Onlangs mocht ik voorgaan in de eredienst te Westeremden. Die maakt gebruik van de eeuwenoude Andreaskerk. Voor mij altijd en bijzondere ervaring. Al zo’n achthonderd jaar worden daar erediensten belegd, klinkt Gods woord en gaan gebeden op, zingend en sprekend. Je beseft dat je lid bent van de kerk van alle tijden. Het woord van God is niet bij ons begonnen, maar is ons aangereikt in een eeuwenlange estafette van het geloof. In die tijd is er veel veranderd. Het oude priesterkoor ligt er nu ongebruikt bij; er staat symbolisch een avondmaalstafel. We leven niet meer in de Middeleeuwen. De oude herenbanken van na de Reformatie zijn niet meer bezet. Al zouden de plaatselijke notabelen lid zijn van de kerk, dan nog worden ze geacht tegenwoordig gewoon aan te schuiven in de banken die getimmerd zijn op een ander formaat mensen dan die van tegenwoordig. Maar als het erop aankomt is er meer hetzelfde gebleven dan veranderd: het woord van God blijft tot in eeuwigheid. Dit woord is in al die eeuwen als evangelie verkondigd.

Bij die gelegenheid begreep ik, dat het voor mij de laatste keer was. Binnenkort stopt de kerk van Loppersum-Westeremden met erediensten op die plek. Dat heeft alles te maken met de krimp in de burgerlijke en kerkelijke gemeenten. Uiteraard stopt de verkondiging van Gods evangelie niet: die gaat op een andere plek door.

Netwerkkerken
Ik moest hieraan denken toen Henk Medema in het Nederlands Dagblad van 1 juli tot de conclusie kwam dat Gods werk verder gaat buiten de traditionele kerken:

‘Dit meen ik te ontwaren: de Heilige Geest werkt niet meer vanuit de oude verbanden, maar beweegt Zich in de nieuwe netwerken. Daarmee zeg ik niet dat er ín die verbanden niets gebeurt, maar dat de Geest dat niet als vertrekpunt neemt, en dat Hij Zich juist richt op de nieuwe netwerken’.

Bij netwerken denkt hij vooral ook aan digitale manieren om kerk te zijn.

Dat was naar aanleiding van een bijeenkomst in een Brabants klooster met ongeveer vijftig enthousiaste mensen die samen het Nederlands Christelijk Forum oprichten. Richt je op wat komen gaat. Het past ook wel bij het enthousiasme voor wat er in projecten rond gemeentestichting gebeurt. Buiten de traditionele kaders om komen mensen tot geloof. Wie zou niet dankbaar zijn. Toch een paar kanttekeningen om dit alles wat te relativeren.

Schouders
Je staat als kerkelijke gemeenschap, of vergadering van gelovigen, om het even te benoemen zonder direct aan structuren te denken, op de schouders van je voorgeslacht. Dat is een bekende uitdrukking. Er zou in de tijd waarin we leven geen netwerkkerk zijn zonder de trouw van al die mensen die ons zijn voorgegaan en die gewoon in de traditionele kerk het evangelie hebben doorgegeven. Structuren van kerk-zijn zijn daarbij voortdurend veranderd, soms in een grote schok, zoals bij de reformatie in de zestiende eeuw, soms geleidelijk: je ziet nu bij onze kerken bijvoorbeeld de overgang van een verenigingsstructuur die goed paste bij de cultuur van de twintigste eeuw naar werken in kringen, meer gebaseerd op de netwerkcultuur van de eenentwintigste eeuw. We zitten daar nog middenin. Maar het zou van grot ondankbaarheid getuigen om dat allemaal aan de kant te zetten en de illusie te hebben dat je als kerk bij nul weer kunt beginnen. Vraag je maar eens af hoe het mogelijk is dat die traditionele kerk het al eeuwenlang uithoudt. Dat is evengoed het werk van de heilige Geest. Zie bijvoorbeeld 2 Timoteüs 1: 14: Bewaar door de heilige Geest, die in ons woont, het goede dat je is toevertrouwd. Zonder hem kun je het toevertrouwde pand niet eens bewaren. Misschien zijn er vanuit het verleden meer lessen te trekken dan het enthousiasme voor de toekomst vermoeden laat. Ook bijvoorbeeld in het inzicht dat je een goede de structuur nodig hebt die geen doel mag worden in zichzelf, maar de opbouw dient. Als het bedoelde forum verder gaat en meer mensen bereikt dan de aanvankelijke vijftig zullen ze daar ook achter komen. Dat ze in een klooster bijeenkwamen is misschien symbolisch.

Sociale netwerken als kans
Een tweede aantekening is een verwijzing naar het boek van Robin Effing, de sociale netwerkkerk. Het is geschreven vanuit de traditionele kerken en heeft aanwijzingen hoe je een goed gemeentelijk leven kunt opbouwen met behulp van sociale netwerken. Facebook kan je helpen om contact met elkaar te houden en nieuwe verbanden te leggen. In het boek komt bijvoorbeeld de rooms-katholieke pastoor Roderick Vonhögen aan het woord die via deze middelen contact onderhoudt met talloze mensen en merkt dat mensen op die manier de weg terug vinden naar een kerk die nog veel meer met tradities werkt dan de gereformeerde. Je hoeft niet gelijk alles toe te passen, het boek dringt er ook op aan om eerst eens goed na te denken wat je wilt, maar het maakt wel duidelijk dat ook traditionele kerken de nieuwe middelen voor contact goed kunnen gebruiken. En het is een aanwijzing dat de tegenstelling niet loopt tussen traditionele kerken en moderne manieren van kerkzijn. Het blijft gaan om de vraag waar het al tweeduizend jaar om gaat in de geschiedenis van de christelijke kerk: welke vlam geef je door? Alleen die van Gods woord zelf alstublieft.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 12 juli 2013. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)