“Hij werd arm om ons rijk te maken”. Prachtige gedachte uit de Bijbel die wel een heel aparte invulling krijgt in Nederland: de supermarkten verwachten een topomzet dit jaar; de crisis is voorbij en het kan er weer af. En overal wordt gezinspeeld op het kerstgevoel: je viert het feest met familie en vrienden en trekt je terug in je eigen warme cocon. Ik heb de indruk dat de afdeling kerstballen bij het tuincentrum in Assen nog nooit zo groot geweest is: je kunt natuurlijk niet de ballen van vorig jaar, of, nog erger, die van de doos op zolder bij je ouders, in de al dan niet neppe kerstboom hangen.

Schuldgevoel

Tegelijk wordt je overspoeld met post van allerlei goede doelen die aan het einde van het jaar proberen met wat goed bedoelde presentjes je over te halen (als)nog een gift te doen. In het afgelopen jaar kwam dat ook even voorbij in het nieuws: iemand had geteld hoeveel acceptgiro’s hij ongevraagd kreeg: het bleek in de loop van het jaar inde honderden te lopen. En de goededoelenorganisaties haastten zich om duidelijk te maken dat dit allemaal heel goed uit kan. Het brengt voor hen meer op dan het kost. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken, maar misschien zit ik er naast, dat op die manier ingespeeld wordt op een vaag aanwezig schuldgevoel, nu tot in de kerken toe kerst steeds uitbundiger gevierd wordt. Ergens is het besef aanwezig dat die orgie van eten en drinken vragen oproept, maar dat kun je afkopen met een gift, of met het in december extra dikke nummer van de daklozenkrant.

Zuur calvinisme?

Is dit nu een voorspelbare uiting van zuur calvinisme, dat mensen eigenlijk geen feest gunt? Iets wat je elk jaar wel kunt schrijven, inclusief de constatering dat het per jaar ook ‘erger’ lijkt te worden? Voor die zuurheid moet je inderdaad oppassen: in 2000 schreef dr. C.G.Geluk een dik boek waarin hij liet zien dat Calvijn opvallend positief over bijvoorbeeld kunst dacht. Zijn conclusie was dat we het beeld van Calvijn moeten bijstellen. En in de Volkskrant van zaterdag 16 december werd aandacht besteed aan de zeventiende–eeuwse keuken in Nederland, ook al geen toonbeeld van soberheid. De directe volgelingen van Calvijn konden er wat van. Later kwam het idee op dat je maar beter sober kunt leven omdat dit meer aanleiding geeft om het in de hemel te zoeken: “Hoofd omhoog en ’t hart naar boven; hier beneden is het niet.” Een lied dat geïnspireerd is op Kolossenzen 3: 1-4. Maar of die ascetische levenshouding een goede toepassing is van die verzen uit de Kolossenzenbrief is maar de vraag. In het voorgaande gedeelte heeft Paulus het over mensen die anderen allerlei geboden rond eten en drinken opleggen: ‘Raak dit niet aan, proef dat niet, blijf daarvan af’ – het zijn menselijke voorschriften en principes over zaken die door het gebruik vergaan. Dus vanuit de gereformeerde traditie en – veel belangrijker – vanuit de Bijbel, alle ruimte voor feest. In het Nederlands Dagblad wees onlangs iemand op Jesaja 25: we zijn op weg naar een feest met belegen wijnen en mergrijke, vette spijzen. Laat de gezondheidsfreaks het niet horen.

De heiland van de wereld

Toch zit er ook een andere kant aan. We vieren de komst van de Heiland der wereld. Zo herkent de Samaritaanse vrouw uit Johannes 4 Jezus en juist dat aspect komt naar voren in de brief aan de Kolossenzen: Christus is gekomen om alle dingen weer met God te verzoenen (Kol 1: 20). Zijn werk heeft betekenis voor heel de wereld en zelfs breder: heel de schepping. Die wacht dan ook op het openbaar worden van Gods kinderen. Dat heeft alles te maken met de zorg voor de schepping.

Juist in deze tijd is er zorg over de hoeveelheid fijn stof die we met elkaar in de atmosfeer brengen. En die ziekten veroorzaakt: heel venijnige vormen van longkanker bijvoorbeeld. Op allerlei manieren werken we daaraan mee: de verwachting is dat het vliegverkeer binnen afzienbare tijd vertienvoudigd en daarom moet er een luchthaven bij, in Lelystad. Vanwege al die vakanties en de stedentrips: even een weekendje Londen, of Barcelona, of… Gewoon, omdat het kan. Een paar dagen na kerst volgt Oudjaarsdag, waarop een gigantische hoeveelheid fijn stof en zware metalen de atmosfeer ingeblazen wordt via vuurwerk. En fijn stof is maar een van de vele zaken rond milieugebied waarover alarm geslagen wordt. Daarnaast ging het bijvoorbeeld om verhoging van de zeewaterspiegel. Wat gaat dat betekenen voor de laaggelegen delen van Nederland?

De oordelen van Openbaring

Iemand wees er, weer in het Nederlands Dagblad, op dat de wereld niet vergaat door milieurampen, maar door de oordelen van God, aangekondigd in Openbaring. Voorzover dat een bemoediging is: hartelijk dank. Als het een aanmoediging is om op milieugebied de boel de boel maar te laten, liever niet. Pas die redenering eens toe op je eigen gezondheid: ga je niet naar de dokter en laat je een ziekte voortwoekeren omdat je straks bij de terugkomst van Jezus een glanzend nieuw lijf krijgt? Juist de medische zorg aanvaard je als cadeau van Christus die als Heiland van de wereld ook daarin werkzaam is. In alle voorlopigheid, dat weet ik. Maar waarom dan niet zorgen voor de wereld waarin wij leven, omdat de Heer van hemel en aarde die ons heeft toevertrouwd? Bovendien: Openbaring laat ons van een andere kant zien wat er hier gebeurt. Prof.dr. Klaas Schilder heeft daarover een boek geschreven waarin hij voor zijn eigen tijd de actualiteit van die visioenen laat zien. Toegepast vooral op het sociale leven. Daarmee daagt hij ons, in 2017, uit om in onze eigen tijd God aan het werk te zien in de wereld om ons heen. Misschien zijn de milieurampen wel wat wij merken van de fiolen van toorn die God over deze wereld uitgiet. “En toch bekeerden ze zich niet”, tekent Johannes daarbij aan. Mensen zijn hardleers; ook dat merken we in onze tijd.

Kerst anno 2017

Als u dit leest, zijn de kerstinkopen waarschijnlijk al gedaan. Geniet er vooral van, zou ik zeggen. Het gaat mij niet om een schuldgevoel dat je zou kunnen verdrinken in de Glühwein. Het gaat wel om bewustwording dat het werk van onze Heiland kosmische betekenis heeft. Het begon in alle nederigheid met een baby in een voerbak en het eindigt in een rijk dat geen einde heeft en waar recht en vrede de toon aangeven. Het is goed om daarbij stil te staan en de in het bloed van Christus gefundeerde toekomst alvast te vieren.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 23 december 2017. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)