Afgelopen december organiseerde het Praktijkcentrum een bijeenkomst in Hart van Vathorst. Predikanten, pastoraal werkers en oudsten uit Almere, Amersfoort-Vathorst, Arnhem, Groningen-Oost en Zwolle-West deelden hun blijdschap, verlangens en dilemma’s over kerk-zijn in een (middel)grote stad.

Tijdens de bijeenkomst worden we gastvrij ontvangen in het multifunctionele gebouw van de GKv Amersfoort-Vathorst. Een gemeente die er bewust voor gekozen heeft om een gebouw te delen met cliënten van Sprank en Accolade Zorggroep, een kinderopvang en andere partijen. Zo is een nieuwe diverse samenleving ontstaan, waarin de variatie in het lichaam van Christus prachtig naar voren komt.

Wat de deelnemers hier bijeenbrengt is vooral hun passie voor Jezus en zijn kerk. En de vraag hoe het mogelijk is om anno 2019 relevant te zijn voor jongeren en voor de maatschappij. In dit artikel bespreek ik kort enkele besproken thema’s. De bijgaande vragen sluiten wellicht aan op wat er in andere gemeentes speelt. Het kan helpen om keuzes te maken.

Samenwerken

Veel kerken willen van betekenis zijn voor hun omgeving. Maar hoe doe je dat? Ga je samenwerken met andere kerken? Bouw je als gemeente aan eigen netwerken of vraag je de gemeenteleden om individueel van betekenis te zijn in hun werk, sportclub of vrijwilligersorganisatie en zie je de kerk(dienst) vooral als toerustingsplek?

Zie je de kerk(dienst) vooral als toerustingsplek?

Wat al snel opvalt is dat kerken in steden waar het percentage christenen erg laag is, meer samenwerken met andere kerken. In Almere hebben de kerken vijfmaal per jaar een gezamenlijk ontbijt op de zaterdagochtend. In Arnhem is de Koepelkerk verbonden met twaalf pioniersplekken. Daar loopt ook het project Samen één, eenzamen. Het is een antwoord op het probleem dat 8 procent van de inwoners zich eenzaam voelt. De focus van deze stadskerken ligt vaker op de hele stad.

Vrijwilligers

Voor projecten zijn vaak veel vrijwilligers nodig, die niet altijd te vinden zijn. De vraag leeft dus hoe je meer gemeenteleden erbij kunt betrekken. Maar ook of de kerk soms niet te veel wil; aandacht die wordt besteed aan ‘buiten’, kun je niet aan ‘binnen’ besteden.

De ervaring leert dat missionaire projecten een nieuw elan en saamhorigheidsgevoel in de gemeente kunnen ontwikkelen. In Groningen en Zwolle zijn vooral jongeren vaak wekelijks actief via Athletes in Action.

Welke (in)directe missionaire betekenis heeft jouw gemeente in jouw wijk, dorp of stad?

Jongeren

Zowel het Praktijkcentrum als de aanwezige stadskerken constateren dat jongeren zich minder verbinden met de kerk als instituut. Alternatieve vormen van het doen van geloofsbelijdenis sluiten hierbij aan. Jongeren willen en krijgen vaker eigen verantwoordelijkheden. Ze bepalen zelf een jaarthema of organiseren hun eigen bijeenkomst op de zondagavond, zoals in Almere. Kerkenraden besluiten om extra aandacht te besteden aan jongeren en zijn niet bang om hiervoor nieuwe paden te betreden.

Zwolle-West heeft een jeugdpredikant aangetrokken vanwege de ruim 900 kinderen en jongeren in de gemeente. In mentoraatsgroepen worden jongeren vier jaar lang gekoppeld aan twee mentoren. Andere kerken hebben jeugdouderlingen of een jongerenwerkersechtpaar, zoals in Groningen-Oost.

Wat vinden jongeren van jouw gemeente? Welke verantwoordelijkheid hebben zij gekregen?

Kringen

Veel kerken kennen tegenwoordig een structuur met kringen, miniwijken of koepels, om zo het onderlinge diaconaat en pastoraat een nieuwe impuls te geven. Inmiddels wordt op verschillende plekken ervaring opgedaan met geloofsgesprekken in een nog kleiner verband van drie tot vijf adressen. Het delen van levensverhalen kan daarbij erg waardevol zijn. In Vathorst bestaat iedere kring uit enkele bewoners van Hart van Vathorst en andere wijkgenoten. Kringen krijgen regelmatig toerustingsmateriaal aangeleverd, al dan niet gecombineerd met een gemeenteproject. Kringen zijn ook vaker actief in de buurt, bijvoorbeeld via Present.

Stadskerken lijken minder behoefte te hebben
aan landelijke structuren

Ondanks het werken met kringen doen niet altijd alle gemeenteleden mee. In Groningen-Oost kent men de afkorting PNL, wat staat voor Pastoraal Niemandsland: de “adressen” die niet participeren en menige kerkenraad voor dilemma’s plaatsen.

Geloofsgesprekken voeren vinden we vaak best moeilijk. Hoe zouden we ons daarin kunnen oefenen?

Relaties

Tijdens de bijeenkomst viel regelmatig het woord ‘ruimte’. Ruimte krijgen, ruimte geven en hoe zich dat verhoudt met regels, structuren, verwachtingen, verlangens en de tijdgeest. Stadskerken lijken minder behoefte te hebben aan landelijke structuren. De wereld in en rond de kerk is vluchtiger geworden. Relaties staan onder druk en trouw in relaties is niet vanzelfsprekend. Er zal steeds geïnvesteerd moeten worden in relaties. In gezinnen, in de kerk en in de samenleving. Elkaar opnieuw ontdekken. God opnieuw ontdekken. En ons bovenal samen als kerken verwonderen over Gods goede boodschap voor deze wereld.

Hoe ontdekken we God en elkaar opnieuw? Welke keuzes en richting passen daarbij?

Context

Stadskerken zoeken naar manieren om van betekenis te zijn in hun stad of wijk, passend binnen hun eigen context. In Vathorst worden de kerkbloemen aan ‘buiten’ weggegeven, bijvoorbeeld aan de nieuwe wijkagente, die in de dienst iets mocht vertellen over haar werk. Arnhem gebruikt bij het gemeenteproject een eigen boekje met Bijbelstudies over Jezus. In Almere wordt het kerkgebouw beschikbaar gesteld voor groepen uit de stad. Groningen-Oost richt zich vooral op het grote aantal studenten. Zwolle-West organiseert inloopochtenden voor de wijk. Allemaal stadskerken die Gods liefde willen uitstralen. Voor de buurt, voor elkaar, voor jong en oud. Met ruimte voor ieders geloofsontwikkeling. Kerk-zijn anno 2019 vraagt om geloof in en vertrouwen op God. Geloof dat bewust kiest en liefdevol denkt, doet en deelt.

Dit artikel is geschreven door Roelof Hoving en is gepubliceerd in het blad OnderWeg.