Vijfhonderd mensen bij elkaar in Nijkerk om te praten over homoseksualiteit, op 16 november 2018 Nou ja, het waren vooral de sprekers en de panelleden die met elkaar in gesprek gingen. En ze kwamen uit een gevarieerde kerkelijke achtergrond. Maar allemaal mensen die de Bijbel serieus nemen. De bedoeling was dat we met elkaar een stap vooruit zouden zetten in het gesprek binnen de kerken over homoseksualiteit. Is dat gelukt? In mijn overtuiging wel, al blijven er nog vragen over of komen er nieuwe op. In dit artikel een paar aspecten, ook in vergelijking met een eerdere bijeenkomst vanuit de Theologische Universiteit van Kampen in 2011.

Wat zegt de Bijbel?

Op een aantal plekken komt homoseksueel geslachtsverkeer in de Bijbel voor. Zowel, in het oude testament (Leviticus 18, denk ook aan de geschiedenis van Sodom, Genesis 19) als in het nieuwe testament: Paulus noemt in 1 Korinte 6 mannen die bij mannen liggen (in de Statenvertaling zo; nieuwere spreken over ‘knapenschenders’), en lijkt in Romeinen 1 een algemene veroordeling te geven. Het gaat voor dit artikel te ver om alle teksten te behandelen; ik constateerde in Nijkerk wel een algemene overeenstemming dat je deze en andere Bijbelteksten niet rechtstreeks op de LHBT-er kunt toepassen die je tegenkomt binnen en buiten de gemeente. Het gaat over praktijken van hetero’s tegenover geaardheid van mensen.

Je kunt nog een heel gesprek voeren over de vraag of Paulus vooral ook wist dat in zijn tijd er mensen waren die een gerichtheid op iemand van hetzelfde geslacht hebben, maar deze teksten gaan daar niet over. Jan Mudde (NGK) was daar duidelijk over: dan had Paulus wel pastoraler gesproken.

Op het congres bleef er verschil van inzicht over de vraag wat dan bedoeld is met de schepping van man en vrouw. Volgens moderne woordenboeken Hebreeuws ook in hun seksualiteit. ‘Naar Gods beeld schiep Hij hen, man en vrouw schiep hij hen’. Is dan homoseksualiteit een voorbeeld van de gebrokenheid binnen de schepping na de zondeval, of gaat het om een variant die binnen de schepping besloten ligt? De sprekers Robert Plomp (PKN) en Gerard den Hertog (CGK) namen hier een verschillend standpunt over in. En als je, met Robert Plomp, kiest voor een variant binnen de schepping, ga je verder in de acceptatie van LHBT-ers dan wanneer je spreekt over gebrokenheid. Het maakt dus verschil of je denkt vanuit een schepping als mooi en gevarieerd en van daaruit dehuidigeweredtaxeert of dat je je bewust bent dat je na de zondeval naar de schepping kijkt?

Ten opzichte van een vorige bijeenkomst is de eenstemmigheid opvallend dat je niet rechtstreeks de Bijbelteksten die erover lijken te gaan kunt toepassen op de mensen met een homoseksuele geaardheid. Dat geeft ruimte voor gesprek, dat kennelijk nog niet afgerond is.

De wereld van nu

Tot nu toe gebruik ik afwisselend de woorden ‘homoseksuele geaardheid’ en ‘LHBT-er’. En daar ligt ten opzichte van een paar jaar geleden een nieuw spanningsveld. Terwijl heel breed ook bij de vertegenwoordigde kerkelijke richtingen de acceptatie er gekomen is dat het niet gaat om praktijken, bepaalde handelingen, maar om een geaardheid, wordt in de wereld om ons heen inmiddels een ander gesprek gevoerd, waarin de grenzen minder vastliggen. De afkorting LHBT is inmiddels niet meer genoeg: er horen letters bij die weer op andere varianten duiden. En maar al te bekend is de discussie over genderneutraliteit. Tot voor kort was het overzichtelijk: je bent man of vrouw, en vervolgens hetero of homo, maar het is nu allemaal meer vloeibaar. Ad de Bruijne (GKv) raakte dat aan, in een column in het Nederlands Dagblad, voorafgaande aan de bijeenkomst: mensen kiezen soms voor pan-seksualiteit. Ze hebben alle ‘varianten’ in hun eigen leven. En in zijn inleidend stuk noemde hij ook dat de oude discussie: ben je zo of word je zo, inmiddels ook niet meer met ja of nee beantwoord wordt. Het verhaal is ingewikkelder. Op het congres was ook Johan van der Sluis aanwezig, een man die zichzelf ex-homo noemt. Ik denk dat zijn levensverhaal nu op meer begrip kan rekenen dan toen hij daarover schreef – in 1969 schreef hij  Ík ben niet meer zo’, zie ook ND van 26 mei 2017.

Dus: als kerken zijn we er inmiddels met elkaar uit: je kunt echt spreken van een gerichtheid op mensen van hetzelfde geslacht, maar inmiddels wordt buiten de kerken een ander gesprek gevoerd (Maxim Februari, zelf transgender, vindt overigens dat gesprek weer een hoge mate van onzin hebben, schreef hij in de NRC.) Dit punt werd wel aangeroerd, maar kwam in de loop van de lange dag niet meer aan de orde. En daar ligt nog wel huiswerk voor de kerken.

Heiligheid en veiligheid

Kan dan alles ook binnen de kerk zomaar? Wat als twee mensen een (seksuele) relatie aangaan met iemand van hetzelfde geslacht? Daarover ging het aan het einde van de dag. En zowel Jan Hoek als Wim Dekker (beide PKN, Jan Hoek Gereformeerde Bond) waren daarover helder: wie echt van Christus houdt, mag je niet weigeren aan de tafel van de Heer. Wim Dekker bracht dat ook in verband met de kern van de kerk. In de gemeente van Christus horen alle gelovigen zich thuis te kunnen voelen. Je kunt toch niet zeggen: bij ons kan dat niet, maar in de wat vrijzinniger kerk verderop wel?

De ruimte die zo gegeven wordt heeft, vermoed ik, ook te maken met de discussie onder christenen over het al of niet acceptabel zijn van zo’n relatie. Daar wees Ad de Bruijne ook op. Hij noemde dat de ethiek van de derde persoon: wij accepteren ook wie andere standpunten heeft en dus een andere manier van leven heeft dan wijzelf. Maar dat maakt een ethiek van de eerste persoon niet overbodig: met de acceptatie door derden (de derde persoon) is niet elke keuze voor jezelf (de eerste persoon) goed. Binnen de GKv wordt gewerkt aan een pastoraal advies voor de omgang met mensen die kiezen voor een homoseksuele relatie. En in afwachting daarvan is al meegegeven om heel terughoudend te zijn in de toepassing van de tucht, als je dat al nodig zou vinden.

Ik ben blij met de woorden van de broeders uit de PKN. Ze geven zicht op de katholiciteit van de kerk. Tegelijk liggen er vragen rond de tot nu toe gebruikelijke verbinding van avondmaal en tucht. Werkt die niet in de hand dat je toch de indruk wekt dat je eerst aan een aantal voorwaarden moet voldoen om mee te kunnen vieren? En die vraag heeft dan weer weinig te maken met het besproken onderwerp, maar is veel algemener.

Mooi dat er zo nadrukkelijk aandacht was voor de veiligheid binnen de kerk. Er was wel een vraag die bij mij opkwam tijdens de bespreking: het ging vooral om veiligheid binnen de eredienst en in het pastoraat. Daar kun je aan werken. Maar hoe zit het met de veiligheid in de onderlinge omgang? Veel gemeenten stellen dat nu nadrukkelijk aan de orde via een thema.

Gaven

Gert-Jan van Leeuwen, voorzitter van Christenqueer, legde de sprekers de vraag voor: noem eens wat positief, iets wat LHBT-ers bijdragen binnen de gemeente. Daar kwam een wat moeizaam antwoord op. De sprekers van de middag zagen vooral de mensen in moeite. Op de vorige bijeenkomst noemde Ad de Bruijne dat positieve wel. Onder andere de bijzondere gave van vriendschap. Niet naast een eventueel probleem met je identiteit, maar ook als iets dat er als het ware in meekomt. Ik sluit me graag bij de vraag van Gert-Jan aan: kijk ook wat God geeft en misschien wel juist in hun anders zijn dan de meerderheid in de gemeente.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 24 november 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)