Mozaïek0318 naar Bunschoten? Wat doen ze daar? Er woedt een kleine discussie in christelijk Nederland. Even voor de duidelijkheid: Mozaïek0318 is een initiatief van Kees Kraayenoord in Veenendaal, dat veel bezoekers trekt, naast de vele ‘traditionele’ kerken in die plaats. En in Bunschoten zijn er ook genoeg plaatselijke kerken. Waarom gaat Mozaiek0318 niet naar Brabant en Limburg? Is het wijs om te gaan vissen in dezelfde vijver? De mensen van Mozaiek0318 en vergelijkbare initiatieven wijzen erop dat ze bezig zijn onder een ander soort publiek – en dat ze soms voor leden van de ‘traditionele’ kerken een uitwijkplek vormen. Bij dat laatste denk ik ook aan een jongen die de vrijgemaakte kerk gaat verlaten en zich aansluit bij de Baptisten: ‘want daar kan ik de preek wel navertellen’. (Dat iedereen het in het groepje waarin dat aan de orde kwam heel begrijpelijk vond, tekent de verandering binnen de GKv op het punt van de kerk). Op zich al een opmerking om met elkaar over na te denken.

Kerkelijke diversiteit

Laten we even naar mijn woonplaats Assen kijken, als voorbeeld: die kent vijf vrijgemaakte kerken, een christelijke gereformeerde kerk, een nederlands gereformeerde kerk, een voortgezette gereformeerde kerk en de gereformeerde kerk (GKN). Daarnaast is er ook nog een degelijke protestantse kerk. Traditionele kerken genoeg, en ze hebben allemaal hun eigen karakter. Toch steunen de vrijgemaakte kerken en de christelijke gereformeerde kerk ook het initiatief Assen zoekt. Blijkbaar vanuit de erkenning dat je zelfs met dit uitgebreide palet aan kerken niet iedereen kunt bereiken met het evangelie van Christus. (Om het beeld bijna volledig te maken: Assen kent ook de city life church, een baptistengemeente, een rooms-katholieke parochie en, heel anders, een vestiging van de Odd Fellows en een moskee). Toch kun je niet zeggen dat we het allemaal over de Heer hebben, maar op een andere manier en op een ander niveau. Er is ook een verschil in visie op de gemeente en haar plek in deze wereld.

Netwerkkerken of lokale gemeenschappen

In de pers werd dat uitgewerkt in de richting van de traditionele parochiale structuur tegenover de netwerkkerk, waarbij op een centraal punt mensen van heinde en ver bij elkaar komen. Die parochiale structuur komt in feite nog uit de middeleeuwen en gaat ervan uit dat je samen met je buren en dorps- of stadsgenoten in een gemeenschap leeft. Dat leidde tot de kerkrechtelijke regel dat waar je burgerlijke domicilie is, je ook kerkelijk thuishoort. Alleen, die grenzen van een burgerlijke en kerkelijke gemeenschap vallen allang niet mee samen. Veel mensen reizen al voor hun werk, soms meer dan honderd kilometer elke dag. En ook de burgerlijke gemeenten kennen schaalvergroting, waarbij je in een gemeente soms tien of meer woonkernen kunt hebben. En als je dan, bijvoorbeeld, in Oosterwolde (Fr) woont en elke dag heen en weer reist naar Zwolle voor je werk, waarom zou je dan niet naar de Bethelgemeente in Drachten gaan? Een van de megakerken in het noorden van Nederland. En een gemeenschap die van heinde en verre leden trekt. Perforatie van de kerkelijke grenzen is ook binnen de ‘traditionele’ kerken een bekend verschijnsel geworden. Heeft die lokale gemeenschap nog toekomst? Of hoort bij de moderne mens dat je, net als voor je dagelijkse behoeften, ook voor je religieuze gaat shoppen? Eerder lang leve de netwerkkerk?

Kerk in je buurt

Toch zie ik ook nieuwe kansen voor de lokale kerk. Juist in het besef dat je in je eigen omgeving iets van het goede nieuws van Jezus mag laten zien. Een paar voorbeelden vanuit de GKv: Arnhem kent een speciale stadswerker, Dordrecht ook een pastoraal werker voor de buurt, kerken zijn op grote schaal vertegenwoordigd in een diaconaal platform. Veel kerken kennen open huis, waar mensen even kunnen aanlopen voor een kop koffie en een praatje. Ik lees over huiswerkbegeleiding voor mensen die de tegenwoordig bijna normale bijles niet kunnen betalen, enz.

Binnen de vrijgemaakte kerken is dat een opvallende ontwikkeling: veel plaatselijke kerken zijn in feite ook netwerkkerken. Zie het jaarlijkse handboek voor de kerken, waar je ook de ‘ressortplaatsen’ vindt. Sommige kerken bestrijken een halve provincie. En tegelijk werd in de eerste halve eeuw na de Vrijmaking de betrokkenheid op de samenleving overgelaten aan het ‘particulier initiatief’ en vulden de gelovigen dat in feite in door hun lidmaatschap van het GMV (inmiddels CGMV) en de plaatselijke kiesvereniging. In de kerk gaat het over de Bijbel. Dat die betekenis heeft voor de wereld waarin je leeft, is altijd beleden, maar hoe? Dat kwam in een kerkdienst en in de kerkelijke organisatie amper aan de orde. En dan nu de bewustwording dat je ook als kerk je plek hebt in de plaatselijke gemeenschap en daar iets mag laten zien van de kracht van het evangelie. En dat is waar het in de oude parochiale structuur in feit om gaat. Het is veel meer dan het trekken van een aantal lijnen op de kaart om mensen te helpen bij welke plaatselijke kerk ze zich moeten aansluiten.

Een andere benadering

Maar dat doen de ‘netwerkkerken toch ook? Mensen gaan na de dienst op zondag weer naar huis en krijgen mee dat ze in hun eigen omgeving, ook hun buurt dus, daarmee aan het werk moeten/mogen. En dan komen de initiatieven die we allemaal wel ook in de traditionele kerkelijke omgeving kennen: alfacursus, noem maar op. Alleen: ik zie de meer evangelische kerken niet terug op de kaart van groene kerken bijvoorbeeld. Mozaiek0318 in Veenendaal bijvoorbeeld niet (in die plaats wel, en dat is een uitzondering, de kerk van de Nazarener). Daar is in de kerkelijke pers ook wel op gewezen: binnen de evangelische variant is er veel aandacht voor de persoonlijke relatie met Jezus, veel aandacht ook voor de betekenis van Christus in relaties binnen het gezin, maar weinig voor de wereld waarin we leven. (Het is verleidelijk om hier de kerkgeschiedenis van de zestiende eeuw bij te halen en na te denken over het verschil tussen de gereformeerden en de doopsgezinden van toen, juist op het punt van de samenleving, maar dat zou hier te ver voeren.)

Een opvallend andere benadering zie ik bijvoorbeeld in de netwerkgroep IMove, van de stadshartkerk in Amstelveen. (Zie hun website, www.stadshartkerk.nl). Dat is een initiatief om met de mensen van Amstelveen in gesprek te komen over de dingen die hen bezighouden: (on)veiligheid bijvoorbeeld. En, in een reactie op de vraag naar de lokale plek gaf een medewerker van ‘Villa Klarendal’ in Arnhem aan dat ze in hun muziekstijl aansloten bij wat in die wijk te horen was, en dat is geen opwekking… Natuurlijk heeft dit valkuilen: komt het evangelie nog wel aan de orde? James Kennedy beschrijft in zijn publicaties hoe de grote kerken in de jaren zeventig soms in die valkuil gelopen zijn. Maar ook binnen de PKN krijgt het evangelie weer accent: zet je vooral in voor de samenleving, maar verzwijg daarbij het evangelie niet. Nieuwe kansen voor de lokale kerk.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 26 mei 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)