Het officiële programma voor de herdenking van de gevallenen en de viering van bevrijdingsdag start dit jaar in Drenthe. De commissaris van de koning in die provincie, Jacques Tichelaar, merkte daarbij op:

‘Vrijheid is echter niet vanzelfsprekend. Het is een verworvenheid waar je je iedere dag samen sterk voor moet maken. Want ook in een vrije samenleving moet je er voor waken dat de vrijheid van de één niet ten koste gaat van de vrijheid van de ander. Vrijheid van meningsuiting betekent niet dat je altijd alles maar moet zeggen wat je denkt. Met vrijheid ga je gepast om; het draait ook om onderling respect.’

Dankbaar
Wat ook genoemd kan worden: je kunt niet dankbaar genoeg zijn dat je in Nederland woont. En niet om chauvinistische gevoelens en verheerlijking van het vaderland. Maar alleen al omdat je een gesprek kunt voeren over de vraag of vrijheid nog ergens door begrensd wordt. In grote delen van de wereld is dat geen vraag. Elk jaar worden de feiten gepubliceerd over christenvervolging bijvoorbeeld. Dan kom je onder de indruk hoe moeizaam het voor veel broeders en zusters is. Daarnaast geeft een organisatie als Amnesty International weer gegevens door over mensen die lijden onder onrecht. Al met al een wereld vol onvrijheid. Een wereld waarin het fundamentele respect voor het leven van die ander vaak ontbreekt. Wij leven in een vrij land waarin er ruimte is voor bijvoorbeeld de vertegenwoordigers vanuit de ChristenUnie in gemeenteraden , provinciale staten en de landelijke volksvertegenwoordiging. Je hoeft nog niet perse op deze partij te stemmen om te beseffen dat dit een geweldig voorrecht is, mondiaal gezien.

Dunne lijnen
Vrijheid is ook kwetsbaar. Juist in de aandacht voor de eerste wereldoorlog valt dat op. Binnen een paar weken was een lokaal conflict op de Balkan uitgegroeid tot een wereldwijd conflict, En dat na een periode, in Europa tenminste, van meer dan veertig jaar vrede. In rond de tweede wereldoorlog komt steeds weer de vraag boven hoe het toch mogelijk is dat in een beschaafd land als Duitsland, met een geweldige bijdrage aan de cultuur van Europa, mensen zoals u en ik zich laten meeslepen in een systematische vernietiging van hele bevolkingsgroepen: Joden, homoseksuele mensen, zigeuners, … In de dagen waarin wij leven kijkt iedereen gespannen toe hoe het afloopt in de Oekraïne. Hebben de machthebbers genoeg zelfbeheersing? En, wat ons eigen land betreft, in de Denkwijzer, het orgaan van het wetenschappelijk bureau van de ChristenUnie, vraagt prof.dr. Ad de Bruijne aandacht voor de bedreiging van de democratie van binnenuit.

Tot vrijheid geroepen
In de Bijbel is het thema van de vrijheid ook overal aanwezig. Elke zondag (??) hoor je het in de wet van de tien geboden: Ik heb jullie bevrijd uit Egypte. We hebben onder het Nieuwe testament als vanzelf de neiging om dat te vertalen als: ik heb jullie bevrijd uit het diensthuis van de zonde. Dat is ongetwijfeld de diepe achtergrond in Gods bevrijding. Toch een paar opmerkingen daarbij

Voor Israël was het wel degelijk een directe bevrijding, net als wij die hebben meegemaakt in 1945. Het tirannenjuk was afgeschud. In de terugkeer uit de ballingschap van vele eeuwen later herhaalt zich dat: zie de blijdschap daarover in psalm 126. De profeten vertolken Gods woede over onrecht, zowel in binnenland als in buitenland. Zij kondigen de dag van de Heer aan, waarin Hij alles recht zal zetten en het zal opnemen voor de armen. Ik herinner mij colleges van prof. H.J.Schilder over het motief van de vrijheid in het Oude Testament, waarin hij aandacht vroeg voor de waarde van vrijheid. Zet er niet te snel een beperking bij als: vrij om, bijvoorbeeld, God te dienen. Vrijheid is op zich al mooi genoeg. Daarom zij we blij met bevrijdingsdag. We leven in een vrij land.

Vrij in Christus
Laten we die lijn eens vasthouden als het gaat om de vrijheid in Christus. Paulus schrijft daar uitvoerig over in zijn brief aan de Galaten. Hij is verontwaardigd over ook maar de minste inperking daarvan, al klinkt die nog zo aannemelijk. Hij gebruikt daarbij zelfs zinnen die wij niet zo snel in een artikel, of een preek zouden gebruiken ( zij moesten zich maar laten castreren..) Zo hoog zit het hem. Het is goed om die radicaliteit te waarderen voor je erover denkt de vrijheid te gaan inperken.

Natuurlijk, hij weet ook van misbruik van de vrijheid en waarschuwt daartegen. Je komt daarbij wel op een heel ander punt uit dan de discussie in deze tijd: mijn vrijheid vindt zijn grens in die van de ander. Het gaat hem erom dat de prijs van de vrijheid hoog is: hij wijst op het offer van Christus vanuit de liefde van God. Wie beseft dat het kruis van Christus de grote bevrijdingsactie van God is geweest, vult zijn eigen vrijheid met de liefde. Vrijheid is dan in feite een ander woord voor geloof dat zichtbaar wordt in de vrucht van de Geest. Dan is luisteren naar God in de concreet gemaakte liefde voor de ander geen inperking van de vrijheid, maar beleving ervan.

Kerk en staat
Inmiddels leven we in een situatie waar, anders dan onder het oude Israël, er een duidelijke scheiding is gekomen tussen kerk en staat. Daar wordt in deze tijd veel aan opgehangen en daarom klinkt het snel wat verdacht. Het is goed om te beseffen dat bijvoorbeeld de reformatoren, Luther en Calvijn, beide op hun manier hebben duidelijk gemaakt dat er verschillende verantwoordelijkheden zijn voor beide. De overheid moet wel een afweging maken: hoe verhouden de diverse vrijheden zich met elkaar. Zie aan het begin van dit artikel het citaat van Jacques Tichelaar. Voorzover wij onze plek hebben binnen dat bestel geldt dat voor ons ook. Denk aan de discussie rond de scholen en de vraag hoe het grondrecht om niet gediscrimineerd te worden zich verhoudt tot de andere. Tegelijk besef je hoe schraal die vrijheid dan wel is. In de kerk kun je meer over vrijheid zeggen. De Bijbel is er vol van. De vrijheid echter om er meer van te zeggen berust in Nederland wel op dat voor ons gevoel schrale begrip van vrijheid

Een vrije kerk?
Intussen besef ik ook hoe vaak de kerk toch weer op die Galaten is gaan lijken. De kernboodschap is vrijheid, maar het beeld dat mensen hebben is van een organisatie die anderen allerlei regels oplegt. Het heeft ook een zekere aantrekkelijkheid. Wie zich bekeert tot de islam bijvoorbeeld, wijst erop dat in die religie het allemaal helder is wat je plichten zijn. Collectieve regels lijken houvast te geven.

Schrijnend daarnaast zijn de voorbeelden van machtsmisbruik waarbij soms de Bijbel, het boek van de vrijheid, zelfs gebruikt wordt om anderen te manipuleren. En niet alleen in de rooms-katholieke kerk. Dat wij zelf een meldpunt hebben voor seksueel misbruik door kerkelijke functionarissen is beschamend en noodzakelijk tegelijk.

Daar past maar één conclusie bij: we hebben ongekende vrijheid in onze samenleving. We weten wat echte vrijheid is in de ontmoeting met Christus. Het moet daarover blijven gaan. En elke keer zullen we naar die diepte moeten afstelen. In het besef van je eigen kwetsbaarheid voor drogredenen. Maar ook in intense dankbaarheid voor wat de heiland geeft. Hij liet zich boeien om ins in vrijheid te brengen.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 3 mei 2014. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)