Ik zie hem nog op mij afkomen, de jongen van de openbare Javaschool. Het was in de Javastraat in Enschede, vlak voor het huis van wijlen ds. J.Kok. Hij zei: ik weet waarom jullie naar de kerk gaan. Je vader ziet slecht en zo hoopt hij in de hemel te komen en beter te worden. Ik voelde dat er iets niet klopte. Supermeester F.Mulder had in de vierde klas van de eerste School met den Bijbel wel anders geleerd in zijn geschiedenisles over de kerkhervorming. En natuurlijk vroeg ik mijn vader ernaar en er was bij hem ook geen gedachte aanwezig om de hemel te verdienen.

Veiligheid en zekerheid
Ik moest hieraan terugdenken toen ik een paar keer achter elkaar de begrippen veiligheid en zekerheid tegenkwam. Securitas en certitudo, want soms is Latijn nog steeds handig om dingen te onderscheiden. Eerst kwam ik het tegen bij Hans Boutellier in zijn studie over het seculiere experiment. Boutellier is onder andere deskundige op het gebied van veiligheid en hij brengt de bezetenheid van de mensen rond veiligheid in verband met het loslaten van het geloof dat geen veiligheid garandeert maar wel zekerheid geeft. Het was voor Boutellier geen reden om alsnog te gaan geloven.
En kort geleden kwam ik de begrippen tegen in het uitgebreide essay dat Beatrice de Graaf schreef op verzoek van de Protestantse Kerk in Nederland. Zij is ook veiligheidsdeskundige, maar dan rond terrorisme.
Het punt is dat veiligheid altijd betrekkelijk is, nooit honderd procent, terwijl geloofszekerheid teruggaat op de eeuwige armen van de Heer die je dragen. Wat doe je daarmee in een tijd van felle discussie over de gaswinning in Groningen?

Risico
Het boeit mij omdat ik opgeleid ben als theoloog en lang geleden studie gemaakt heb van de gedachten over geloofszekerheid bij Calvijn en anderen en daarnaast ook een aantal jaren gewerkt heb voor het provinciale programma externe veiligheid in Drenthe. Externe veiligheid gaat over de risico’s van vervoer en opslag van gevaarlijke stoffen voor burgers. De bedoeling daarbij is om de risico’s in kaart te brengen zodat de bestuurders een afweging kunnen maken. Iedereen kan de resultaten trouwens inzien via internet op de Risicokaart.
Daarop kom je dan de 10-6 contour tegen: als je bijvoorbeeld naast een chemische fabriek woont, of vlakbij een hogedrukgasleiding, mag je een heel jaar lang niet meer kans hebben om te overlijden dan een op de miljoen, aangenomen dat je op dezelfde plaats blijft.
Er zit natuurlijk veel meer aan vast. Voor dit artikel is belangrijk dat risico’s in getallen worden uitgedrukt en dat hiermee erkend wordt dat risico’s bestaan er is altijd sprake van een verhouding tussen veiligheid en onveiligheid en dat accepteer je, omdat er ook andere belangen zijn voor de bestuurders. Economische bijvoorbeeld, of ruimtelijke: in Zwitserland hebben we vrijwel boven een hogedrukgasleiding gekampeerd in het Rhonedal, voor Nederland ondenkbaar.

Deskundigen en publiek
Wat dan naar boven komt is het verschil tussen de deskundigen en het Nederlandse publiek. De eersten weten heel goed dat er altijd risico’s blijven bestaan, en zeker als een bedrijf zich niet houdt aan de vergunning, zoals rond Dordrecht nu een paar keer gebeurd is. Maar het is zaak de risico’s onder ogen te zien, ze te beperken en ermee te leren leven. Anders gezegd: (on)veiligheid vraagt om zekerheid maar dat laatste ligt wel een laag dieper.
Het publiek kon deze benadering niet altijd aan. Dat wil geen kans van 1 op de 1000000, maar een kans van 0. Alles moet beheersbaar zijn. Heel goed voorstelbaar. Wat moet je met die vaak ingewikkelde vaktaal. Ik wil gewoon dat de aardbevingen stoppen. Dat ze niet voorkomen in de wijk waar ik woon, omdat ze onlangs de gaswinning geïntensiveerd hebben (mijn eigen situatie). Dat ik als predikant in die tijd ook de nodige pastorale ervaring had, kwam me goed van pas. Ook bij meer heikele onderwerpen zoals windmolens was dat belangrijk. Het deed me beseffen dat je wellicht een verstandelijk heel goed kloppend verhaal kunt opstellen, maar dat dit nog niet betekent dat het gevoelsmatig klopt. Komt ook in de kerk voor. Soms hoor je een preek bijvoorbeeld waar geen speld tussen te krijgen valt en die toch niet klopt, al wordt dat gelukkig steeds minder.

Christen en veiligheid
Soms krijg ik de indruk dat ook christenen de zekerheid voor veiligheid inruilen. Ik denk nog even aan de jongen die mij lang geleden aansprak. Voor hem, of waarschijnlijk voor zijn ouders, was geloof een soort risicoverzekering tegen de onveiligheden van het leven. Voor veel christenen net zo goed: bid om rijkdom, of genezing, of… en het zal je gegeven worden. Dan trek je het geloof in de sfeer van de veiligheid en daarmee introduceer je op zijn minst een rand van onzekerheid. Gebedsgenezers erkennen dat ook wel: het is Gods beslissing of Hij genezing geeft. De conclusie van Hans Boutellier rond het inzakken van de geloofszekerheid stemt op zijn minst tot nadenken

Christenen en zekerheid
Maar Jezus zegt het toch zelf: bid en u zal gegeven worden. Zie Lucas 11. Prachtig gedeelte, juist in verband met de vergelijking van veiligheid en zekerheid. Want in zijn toespitsing zegt Jezus dat je hemelse Vader zeker Zijn heilige Geest niet zal weigeren aan wie daarom vraagt. Je hebt het moeilijk en ligt het voor aan God? Hij zegt: wacht, Ik kom zelf. Misschien lost Hij je probleem op, misschien moet je een andere weg gaan. Hij geeft altijd meer dan je vraagt. Geloofszekerheid wordt geboren in de omgang met Hem.
Ik erken dat dit een hele oefening is. Geloof is altijd aangevochten. Paulus kan dan wel heel mooi schrijven dat niets hem kan scheiden van Gods liefde in Christus, maar er zijn ook heel veel andere gedeelten. Toch, het besef dat het door Jezus helemaal goed gekomen is, draagt je leven. Als het erop aankomt is dat een zekerheid buiten jezelf en daarom zo vast. De jongen van lang geleden wees op de toekomst. Niks mis mee, al zagen mijn ouders die toekomst niet als een soort beloning later voor wie in deze tijd gelooft: in het vertrouwen op God begint die toekomst.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 3 februari 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)