iets wat pas aan de orde komt als de driemaandelijkse viering van het avondmaal weer dichterbij komt, maar wat voortdurend van belang is, ook als je als gemeente zou besluiten elke week het avondmaal te vieren. Het besef dat je met Christus zelf aan tafel zit bepaalt je bij je verhouding met de Heer. En dat is de praktijk van elke dag. De viering van het avondmaal met de behoorlijke tussenpozen die daar in de praktijk vaak bij horen, laat je dat beseffen.
In het verleden van de gereformeerde kerken is daar veel over te doen geweest. Betekent zelfbeproeving dat je een aantal criteria van een goede gelovige op jezelf gaat toepassen en dan tot de conclusie komt dat je deze keer wel mee kunt doen? En wat is dan een goede gelovige? Paulus waarschuwt in de brief aan de Kolossenzen voor ‘gewilde nederigheid’ (vert; NGB 1951). Of gaat het erom dat je je bewust bent van Gods overweldigende genade voor mensen die het zelf niet kunnen.
Voor mijn eigen gemeente hebben we in een klein groepje een paar punten opgeschreven om op weg te helpen bij de praktijk van de zelfbeproeving. Ik geef ze graag door.

Vijf vragen voor zelfbeproeving

  1. Moet je Gediplomeerd Christen zijn om avondmaal te vieren? Lees Lukas 18: 9-14, de gelijkenis van de Farizeeër en de tollenaar, en denk met elkaar na over een uitspraak van Calvijn: ‘De enige waardigheid om het avondmaal te vieren is het besef van je eigen onwaardigheid.’
  2. Mens, durf te falen. Een populaire uitspraak in de tijd van Facebook, waarin vooral de succesvolle kanten naar voren komen, en mensen daardoor in de stress schieten. Falen is geen zonde, maar zonde wel falen. Een advies van Luther: zondig maar dapper, maar geloof nog dapperder in de vergeving. Lezen 1 Kor 1: 26-31: God heeft je niet gekozen op grond van je CV. Hoeveel ruimte geef je jezelf en anderen daarbij?
  3. ‘Dankzij hemelse genade sterft het helse zelfverwijt’ (Geref. Kerkboek 154) Er zijn twee aspecten: wij klagen onszelf aan en de duivel speelt daarop in. Hoe beter je jezelf kent, hoe groter je verwondering over Gods ruime hart. Maar wat is daarbij gezond besef van schuld? Misschien moet je het ook wel omdraaien: hoe helderder je besef van Gods liefde, des te dieper je zelfkennis. Lees Romeinen 8: 31-39
  4. Honest to God, of ook naar elkaar? Psalm 32 verwoordt de opluchting van de schuldbelijdenis. Kun je dat ook verder trekken: is elke avondmaalsviering niet een openbare biecht? Hoe gedetailleerd kun je dan met elkaar spreken over je falen, in je gezin en bijvoorbeeld de kring. Lees Jakobus 5: 13-19.
  5. Jezus alleen, opwekking 575. Daar moet het allemaal mee eindigen. ‘Je hebt genoeg aan mijn genade.’ Lees 2 Korintiërs 12: 7b-10. Ons leven ziet er heel anders uit dan dat van Paulus, maar de grondtoon is dezelfde.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 18 maart 2017. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)