Maar ook nog niet gasloos. Wie mijn artikeltjes leest, weet dat ik al jaren me bewust ben van de gevolgen van klimaatverandering. En ook van de noodzaak mijn gedrag aan te passen. Zelfs hoop ik dat mijn lezers daar ook over gaan nadenken. Maar helpt het daarbij als je zulke zware woorden als gasverslaafd gebruikt? Mensen een schuldgevoel aanpraat? Vijf jaar geleden was je nog goed bezig met aardgas: autorijden op aardgas bijvoorbeeld werd gepropageerd, want schoon fossiel heeft een plaats in de trias energetica. (Trias energetica: 1. Besparen, 2. Alternatieve brandstoffen 3. Schoon fossiel). Door nu te spreken over gasverslaafd zet je vraagtekens bij de keus van, zeg maar, vijf jaar geleden. Dat heeft ook alles te maken met de nijpende toestand in Groningen: het gasgebruik van ons allemaal laat de bodem daar beven.

Met een kwartje….

Uiteraard was toen ook al bekend dat je niet straffeloos alle gas kunt oppompen; je kunt zelfs berichten lezen dat ook in de jaren zestig er al gewaarschuwd werd voor aardbevingen, maar het gaat om het speelveld van mijn en uw keuzes en de gevolgen daarvan. Was, achteraf gezien, mijn keuze voor een nieuwe verwarmingsketel op gas, verkeerd?
Dat heeft een speciaal aspect: wat waren toen de alternatieven waaruit je kon kiezen als consument? En een algemeen aspect: je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een nieuwe baan, terwijl je achteraf merkt dat je, zacht gezegd, dat beter niet had kunnen doen. Was dan die eerste keuze verkeerd? Alleen als je indertijd het had kunnen weten, Maar wie alles van tevoren weet, kan met een kwartje de wereld rond, is de zegswijze. Daarom ben ik wat geïrriteerd als op mijn keuze van toen het etiket gasverslaafd wordt geplakt. Ik zie dat als een poging om via een aangepraat schuldgevoel bij mij een verandering in gedrag te bewerkstelligen.

Mijn plek in de wereld

Er zit nog een ander aspect aan. Ik kan persoonlijk keuzes maken. Dat doe ik zelf en die persoonlijke keuzes van mij en anderen hebben invloed op de wereld waarin ik leef. Als iedereen kleren bestelt via internet verdwijnen de kledingzaken, die als voordeel hebben dat je wel kunt passen. (maar die, om het ingewikkeld te maken, mijn broekmaat meestal niet op voorraad hebben.) Mijn keuze om minder vlees en dierlijke producten te eten en die van vele anderen hebben invloed op het aanbod in de winkels. Je kunt dat groot maken: met zijn allen krijgen we de (vlees)industrie wel op de knieën en je kunt dat klein maken: wat heeft mijn keuze voor invloed op het geheel. Je kunt er zelfs een eschatologisch aspect aan geven: deze wereld vergaat toch, ik en anderen kunnen hem niet redden. Iemand noemde dat: het dek schrobben terwijl het schip vergaat.
Om met dat laatste te beginnen: wij hoeven het oordeel van de Heer niet uit te voeren. Dat Hij zelf onder het oude verbond soms het volk Israël daarbij inschakelde vinden we nu moeilijk genoeg. Dat God zelf de aarde zal genezen van de ellende door de zonde, neemt mijn verantwoordelijkheid niet weg. En verantwoordelijkheid is gegeven met de mogelijkheid om keuzes te maken.
Maar ik houd het dan wel graag beperkt. Wat is de speelruimte die ik tegenkom als consument? En dat is ook heel persoonlijk. Je kunt in het vliegtuig stappen en God danken voor de mogelijkheid om zo toch nog je familie te kunnen bezoeken en dan naast iemand komen te zitten die puur voor de lol een verre vakantie heeft geboekt. Als twee hetzelfde doen, is het nog niet hetzelfde.
Dat je kunt kiezen, houdt onvermijdelijk ook in dat je achteraf over je keuzes gaat nadenken en er spijt van kunt hebben. Zeker als je een andere keuze had kunnen maken. Maar dit schuldgevoel is iets anders dan het vooraf aangeprate waarmee ik dit artikeltje begon.

De portemonnee

Daar komt nog iets bij. Wie veel geld heeft, kan als man voor een nieuw pak naar C&A gaan of zich een Italiaans maatpak laten aanmeten. Voor wie weinig heeft valt dat laatste af. Wie niet op de kleintjes hoeft te letten kan rustig biologische kipfilet halen. Wie dat wel moet en ook nog eens kleintjes heeft om op te letten, krabt zich even achter zijn of haar oren als je het prijsverschil ziet tussen de nieuwe standaardkip (net geen plofkip meer) en de biologische variant.
Dat speelt ook een rol bij het dichtdraaien van de gaskraan. De goedkoopste variant voor een andere verwarming kost nog altijd 2000 euro en de kosten voor grondiger oplossingen lopen snel op, volgens de gepubliceerde gegevens. Wel komen er in het bijna geboren nieuwe klimaatakkoord van de overheid nieuwe subsidiemogelijkheden te staan – en dat is mooi – maar er zullen aanzienlijke kosten overblijven. Dus: hoe gaan klimaatbewustzijn en een smalle beurs samen? Er zijn dingen die iedereen kan doen: lang leve de kringloop, en je hoeft niet elk seizoen je complete garderobe te vernieuwen. Maar in het algemeen krijgt dit aspect weinig aandacht in de discussie. In mijn waarneming tenminste. Heel gemakkelijk wordt gesproken over investeringen van duizenden euro’s, ook voor laagbetaalden. En als je het niet doet, daalt de waarde van je eigen huisje.

Genieten mag

Het was notabene Calvijn, die volgens prof.dr.J.Douma wees op genieten: als je een zijden hemd te luxe vindt, eindig je ten slotte in een hemd van hennep. (Laat dat nu bijna het summum van biologisch verantwoorde kleding zijn in deze tijd). Calvijn zit dan op het spoor van Paulus die ook zegt dat alles wat God geschapen heeft, goed is en onder dankzegging gebruikt mag worden. (1 Timoteüs 4). Hij zegt dat met het oog op mensen die zich willen onderscheiden van anderen door allerlei dingen niet te doen. Vasten bijvoorbeeld, op zich een goede praktijk, gebruiken om zichzelf te profileren: kijk eens hoe goed bezig ik ben. Dezelfde royaliteit van de Heer vind je ook in de wetgeving rond de tienden; volgens het boek Numeri neem je die mee naar plaats van samenkomst en draag je die af voor het levensonderhoud van de priester en de leviet, maar in Deuteronomium lees je dat je daar eerst voor jezelf een feestmaal mee aanricht in de tempel.

Daaruit spreekt een onbekommerdheid in je omgaan met de schepping. Daarmee kun je de verantwoordelijkheid voor de keuzes die je maakt niet wegstrepen, maar wel in perspectief zetten. Het is heel goed dat langzamerhand het bewustzijn van christenen rond de wereld waarin wel leven en vooral het bewustzijn dat de massale keuzes van mensen hebben geleid tot geweldige problemen rond het klimaat groeit. Dat er in de maand mei overal in Nederland sprake is van wateroverlast door geweldige regenbuien helpt daaraan mee. En tegelijk, dat is de bedoeling van dit artikeltje, hoop ik dat we onze eigen plek leren kennen: neem verantwoordelijkheid voor de keuzes die je binnen je eigen mogelijkheden kunt maken.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 9 juni 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)