Met  mijn vrouw en 16.998 andere mensen was ik aanwezig bij een van de concerten bij het afscheidstournee van Paul Simon in de Ziggo Dome in Amsterdam . Een tournee onder de titel homeward bound: op huis aan. Na een carrière van bijna 60 jaar vindt hij het wel welletjes en wil meer tijd doorbrengen met zijn gezin. Vandaar de titel die wijst op een song uit het begin van zijn loopbaan. Hij wil meer tijd voor zijn gezin. Hij stopt – uiteraard- niet met muziek.  Dat is, net als boer zijn, een manier van leven.

Mijn eerste kennismaking met zijn muziek was op een pinksterkamp van de christelijke scouting van Enschede toen de broers Jan en Johan Vuurboom Sound of silence zongen, met gitaar en kampvuur. En de muziek en teksten bleven aanspreken. Omdat hij liet merken dat deze wereld niet de ideale wereld is die we kunnen bedenken: er is veel onrecht, dingen die niet deugen tussen mensen en dat brengt hij onder woorden. Tot nu toe.

Tegelijk roept dat van alles op rond de titel van dit afscheidstournee. Op welk huis ga je aan? Op zijn cd Graceland vertolkt hij de gevoelens van iemand die merkt dat zijn vrouw hem gaat verlaten. En met zijn vrouw van nu had hij een aantal jaren geleden bijna slaande ruzie. Dat haalde het nieuws. En met Art Garfunkel, de collega muzikant met wie Simon zijn doorbraak haalde, ging het ook niet goed: Garfunkel was opvallend afwezig tijdens dit afscheidsconcert.

Thuiskomen is maar betrekkelijk. Welk thuis bedoel je? Ook voor christenen een belangrijke vraag, sinds Jacob de aartsvader het thema aan de orde stelde toen hij in een droom Gods belofte hoorde: hij noemde de plaats waar dat gebeurde Betel, huis van God. Vanaf die tijd is iedere gelovige homeward bound: op huis aan. Hoe geef je dat dan weer inhoud?

A very very very fine house

Op een andere manier speelt het thema ook voor de groep Crosby, Stills, Nash and Young. Zij zorgden voor een andere popklassieker: Deja vu, net nog uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Een van de leden, Graham Nash, had een relatie met Joni Mitchell, ook een zangeres uit die tijd. Op dat album zie dat terug in twee nummers. Aan de ene kant het nummer Woodstock, met een tekst van Joni Mitchell. De ‘ik’ gaat met een christen op reis en deelt het verlangen om terug te komen in het paradijs. Maar de weg is verschillend. Het refrein : we zijn sterrenstof, we zijn van goud. We zijn vol van de vergeving van de duivel en we moeten op een of andere manier terug in de tuin. (vertaling Jan Kuiper). De christen en de zanger nemen afscheid van elkaar in dit verlangen. Kun je terug in het paradijs buiten Christus om?

Op de plaat/cd hoor je ook het bekende nummer, van Nash: our house is a very fine house, we hebben een heel mooi huis samen. En dan gaat het over twee katten in de tuin, een haardvuur en een vaas waar Joni de bloemen inzet die ze gekocht hebben. En samen doen ze spelletjes boven in de slaapkamer. (Het liedje is niet expliciet, dus ik laat ook aan de verbeelding over wat niet te moeilijk te raden is). We hebben daar in het Nederlands een uitdrukking voor: huisje, boompje, beestje. En, om een popgroep van tien jaar later in Nederland te citeren: is dit alles? In het paradijs zijn ze daarmee nog niet terug. De relatie was ook maar van korte duur. ‘Our house ’is wel aangemerkt als superlief liedjesliedje, maar in het verhaal van het album is het teleurstellend. Nog niet terug in het paradijs, maar een mooi huis. Het verst bereikbare eindstation?

Op de achtergrond speelt ook mee dat geestverruimende middelen een belangrijke rol speelden voor deze muzikanten. Een paar jaar later zou Neil Young zingen over the needle and the damage done: de schade van de naald, en dat heeft hij het niet over mogelijke risico’s van vaccinatie, maar over heroïne en andere drugs, en de schade die dat veroorzaakt, vooral bij musici. The doors of perception (boek van Aldous Huxley en naam van weer een andere groep uit de jaren zestig) staan niet echt open. Buiten Christus om terug naar het paradijs? Vergeet het maar. En dat gaat niet alleen over de toekomst, maar ook over de tijd waarin we leven: nu thuiskomen. Kan dat?

Minister van Heimat

Duitsland heeft een echte minister van thuiskomen: Horst Seehofer, minister in het kabinet van Angela Merkel. Terwijl ik dit schrijf, ligt hij onder vuur, vanwege een volgens Elseviers Weekblad cynische grap over migranten. Hij heeft Heimat in zijn portefeuille. Voor wie is Duitsland een thuis? Voor de vluchtelingen of voor de ‘echte’ Duitsers. Is waar je je thuis voelt meer dan ‘huisje boompje beestje, of is dat het. Een bekend gesprek, ook voor Nederlandse verhoudingen. Beatrice de Graaff gaat daarop in tijdens haar Groen van Prinstererlezing voor de Christenunie. Daar neemt ze Heimat, vaderland, als thema en laat ze zien dat daar voor een christen twee kanten aan zitten. Het geeft aan waar je geworteld bent (als ik in Twente kom is dat ‘thuiskomen’) en het heeft voor een christen ook een kritisch aspect: je bent ondertussen wel op weg naar een hemels Jeruzalem. Sommige huizen dragen ook die naam: repos ailleurs, de rust is verderop. Je kunt het hier goed voor elkaar hebben, maar het is allemaal tijdelijk. Goed om te onthouden in een tijd dat mensen bijna koortsachtig bezig zijn om hun woonomstandigheden te verbeteren. Er is niks mis mee om de eigen waarde van je geboortestreek/vaderland te erkennen als je die maar niet absoluut maakt. Mogen anderen die niet kunnen blijven in hun eigen geboorteland zich ook in ons land thuis voelen

To my fathers house

In dezelfde tijd (1971) haalden de Les Humphries Singers een hit met hun lied over het huis van hun Vader. Gebaseerd op Johannes 14: ga mee naar het huis van mijn Vader, waar alle ruimte is. Het is elke keer verrassend waarom een song het gaat maken. Is het alleen de aanstekelijke muziek? Heeft dat te maken met de tekst? In dit geval is het maar te hopen. Op weg naar het huis van je Vader. Ook Bruce Springsteen zingt over het huis van zijn vader, maar anders (1982). Het lied van hem doet eerst wat denken aan de gelijkenis van de verloren zoon. Maar hij zingt over de teleurstelling dat hij daar zijn vader niet aantreft, maar een onbekende vrouw. En op weg naar zijn vaders huis liggen zijn onverzoende zonden op straat.

Waarom de aandacht voor popmuziek van lang geleden? Natuurlijk heeft dat met mijn leeftijd te maken. Maar vooral ook omdat die muziek wijst op een bij de mensen diepgeworteld heimwee, naar het paradijs. De genoemde en vele andere songs laten je beseffen hoe onvolmaakt deze wereld is. Ook de toen bekende godsdiensthistoricus Mircea Eliade raakt dit thema aan in zijn publicaties en romans. En je komt dit heimwee tegen bij schrijvers als Hubert Lampo.

Ik hoor het ook in het verlangen van nu dat de gemeente van Christus een thuis is voor wie er lid van is. Dat heeft iets warms en een gevoel van veiligheid. Tegelijk voel je ook de spanning daarin. Zelf merkte ik dat toen ik voor het eerst uit het nieuwe gereformeerde kerkboek het lied van André Troost: dit huis, een herberg onderweg. Prachtig lied, maar laat het niet te ideaal over de gemeente van Christus zingen? Ik had daar eerst moeite mee. We kennen uit eigen ervaring of van horen zeggen ook de verhalen over teleurstellingen. Maar het huis is niet meer dan een herberg. Een pleisterplaats waar je uit kunt rusten van de vermoeienissen van de reis. De reis gaat verder. Tot je echt thuiskomt bij de Heer van hemel en aarde. En Hij, zo sluit de Bijbel af, bij de mensen komt wonen.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 21 juli 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)