23 September 2016. Nijkerk. In het congrescentrum ‘de Schakel’ zijn zo’n tweehonderd mensen bij elkaar vanwege de presentatie van een nieuw boek: Zonen en dochters profeteren. Een gezamenlijk werkstuk van de werkgroep Man-vrouw-kerk. Hun doel: openstelling van de ambten in de kerk voor vrouwen op een manier die recht doet aan de Bijbel. Overigens waren niet alle aanwezigen bij voorbaat overtuigd. Dit artikel is geen bespreking van het boek en ook geen stellingname in de discussie hierover. Het is een weergave van de ongemakkelijkheid die ik ervoer naar aanleiding van deze boekpresentatie en die op zich weinig te maken heeft met het boek en de presentatie ervan. Ik kan dat misschien het beste illustreren met een paar voorbeelden. Dat ik dat doe als man is een beperking en daarom ook deel van mijn onbehagen.

Koffie inschenken
Het deed me terugdenken aan de tijd dat ik nog actief predikant was. De kerkenraad had zijn jaarlijks hoogtepunt: het gesprek met de belijdeniscatechisanten. Een stuk of vijf jonge mensen kwam uit voor hun geloof en wilde dat ook publiek doen. Het gesprek was goed verlopen en er was in de pauze koffie met wat erbij. De mannenbroeders lieten zich bedienen door hun vrouwelijke gasten en iedereen vond het vanzelfsprekend, ook de meisjes. Dat bleek toen ik mijn verbazing erover liet merken. Een stukje cultuur: mannen beslissen en vrouwen bedienen. Je kunt zo’n vent toch geen koffie laten inschenken. Dan komt de helft op het schoteltje. Daar voelde iedereen zich wel bij. Ik niet: als dienen een ander woord voor ambt is, laat dat dan ook concreet merken. Ga dan thuis maar even oefenen met inschenken.

Secretaresse m/v
Is dit iets van vroeger? De oude stereotypen zitten vaak diep ingebakken in onze cultuur. Ga maar eens wat vacatures zoeken voor een secretarisfunctie. Dan kom je een heel opvallend verschil tegen. Secretaresses, die zijn mbo-opgeleid, houden de agenda bij, maken notulen, verzorgen het archief en nog meer dingen, maar meedenken staat nooit in het profiel. Een secretaris is een andere functie. Daarvoor wordt hbo gevraagd, ze bewaken de voortgang van het project, verbinden en denken mee. Is het toeval dat de functie voor de wat lager opgeleiden een vrouwelijke aanduiding krijgt? Of wordt zo het glazen plafond opeens concreet. Tot in de vacaturewebsite van het UWV toe, overigens.
Ds. Henk Folkers sprak tijdens het congres over het onbehagen van de man en vertelde hoe het mannen ingebakken superioriteitsgevoel hem in de weg gestaan had. En nog steeds speelt het mannenbeeld in onze maatschappij een rol, ook als je er zelf afstand van neemt. Hij noemde dat de doorwerking van de vloek uit Genesis 3
Vergelijk het met de maatschappelijke discussie over racisme en de gevolgen daarvan. Je kunt wel heel hard roepen dat iedereen gelijke kansen moet hebben op werk en inkomen, maar in de praktijk heeft blonde Jan toch wat meer gelijke kansen dan Fatima met hoofddoek. Dat komt elke keer in onderzoeken naar voren. En in het informele taalgebruik op de werkvloer: we zoeken een goeie vent voor deze klus…

Besnijdenis
In een van de eerste publicaties binnen de GKv over mannen en vrouwen in de kerk en samenleving1 schrijft ds. W.G. de Vries over de besnijdenis en bespreekt de vraag waarom alleen mannen besneden werden. Zijn antwoord is opmerkelijk: om mannen eraan te herinneren dat God ze helemaal niet nodig heeft voor de vorming van zijn volk. Bij elke geslachtsdaad werden ze daaraan herinnerd. God zette die kerels op hun plek. Ik ben die uitleg verder nog niet tegen gekomen: komt dat door een superioriteitsgevoel bij tot nu toe meestal mannelijke bijbeluitleggers? Iedereen heeft zijn of haar blinde vlek. Als ds. De Vries gelijk heeft in zijn benadering, is de les van de mannelijke bescheidenheid goed om vast te houden. Gods boodschap kan weleens wat anders zijn dan wat mensen m/v vanuit de levenspraktijk en de culturele omgeving als ‘normaal’ zien.
De laatstgehouden synode binnen de GKv sprak van verschillende verantwoordelijkheden voor mannen en vrouwen, een punt om volgens hen in de gaten te houden bij de bespreking van het onderwerp en de verdere besluitvorming daarover. Wie die weg opgaat, komt op een pad vol voetangels en klemmen: gaat je ingebakken mannelijk superioriteitsgevoel je parten spelen? Daarin lag de eerste aanleiding voor mijn gevoel van onbehagen.

Bovenschriftuurlijke binding
Een tweede ligt in een ander punt. Dezelfde synode van Ede stelde de ambten niet open voor vrouwen maar gaf tegelijk aan dat je met de Bijbel in de hand binnen de kerken ook een andere weg kunt wijzen. Het leek mij toen de synode dit zei vanzelfsprekend, maar tijdens het congres bleek dat niet zo. Een predikant, voorstander van openstelling, mocht daar van zijn kerkenraad alleen met hun toestemming over schrijven of spreken. De motivatie van die kerkenraad kwam niet naar voren: was dat omdat ze de opvatting onschriftuurlijk vonden? Waren ze beducht voor onrust in de gemeente? Die geluiden klonken in de wandelgangen meer. Overigens kwam mr. L.G.A.Bremmer-Lindeboom in genoemde publicatie uit 1981 al op voor de openstelling van de ambten voor vrouwen.
Ik dacht daarbij even terug aan de Vrijmaking en de eerste preek die prof.dr. Klaas Schilder daarna hield, in Bergschenhoek. Thema: bovenschriftuurlijke binding, een nieuw gevaar. Ga elkaar niet binden boven de Bijbel uit. De handelwijze van de bovengenoemde kerkenraad laat dat in het licht van de latere synode-uitspraak toch vermoeden. Elke keer blijkt het weer een valkuil, om een discussie te willen beslechten terwijl dat niet kan. Een ander gevoel van onbehagen dus. Tussen waar we zeggen voor te staan en de praktijk kan zomaar een kloof komen.
De deputaten voor dit onderwerp hebben dat in ieder geval aangevoeld: zij wijzen in hun eerste rapportage erop dat hoe de beslissing straks ook valt, dit voor alle partijen pijn oplevert. Een pijn die er in de huidige praktijk overigens ook al is. Daar moeten we met elkaar een weg in vinden.

1. mr L.G.A.Bremmer-Lindeboom, Vrouw en man, een plaatsbepaling, uitg GSEV 1981

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 1 oktober. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)