Op zaterdag 3 oktober heeft er in Zwolle een studiedag plaatsgevonden naar aanleiding van het nieuwe boek van dr. Patrick Nullens, ‘Zorgen voor een eigenwijze kudde’. In dit boek voert hij een pleidooi voor een ‘pastorale ethiek’. Volgens hem moet ethiek gezien worden als ‘levenskunst’, veel meer dan het simpelweg toepassen van geboden en pasklare antwoorden. De pastorale opdracht bestaat erin mondige mensen bij te staan om hun levenskeuzes kritisch te beschouwen vanuit een christelijk perspectief. Geïnspireerd door de ethiek van Dietrich Bonhoeffer wil Nullens Christus centraal plaatsen in ons denken en leven, en Hem zo laten bepalen hoe wij kijken naar onszelf, de ander, het huwelijk en de kerk in deze wereld.
Tijdens deze studiedag waren er zo’n 50 geïnteresseerden aanwezig om te luisteren naar een lezing van dr. P. Nullens zelf en werd er aan ds. J. Douma en dr. J.H.F Schaeffer de mogelijkheid gegeven om via een lezing te reageren op het pas verschenen boek. Vanuit de praktijk werd er gereageerd door René Swieringa, pastor gemeentezorg bij de Vrije Evangelisatie in Zwolle.

‘Het gaat om schapen die wel weten wat ze willen, of tenminste zelf kritisch nadenken over wat ze willen, en actief hun eigen keuzes maken. Niet de schattige schaapjes die blindelings de lieve herdertjes volgen, noch de donzige schaapjes die we tellen om in te slapen, maar forse bergschapen met horens en karakter.’ (blz.11)

‘Wij zijn aarzelende mensen’
In zijn reactie op het boek van dr. P Nullens geeft dr. J.H.F Schaeffer een opzet hoe de kerk in de samenleving waarin zij zich bevindt een ‘voedingsbodem en moederschoot voor geloofsgroei’ kan zijn. Nullens geeft volgens Schaeffer met zijn een boek een voorbeeld voor hoe een kerk, vanuit de zelf-kritische analyse van de kerk-brede praktijk, kan bouwen aan een ‘sterke en complexe kerkelijke cultuur’. Kernwaarden waar Nullens dan, naast geloof, hoop en liefde op wijst zijn zending, waarheid, gemeenschap en barmhartigheid. Schaeffer sluit hierbij aan maar wil nog een stapje verder gaan door dieper op de plaats van liturgiek in te gaan. Omdat, volgens hem, juist de liturgie de potentie heeft de vorming van christen te sturen en te richten en de ‘aarzelingen’, het niet-weten in de liturgie een stem kan krijgen. Aarzelende mensen zijn zoekend onderweg naar de samenhang tussen kerk en de cultuur waarbij ze van de kerk handvatten nodig hebben om zichzelf te kunnen identificeren met de gekruisigde Christus.

Met de kudde de berg op
René geeft ons door zijn lezing een zicht op het proces dat het team van leiders in de VEZ is aangegaan. Een traject dat ze zorgvuldig willen afleggen waarbij de herders voor de gemeente uit gaan, zoals herders dat doen. 2 jaar geleden werd met Patrick het eerste gesprek gevoerd wat gezien wordt als de start van het traject voor een pastorale ethiek in een missionaire gemeente. Deze nieuwe ethiek wordt in stappen de gemeente ingebracht. Eerst bij het kader, vervolgens bij de gemeentezorgers. Door onderwijs, prediking, training, huwelijksvoorbereiding, pastorale programma’s e.d zal er in de VEZ onderwijs komen waarin de visie uit wordt gedragen.
Deze visie geeft kaders aan het speelveld van de ethische vraagstukken. Er wordt niet gekozen voor goed of fout omdat ieder mens uniek is en elke situatie op zichzelf staat.
Als leiders van deze gemeente zijn wij dit traject ingegaan. Een weg met hindernissen waar de herder zijn kudde scherp in de gaten houdt en soms een afgedwaalde schaap er weer bij moet halen. Een herder heeft immers de volle verantwoordelijkheid over de schapen die aan hem zijn toevertrouwd en mag er geen verliezen…

Zoeken naar de wijze Herder
Onder deze titel voerde ds. Jos Douma een pleidooi voor een meer contemplatieve ethiek voor een pastorale kerk. Contemplatief wordt door hem zo omschreven: Het bewust worden van Gods genadige en liefdevolle aanwezigheid door stil te zijn, tot rust te komen, niets te doen.
Vanuit dit tot rust komen bij God, het zoeken van de wijze Herder, kunnen we gaan zorgen voor een eigenwijze kudde. Vanuit 2 citaten uit het boek van Nullens werkt Douma aan zijn bijdrage voor een gesprek over het zorgen voor deze kudde. Hij citeert:

‘Misschien hebben we als eigenwijze schapen meer dan genoeg kennis, maar missen we vooral dit element van afhankelijk luisteren en stilstaan bij de christuswerkelijkheid.’ (blz. 154) ‘Het is een bijzonder belangrijke opdracht voor leiders in de gemeente om christenen de geheimen van geestelijke oefeningen te leren.’ (blz.155)

De kerk zou volgens Douma een oefenplaats moeten zijn waar we samen leren hoe je kan luisteren naar de stem van de herder. En dan niet pas als er moeilijke ethische vragen aan de orde zijn. Maar al veel eerder. Als basishouding van elke christen.

Het element van afhankelijk luisteren gaat volgens Douma nog een stuk verder dan het stilstaan bij de christuswerkelijkheid. Door het luisteren zoek je een ervaring, een gebeuren waarin je kunt groeien. Je zoekt een ervaring met God. Als we een echte plek willen geven aan een contemplatieve ethiek, dan hebben we een spirituele hermeneutiek nodig. Een manier van lezen, die primair spiritueel is, die helpt om als lezer present te komen in de presentie van God.

Wie wil zorgen voor een eigenwijze kudde kan dat alleen maar doen door (eerst) te zoeken naar de wijze Herder en aandachtig te luisteren naar zijn stem.

Samenvatting geschreven door Maarten de Wit
Download hier de lezingen van de sprekers
Bestel hier het boek

Bekijk hier onder de Presentaties

Wij zijn aarzelende mensen

[slideshare id=56007617&doc=hansschaeffer-wijzijnaarzelendemensen1-151210092202]

Met de kudde de berg op

[slideshare id=56007706&doc=renswieringa-studiedag20151003-151210092433]

Zoeken naar de wijze Herder

[slideshare id=56007656&doc=josdouma-zoekennaardewijzeherder-presentatie-151210092307]

Inleiding tot gesprek

[slideshare id=56007688&doc=patricknullens-inleidingpastethstudiedag3okt-151210092403]