Elke kerk, zou je kunnen zeggen, is ooit geplant. Behalve de eerste, in Jeruzalem. Deze is, met de komst van de Geest, ontstaan door rechtstreekse tussenkomst van God. Alle andere kerken zijn resultaat van Gods werk en verlangen. Tegelijkertijd zijn ze ook gevolg van Gods opdracht en daarmee het werk van christenen.

De kerk in Nederland anno 2012 functioneert niet meer in het centrum van de samenleving, maar in de marge. Om onze kerkelijke krimp tegen te gaan én om het evangelie uit te dragen is kerkplanting een goed middel.

Wat is kerkplanting?
Het is het beginnen van een nieuwe kerk. We noemen het kerkplanting of gemeentestichting. Ik gebruik meestal het woord kerkplanting, omdat het oude papieren heeft (Paulus gebruikt het woord planten) én omdat ‘stichten’ klinkt alsof het om een organisatie gaat, i.p.v. om iets organisch.

Er is onderscheid tussen kerkplanting en zending of evangelisatie. Evangelisatie richt zich op ‘werving voor Christus en voor een bestaande gemeente’. Kerkplanting gaat over ‘werving voor Christus via een nieuwe gemeente’. Zending vindt plaats over de grenzen, kerkplanting binnen de grenzen van een land. Een oud voorbeeld van kerkplanting is de gemeente waar ik opgroeide: Groningen-Helpman. Deze kerk is gesticht in 1934, toen Helpman een wijk van Groningen werd. Na de vrijmaking halveerde het aantal leden. In 1966 had de vrijgemaakte kerk (waar mijn opa één van de ‘ondertekenaars’ was) meer dan 1200 leden. Nu, anno 2012, zijn het er 355. Door de bouw van o.m. de wijken Selwerd en Paddenpoel in de 80-er jaren werd de kerk van Helpman snel kleiner en vergrijsde.

Waarom een nieuwe kerk?
Weet u waarom en wanneer uw kerk werd geplant? Zelf moest ik echt op zoek naar de antwoorden voor de kerk van Helpman. Het wanneer is snel te vinden, het waarom, daar kwam ik niet achter bij Helpman. Tijdens het zoeken kwam ik wél uit bij de belangrijkste reden voor het stichten van de GKv in Paddepoel (Groningen Noord-Oost). Deze kerk kwam er, omdat naar twee Vinex wijken (Selwerd en Paddepoel) een heel aantal ‘vrijgemaakte mensen’ verhuisde, o.m. uit de kerk van Helpman. Deze mensen wilden een kerk in hun eigen buurt. Net zoals later o.m. Groningen-Oost en Assen-Peelo. De reden voor kerkplanting is hier steeds relocatie van vrijgemaakte mensen. Het is een bekende reden. Tegenwoordig zijn er meer en andere redenen om een kerk te planten: Denominatie & geografie en doelgroepen.

Een nieuwe kerk: Denominatie en geografie als redenen
In Barneveld werd in de jaren ’80 een kerk gesticht door mensen die lid waren van een gereformeerd (vrijgemaakte) kerk in de buurt. Barneveld had er nog geen en er kwamen telkens meer vrijgemaakten in Barneveld wonen. Tegenwoordig zou iemand zich kunnen afvragen of deze mensen zich niet beter bij een andere plaatselijke kerk hadden kunnen aansluiten, in plaats van hun eigen kerk te stichten in een omgeving waar al genoeg kerken zijn. Maar die vraag speelde in de jaren ’80 niet. Een belangrijke reden voor kerkplanting is nog steeds ‘uitbreiding’ van het aantal kerken omdat op nieuwe locaties vrijgemaakte mensen komen wonen. De laatste voorbeelden op dit terrein (die ik ken) zijn Venlo, Maastricht en Gent. Kerkplantingen door mensen van het vrijgemaakte kerkverband met als doel een vrijgemaakte kerk voor de eigen verhuizende mensen.

Wat opviel bij deze kerken was en is echter ook het missionaire motief: kerkplanting om ook níeuwe mensen te bereiken op de nieuwe plek.

Een nieuwe kerk: Bekering als motief
Dit missionaire motief – bekering vanuit het heidendom – was altijd al een kernmotief in de zending. Maar het wordt in de 70-er jaren ook een belangrijk motief voor kerkplanting in Nederland. Juist vanwege de secularisatie wordt er voor het eerst ánders gekeken naar ons eigen land. Het is niet meer alleen een christelijke natie, het is óók weer een zendingsland geworden. Vooral evangelische kerken zien ‘kerkplanting’ als middel om ‘in heel Nederland, in elke stad én in elke wijk een kerk te hebben’. In deze eeuw beginnen de reformatorische kerken ook met kerkplanting. Het gebeurt nu zo veel – en is ook zo succesvol – dat ze de evangelische kerken daarin voorbij zijn gegaan.
In 2012 studeerde Alrik Vos (kerkplanter namens de GKV/CGK in Heerhugowaard) aan de TU af op een onderzoek naar ‘is kerkplanting effectief?’ De titel van zijn afstudeerscriptie was HOOP. Enkele conclusies uit zijn onderzoek geven een extra motief om als kerken naast evangelisatie ook kerkplanting als mogelijkheid te zien voor het ‘werven voor Christus en zijn gemeente’.

Samenvatting van zijn conclusies
God geeft groei (nieuwe gelovigen en nieuwe leden), niet wij. Als we die groei tellen en vergelijken in kerken, ouder of jonger dan 10 jaar, dan valt op dat in de jongere kerken veel meer toetreders en herintreders komen. Kijkend naar die cijfers pleit dat voor planting van kerken naast het werk van evangelisatie.

Een nieuwe kerk: barmhartigheid in Vogelaar-wijken
Kerkplanters bekijken Nederland als een zendingsland. Ze vragen zich vervolgens af: waar is het evangelie broodnodig én waar komt de ‘gewone kerk’ niet meer binnen? Een van de antwoorden is: in achterstandswijken. Daar zijn de bewoners héél anders dan kerkleden: qua taal, cultuur, belangstelling, muziek, e.d. is er een wereld van verschil tussen de blanke middenstanders van de GKv en vaak werkloze leden van eenoudergezinnen in deze wijken. De kerk heeft in deze wijken al jaren geen plek meer. En de bewoners komen niet naar de kerk. Zeker niet als er gezongen moet worden (psalmen en orgel) of lang geluisterd. Vreemdelingen worden niet vertrouwd. Om daar present te zijn als kerk, vergt een echte zendingsmentaliteit: ondernemerschap, verhuizen, de cultuur leren en jaren de tijd nemen.

Maastricht
De GKv van Maastricht startte in 2004 een kerk in Wittevrouwenveld (met 2 echtparen als kerkplanters). Deze huiskerk is in de loop der jaren gegroeid (nieuwe christenen) en splitste 2 jaren geleden in 2 kleine huiskerken. Deze mensen plantten een kerk: God gaf wasdom.
Hoe gaan deze mensen te werk? Jaap Jansma vertelt: “Dat je nieuwe contacten opzoekt, en die nieuwe contacten van Jezus vertelt en ze uitnodigt om bij de gemeenschap te horen. Alles is erg open en heel erg gastvrij. De mensen uit de wijk zijn altijd welkom bij de teamleden thuis. De deur staat altijd open. Ook probeert het team contacten te leggen met de mensen die ze al kennen en met hun vrienden. Dus dat betekent naar verjaardagen gaan van de niet-christelijke buurman. Bij alles vragen ze zich af: kan ik hiermee iemand van Jezus vertellen?” Het is doelgericht te werk gaan én je leven delen. Paulus beschrijft deze ‘methode’ al in 1 Tess 2: Ik heb het evangelie verkondigd én mijn leven met jullie gedeeld.

Een nieuwe kerk: nieuwe manieren van kerk zijn
Een heel ander ‘functie van kerk’ is die van schaapskooi voor verloren lopende schapen die rust en aandacht nodig hebben. In de PKN denken enkele mensen na of het mogelijk is om een soort gereformeerde kloosters te beginnen in stadscentra. Op die plekken wonen en werken een aantal christelijke mensen (deels echtparen) die sámen vorm geven aan ‘kerk op een nieuwe manier’. Deze kernleden hebben elke dag een ochtendwijding en een avondsluiting. Er is een biologische tuin, de auto is gezamenlijk bezit en één maaltijd per dag wordt samen gegeten. De vieringen en maaltijden zijn open voor gasten die er eenmalig voor langere tijd een plek nodig hebben. Op www.dezevenderegel.nl staat hierover meer uitleg. De auteur ervan baseert zijn ‘model’ op Handelingen 2 en op de functie van middeleeuwse kloosters.

Samenvatting … en verder…
Het feit dat Nederland steeds meer een zendingsland is geworden, maakt dat er op veel plekken geen kerken zijn óf dat een heel aantal groepen Nederlanders de ‘gewone kerk’ niet ziet zitten. Kerkplanting is een manier om als kerk op een nieuwe locatie en/of onder een ‘onbereikte groep mensen’ aan het werk te gaan. Het motief ervoor is dat God ons er op uit stuurt. Via een aantal voorbeelden beschreef ik op welke manieren kerkplanting tegenwoordig gebeurt. Recent onderzoek laat zien dat kerkplanting vanuit GKv, CGK en NGK meer nieuwe mensen bereiken dan oudere kerken uit die kerkverbanden. Wat zijn nu de redenen dat jonge kerken meer nieuwe mensen bereiken? Daarover het volgende artikel.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe, 2012, nr. 20, 28 september. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Anko Oussoren

Anko Oussoren

Adviseur at Praktijkcentrum
Is sociaal, geïnteresseerd in mensen en heeft zich vooral de laatste jaren ingezet voor jongeren binnen en buiten de kerk. Zijn passie ligt bij het jeugdwerk en het missionair gemeente-zijn. Hij heeft het verlangen om gemeenten toe te rusten vanuit de liefde van God. Mail naar Anko
Anko Oussoren
Anko Oussoren
Anko Oussoren

Latest posts by Anko Oussoren (see all)