Allemaal op klompen? Het leek mij even iets gemeenschappelijks tussen de duurzame bucketlist van het Groen Geloven en andere organisaties enerzijds en het boerenprotest anderzijds. Immers: boeren lopen traditioneel op klompen en in de duurzame bucketlist is dat het enige schoeisel dat overblijft. De lijst heeft op sommige punten een voorkeur voor een veganistische levensstijl, dus ook geen leer, en een afkeer van fossiele grondstoffen, dus geen kunststofsneakers. Dan blijven klompen over. Maar bij al de beelden van de protesterende boeren heb ik geen klomp gezien. Ze dragen schoenen/laarzen met versterkte neuzen. Klompen zijn vooral iets voor de toeristische sector geworden. Het schoeisel illustreert een wereld van verschil voor de aanpak van de problemen waar de wereld van nu voor staat. Uiteraard overdrijf ik in de weergave van beider standpunten.

Van boven of van onderen

Dat die problemen er zijn, in dit geval rond stikstof en breder gezien rond koolstofdioxide is wel duidelijk. De voorvrouw van de protesterende boeren ontkent de deplorabele toestand van de natuur in Nederland, evenals een paar politieke partijen ter rechterzijde die hier munt uit willen slaan, maar de rapporten van de echte deskundigen liegen er niet om. Welke kant willen we op? Langzamerhand lijkt er een tegenstelling gekomen tussen natuur en landbouw. En iedereen heeft zijn taak hierin. De overheid, die billijke en effectieve wetten en regels moet uitvaardigen en helemaal aan de andere kant de burger die al dan niet geholpen door een duurzame bucketlist zijn eigen keuzes maakt. En soms strookt dat niet met elkaar.

Wil ik die duurzame bucketlist volgen, dan is er geen plaats voor traditionele landbouw en veeteelt in Nederland, en hooguit wel voor biologische akker- en tuinbouw. Alleen de export van vlees en vleesproducten blijft dan. Nu is die export al een groot aandeel van de landbouwproductie in Nederland.

En wat gaat zo’n omslag kosten? Prof.dr. J.H. van den Berg hield ons Kamper studenten in de jaren zeventig voor, dat een wereldwijde terugkeer naar het landbouwsysteem van vroeger, in die tijd al bepleit door hippies en andere romantici, tweederde van de wereldbevolking het leven zou kosten. Ik weet niet waarop hij dat baseerde, maar dat was in de tijd dat je een professor nog op zijn woord geloofde. Daartegenover staat dat gewoon doorgaan op de tot nu toe ingeslagen weg ook mensenlevens kost. Denk alleen al aan de laaggelegen gebieden van deze wereld die nu al te maken hebben met de stijging van de zeespiegel.

Minister Carola Schouten mag van bovenaf een oplossing bedenken voor de acute stikstofproblematiek in de landbouw, en anderen voor de even grote problemen in de bouwsector. Vanuit het CGMV kregen de predikanten het verzoek om op 20 oktober voor haar te bidden in de kerkdiensten; ik hoop dat dit ook opgepakt is en dat de andere bewindslieden daarbij niet vergeten zijn. En van onderop kunnen consumenten ook een bijdrage leveren. Ook door te kiezen voor duurzaam vlees bijvoorbeeld. Maar het Drentsche Landschap bleef zitten met de beschikbare pakketten vlees van runderen uit de natuurgebieden. Het lastige is dat persoonlijke keuzes en politieke beslissingen bij elkaar horen. Consumeerders die niet willen minderen kiezen ook hun vertegenwoordigers die deze boodschap willen doorgeven.

Tussen twee vuren

Opvallend in dit hele verhaal is de grote rol die de provinciale overheden hebben bij het verlenen van de vergunningen voor de diverse activiteiten in ons land. Vanuit Den Haag komen de wetten en de regelgeving die de wetten hanteerbaar maakt; mensen willen in hun bedrijf aan de slag en komen dan bij de provincies terecht die hierop ook beleid maken en de beschikbare ruimte verdelen. Dat is niet louter een technisch verhaal; ooit maakte ik deel uit van een projectgroep die een vergunning moest weigeren en daarvoor wegen moest vinden. Het is niet zo’n bekende bestuurslaag in Nederland, maar in de week van 13 oktober kwam het belang even naar voren. De provincies zitten op een weinig benijdenswaardige sandwichpositie, net als de teamleider die te maken heeft met de mensen op de werkvloer en vanuit de directie zijn opdrachten krijgt.

De rol van de kerk

Wat doet de kerk in dit hele verhaal? Er is bijna een vanzelfsprekende houding om de overheid te eren; dat vraagt de Bijbel ook van ons. Maar sta je daarmee altijd aan de kant van de macht? In de film das weisse Band komt een scene voor waarin de dorpspastor een psalm voorleest en de plaatselijke magistraat over zijn schouders meekijkt: over welke Herr gaat het dan? Over de Heer van het dorp of die van de Psalm? We kijken daarom naar de overheid zoals Klaas Schilder naar dogma’s keek: sympathetisch-kritisch. We bidden voor ze, conform 1 Timoteüs 2, en blijven wel op onze hoede. We hebben een dubbele loyaliteit: burger van Nederland en van Gods rijk.

Die kritische houding wordt ook gevoed vanuit de Bijbel. We weten vanuit het boek Openbaring over de tegenstelling tussen het overwinnend Godsrijk en het verzet daartegen en in de schilderijententoonstelling van dat boek zien we de actualiteit van nu weerspiegeld. De visioenen gaan over de aarde die ontregeld raakt; perioden van hitte en tegelijk het bulderen van de zee. We zien hoe God zich bezighoudt met deze wereld en mensen tot nadenken wil brengen, en tot bekering. ‘Maar ze bekeerden zich niet’. We merken iets van die tegenstelling ook in Nederland, bijvoorbeeld in het wantrouwen van de mensen als je die dubbele loyaliteit zelfs maar benoemt.

De kerk heeft veel te zeggen naar aanleiding hiervan. En liever geen fatalisme als: we weten hoe het (slecht) afloopt, dus waarom zouden we ons bekeren van onze aantoonbaar verkeerde maner van leven. Je mag juist in een wereld die zichzelf verteert laten zien wat het betekent om je leven vorm te geven in eerbied voor de Schepper ervan. Iets als de duurzame bucketlist kan daarbij helpen. Wel jammer dat ze daarvoor het woord bucketlist gekozen hebben: dat is de lijst van de dingen die je wilt doen voordat je sterft. Als christen ben je echter mensen van de toekomst, van de hoop. En iets van die toekomst kan het leven hier en nu al binnen komen. Dat mag in je persoonlijk leven naar voren komen en dat mag ook christen-politici leiden die op een ander niveau waar andere keuzes spelen zich laten leiden door diezelfde beloften. Goed dat ze er zijn.

Dankdag

De eerste woensdag van november is in een groot deel van Nederland dankdag. Een oude instelling ontstaan vanuit de landbouwsector die leert te beseffen waar het om gaat in dit leven: alle fijne dingen die we krijgen helpen ons niet zonder de zegen van God. Het helpt ook om te relativeren: eten en een dak boven ons hoofd is voldoende, zegt Paulus., met het oog op die grote toekomst. De huidige strijd gaat om heel andere dingen. Daarmee zeg ik niet dat je niet moet streven naar een rechtvaardige samenleving, en daarvoor mag demonstreren, maar vraag ik wel om de dingen in het juiste perspectief te zien.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 26 oktober 2019. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)