Het zal iedereen opvallen: de kerk verandert. Net als de wereld om haar heen. De kerk vindt soms maar moeizaam nieuwe ambtsdragers, en de voetbalvereniging nieuwe bestuursleden. Die constatering maakt dat je misschien anders dan vroeger moet kijken naar de manier waarop kerkleden hun tijd invullen. Ze zingen nog steeds graag: Neem mijn leven, laat het Heer, toegewijd zijn aan Uw eer. Maar de diverse generaties vullen het anders in.

De eerste gemeente
We beginnen met de bron van alles: de Bijbel. Handelingen 2 geeft een beeld van de eerste christelijke gemeente. In vers 42 is het zo samengevat: ‘Ze bleven trouw aan het onderricht van de apostelen, vormden met elkaar een gemeenschap, braken het brood en wijdden zich aan het gebed’. Vier grondtrekken van de kerk worden daarin zichtbaar. Wat daarbij opvalt is dat de band met Christus en met elkaar gelijk opgaan. Een factor daarbij was vast dat die gemeente pas begon en binnen de kortste keren apart kwam te staan van de omgeving. Dat versterkt het wij-gevoel. Maar ook in een heel andere omgeving dan toen zijn ze belangrijk Het zijn niet voor niets grondtrekken. En ook vandaag leven we in een tijd waarin de kerk apart is komen te staan.
Voor vandaag ligt er dan de uitdaging om bij alle veranderingen in de manier van kerkzijn dit grondpatroon te laten zien. De menselijke factor (elkaar herkennen) en de Geestelijke horen bij elkaar. Hoe doe je dat in je eigen gemeente?

Gereformeerd anno 2017
Misschien vind je dit veel te weinig: we zijn toch niet voor niets gereformeerd? Even een paar kanttekeningen. De gereformeerde kerk zoals we die in de praktijk kennen, bestaat nog niet zolang: zo’n honderdvijftig jaar. Daarvoor was er een andere gereformeerde praktijk. Langer geleden, in de zestiende eeuw, is diep nagedacht over het grondpatroon van de kerk van de Reformatie. Voor wie zich daarin verdiept, is het opvallend hoe na de lange middeleeuwen er een compleet nieuwe structuur voor de kerk gegroeid is. En dat binnen enkele tientallen jaren. Een structuur waarin men zich nauw wilde aansluiten bij dat grondpatroon in Handelingen 2. Zie bijvoorbeeld zondag 38 over de kerkdienst, maar denk ook aan de kenmerken van de ware kerk (art 29 NGB). Het onderricht van de apostelen staat voorop. Voor vandaag betekent dit dat we niet te snel het kind van de gereformeerde opzet met het badwater van de tijdgebonden vormgeving moeten willen weggooien. En tegelijk moeten we de tijdgebonden vormgeving niet verwarren met de gereformeerde opzet. Dat geeft lucht voor het gesprek.

Gemeenschap: veiligheid en pijn
‘Bij mij ben je veilig’. Dat zegt David tegen de priester Abjatar, die ontkomen was aan de moordpartij van Saul, 2 Samuël 22: 23. Zijn groep vluchtelingen vormde een schuilplaats in de wildernis voor wie geen plek meer had in de Israëlitische samenleving onder Saul. Dat waren grote woorden die David zelf niet kon waarmaken. Evenmin als wij dat kunnen waarmaken, ondanks alle inzet voor een veilige kerk..
Maar dit neemt niet weg dat het goed is om bij het zoeken naar nieuwe vormen van kerkzijn dat voorop te stellen. Laat die nieuwe gemeenschap een veilige omgeving zijn. Dat draagt ook bij aan de ervaring van verbondenheid onderling.
Als je als kerk je in een overgangssituatie bevindt – en daar gaat het tweede deel van dit artikel over – heb je te maken met een enorme verscheidenheid aan ideeën en opvattingen die soms elkaar tegenspreken.

  • Dat zie je tussen gemeenten die elk op hun eigen manier iets willen laten zien van wat het betekent kerk van Christus te zijn. Er is allang geen uniforme structuur meer. Denk alleen al aan de manier waarop het ambt van oudste/ouderling in de praktijk ingevuld wordt. De ene gemeente kiest voor het klassieke model, de buurgemeente heeft naast de ouderlingen een team van werkers in het pastoraat.
  • Dat zie je ook binnen gemeenten, zeker als je daarbij te maken hebt met verschillende generaties, dus met verschillende levensgeschiedenissen. Zoveel hoofden, zoveel zinnen.
    Paulus geeft in 1 Korintiërs 13 daarover heel praktische tips: de liefde denkt van de ander geen kwaad… Laat er een gemeente zijn waarin het veilig is voor iedereen om zijn of haar inzichten vanuit de Bijbel naar voren te brengen. Geef je elkaar die ruimte?

De keerzijde daarvan is dat dit pijn doet. Even oprecht als zuster A haar standpunt naar voren brengt, doet broeder B dat met een tegengesteld standpunt. Dat kan frustrerend zijn. Misschien wel verlammend. Wat betekent eenheid binnen de gemeente waarom Christus zo indringend bidt in Johannes17? Nu doet Hij dat vlak voor zijn worsteling in de olijvenhof. God de Vader en de Zoon zijn beide gericht op het plan om mensen te verlossen door het lijden van de Zoon. De eenheid van beide kost de mensgeworden Zoon zijn leven. Wij danken ons leven aan de worsteling van Jezus om een te zijn met het plan van God
Als het er dan om gaat dat we nieuwe vormen van gemeenschap vinden, mag het ons ook pijn doen. Het hoort bij de beleving van de gemeenschap dat je bereid bent om te lijden aan de kerk. Dan zul je ook merken dat je elkaar ontmoet op een dieper niveau dan gedeelde voorkeur voor dezelfde muziek in de kerk, om maar een voorbeeld te noemen.

De spanning tussen principe en praktijk
De kerkelijke papieren zijn er helder over: de band met elkaar in de kerk loopt via het hoofd ervan: Christus; de heilige Geest laat je die ervaren. Het avondmaal is daarbij heel belangrijk. Vraag en antwoord 76 van de Heidelbergse Catechismus brengen dat onder de aandacht met krachtige woorden: wij worden door één Geest geregeerd en worden steeds meer met Christus’ lichaam verenigd, zodat we vlees van zijn vlees en been van zijn gebeente zijn. De catechismus wijst daarmee op de eenheid die een man en vrouw in het huwelijk ervaren, al zijn ze misschien in afstand van elkaar gescheiden. Maar de praktijk wijst een andere weg: in de ervaring van de gemeenschap van de heiligen speelt het wij-gevoel een heel belangrijke rol. En dat wordt steeds sterker. Hoe is dat in je eigen gemeente. Hoe ga je hiermee om?

De paradox
Terwijl de kerkelijke praktijk laat vermoeden dat de horizontale band voor veel mensen voorop staat, legt de Bijbel de nadruk op de eenheid met Christus door de Geest en in die weg met elkaar. De richting voor de toekomst lijkt dan helder: daar moet weer nadruk op gelegd worden.
Maar dat kan alleen als je rekening houdt met de verandering in cultuur. Je kunt je boodschap dat er meer is dan het sociale aspect daarbij alleen kwijt als je ermee rekent dat juist dit aspect de deur is waardoor je bij de mensen binnenkomt. Net zo goed bij kerkmensen. Dat heeft iets van een paradox: een schijnbare tegenstelling. De boodschap over de gemeenschap met Christus en zo met elkaar kun je alleen kwijt als je rekent met een cultuur die op de gemeenschap met elkaar alle nadruk legt. En die ook nog eens andere vormen van elkaar ontmoeten heeft.

Dit artikel is gepubliceerd in Wegwijs; mei / juni 2017 jaargang 71, nr. 2.

 

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)