Een van mijn facebook-vriendinnen vond dit citaat leuk: ‘ Ik ben een Christen! Wat ben jij? Ben je ook een Christen, of ben je een baptist, preterist, dispensationalist, ultra-dispensationalist, katholiek, gereformeerde, protestant, hervormde, mennonist, strict baptist, calvinist, hussiet, ultraquist, bereaat, adventist, albanees-katholiek, ortodox katholiek, maroniet, russisch katholiek, wit-russisch-katholiek of toch iets anders?’ Het roept bij mij echter gemengde gevoelens op. Om een paar redenen (Ik ga u niet vermoeien met het uitleggen van al die termen die in dit citaat gebruikt worden; de bedoeling is duidelijk)

Instemmend
Gereformeerd is algemeen christelijk , schreef prof. J.Kamphuis ooit in de Reformatie, een blad dat verscheen binnen de vrijgemaakte wereld. Hij trad daarmee in het voetspoor van prof.dr. K.Schilder die op een herdenking van de Afscheiding uit 1834 uitgedaagd was om te spreken over het eigene van de afgescheiden kerken en daar uiteenzette dat dit eigene bestond uit het bewust niet hebben van een eigen beginsel. Daarom doen we ook elke zondag (?) belijdenis van de heilige algemene christelijke kerk. En om ds. Niels den Hertog te citeren in zijn interview in de beide kerkbodes binnen de GKv: “ Kerkscheidend kunnen slechts die zaken zijn die het hart van het Evangelie raken”. En dan noemt hij er een paar. Dan gaat het om de Drie-eenheid, wat je gelooft over Christus en het karakter van zijn werk. (Hij was predikant van de samenwerkingsgemeente CGK-GKv in Surhuisterveen en is dat nu in de CGKv te Nijmegen).
Genoeg om te zeggen: ik weet mij allereerst navolger van Christus, en ik ben lid van de christelijke kerk, al staat daar in mijn geval op het naambordje gereformeerd bij. Het verplicht mij ook als voorganger om in de kerkdienst geen specialité de la maison te presenteren, maar om naar voren te brengen wat de Drie-enige God over zichzelf openbaart in zijn betekenis voor vandaag. Ik heb in Twijzel geen andere boodschap dan in Timboektoe, mocht ik ooit uitgenodigd worden om daar voor te gaan.
Tot zover kan ik de facebook-scribent het van harte na spreken: ik ben christen.

Bedenkingen
Mijn eerste bedenking zit hierin dat in het citaat je christen zijn en je kerklid zijn tegenover elkaar geplaatst worden. En in feite reduceert wie zo’n uitspraak doet het christelijke tot een variant naast de genoemde kerken. Ben jij gereformeerd of adventist, ik ben christen. Misschien wat kinderachtig, maar binnen de GKv schijnen ooit mensen geweest te zijn die oprecht meenden dat deze kerk de enige ware was. En hen werd hoogmoed verweten. Maar wat doe je als je jezelf christen noemt in onderscheid van de al dan niet strikte baptist? Of als je jezelf presenteert als christen-gemeente? Het heeft de suggestie in zich dat je jezelf een stap verder waant dan al die mensen die zich laten gijzelen door hun speciale opvattingen. Die beperkingen heb je achter je gelaten. Maar hoe zit het met die van jezelf?
Zo’n citaat weerspiegelt ook nog eens precies de manier waarop mensen van nu geloven. Joep de Hart wijst daar onder andere op in zijn studie over de Zwevende Gelovigen. Mensen laten de oude leersystemen achter zich waarbinnen je jezelf opgesloten voelde en kiezen voor hun eigen bouwsel. In de discussie die uiteraard volgde op zo’n citaat op facebook kwam dat ook naar voren. De schrijver had zo zijn eigen visies die hij ook onder woorden bracht als authentiek bijbels. Ze waren wel van hem. Maar juist daar wringt het volgens mij. Wat ik als bevrijdend voel kan een ander nog steeds al (te) knellend ervaren. Overigens stemt het wel tot bezinning dat zoveel mensen de klassieke manier van kerk-zijn als benauwend ervaren, achteraf gezien zeker. Ze typeren de kerk dan vaak als regeltjes-kerk. Er is echter meer aan de hand dan de erkenning achteraf dat we soms wel eens te strikt gereformeerd waren: het is een andere manier van geloven die nu naar voren komt.

Bescheidenheid
Zelf kom ik er de laatste tijd steeds meer achter dat het wel mooi en goed is om te roepen dat er geen tegenstelling is tussen gereformeerd en christelijk, maar dat ik zelf een echt gereformeerde man ben. Ik ben opgevoed en gevormd in die traditie en dat stempelt mij. Overigens kom je dat vaker tegen als opmerking of verzuchting; eens gereformeerd, altijd gereformeerd, al wordt je later misschien baptist, of protestant, of ‘niets’: (ex)gereformeerden en zeker (ex)vrijgemaakten zijn te herkennen aan hun activisme en aan hun verstandelijke benadering van gevoelszaken.
Even los van de vraag of die typering ook voor mij geldt : ik ben me er wel van bewust dat ik niet anders naar de werkelijkheid kan kijken dan ik in mijn leven met zijn uiteenlopende ervaringen geleerd heb. Ik ben me bewust van mijn oogkleppen en kan er niet doorheen kijken.
Zou het voor een gereformeerde kerk zoveel anders zijn? De belijdenis is onder andere te beschouwen als een kaartje dat je naast de vele maken indrukwekkender werkelijkheid van de Bijbel legt en dat helpt om in dat bonte landschap samen met de kerk van alle tijden en plaatsen je weg te vinden. We zijn met elkaar van harte oecumenisch en katholiek en tegelijk weten we onze historisch bepaalde plaats. Dat vraagt om bescheidenheid en zelfkennis. Voor de helderheid: ik ervaar nog steeds geen spanning tussen mijn christen zijn (in de zin van vraag en antwoord 12 van de Heidelbergse catechismus) en mijn gereformeerd zijn.

Anders
Hierboven noemde ik dat mensen anders gaan geloven dan, zeg maar, zestig jaar geleden. Daarom kijken zoveel mensen met gemengde gevoelens terug op de kerk van hun jeugd. Was het toen niet allemaal dichtgetimmerd? Terwijl de belijdenis vaak leert halt houden voor het mysterie van Gods bestaan en zijn werk, hebben veel mensen toch de indruk dat het allemaal sluitend en netjes onder woorden was gebracht. Hoezo mysterie? Ik vermoed dat er meer aan de hand is dan het overigens terechte verzet tegen te ver doorgevoerde principes. Daarin merk je een verlangen naar een andere manier van geloven, waarin er meer aandacht is voor de ook in de Bijbel gezochte eenheid tussen hoofd en hart. En daarin ligt de uitdaging van iedereen die het mooie ambt heeft het evangelie door te geven, van ouders tot voorgangers, om de voor deze tijd passende woorden en daden te vinden.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 3 september. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)