Wil je groeien in geloof, persoonlijk en als gemeente, dan is toerusting onmisbaar. Maar waar hebben we het dan precies over? Een korte verkenning, met aanbevelingen en voorbeelden.

Wat is toerusting?
Toerusting is een Bijbelse opdracht. Als je het woord toerusting in de Nederlandse Bijbel nagaat, is er een keur van plaatsen waarin het woord voorkomt. Niet altijd is het de weergave van hetzelfde woord in de grondtekst. Tegelijk wordt het Griekse woord ook niet altijd met het zelfde Nederlandse woord weergegeven. Dat maakt het wat lastig. . In dit artikel gaan we uit van Efeziërs 4: 12 als kerntekst en gaan we een paar andere Bijbelse gegevens na. Naast deze gegevens zijn er uiteraard vele andere, die ook over de ‘zaak’ van de toerusting gaan, maar waar in het Grieks een ander woord gebruikt wordt. Soms zijn die in de Nederlandse vertaling weergegeven met toerusting. Zo bijvoorbeeld in 1 Tim 1: 18,19.
In Efeziërs 4 wordt opgeroepen om ‘de heiligen toe te rusten tot dienstbetoon’, een appel voor gelovigen om te komen tot ‘wasdom in het geloof’. Anders gezegd: gelovigen hebben geestelijk voedsel nodig om ook echt als gelovigen te kunnen leven.
Het in Efeze 4 gebruikte woord kan een aantal betekenissen hebben. Het kan over herstellen gaan of in orde brengen,(bijvoorbeeld van netten, Mt 4, 21), over vervolmaken (zo Lukas 6: 40: pas als de leerling zich alles eigen gemaakt heeft, zal hij de gelijke zijn van zijn leermeester), maar ook over uitrusten, bijvoorbeeld van een schip. Dan moet je een keus maken. Alle drie betekenissen dringen zich in Ef. 4 aan ons op: het in orde brengen kan verwijzen naar een lichaam dat verzorgd moet worden- en daarover gaat het in Efeze 4 ook. Maar bij het beeld van het uitrusten van een schip kun je verder lezen in het niet langer stuurloos ronddobberen onder invloed van allerlei wind van leer. Misschien spreekt dat het meeste aan. Tegelijk is er daarmee ook een connectie met de leer, die je je eigen maakt. Voor de eenheid (van het lichaam) is het belangrijk dat je vastbesloten bent om een van zin en een van gevoelen te zijn (1 Kor 1: 10).
In 2 Kor 13: 11 is het Griekse woord weergegeven met: neem mijn vermaningen ter harte. Daar klinkt dus, net als in Ef. 4, de noodzaak van correctie in mee. Opvallend in Efeze 4 is dat het hoofdstuk begint met een oproep om eensgezind te zijn, dan iets zegt over toerusting en afsluit met een felle vermaning om in je leven te laten zien dat je Christus hebt leren kennen. Paulus, als ambtsdrager, wil graag aanvullen wat er nog aan het geloof van de gemeenteleden van Tessalonika ontbreekt (1 Tess. 3: 10). Toerusting is verzorgen en bijsturen / corrigeren van het leven vanuit het geloof.
Het is God zelf die achter de toerusting in Bijbelse zin staat en die daarvoor mensen, en speciaal ambtsdragers gebruikt. Belangrijk daarbij is dat Hij werkt door zijn woord: Paulus gebruikt een verwant woord in 2 Tim 3: 16. Het schriftwoord maakt wijs tot zaligheid, … zodat een dienaar van God voor zijn taak berekend is en voor elk goed doel volledig is toegerust.. Het goede nieuws van God verandert mensen en laat ze tot hun bestemming komen, persoonlijk en in de dienst aan God en elkaar.

Gemeenten geven hun toerusting op allerlei manieren vorm. De kerkdienst is een voor de hand liggend voorbeeld. De viering van en het luisteren naar het evangelie helpen gelovigen in hun leven als kind van God. De kerkdienst kan een rustpunt voor je geloof zijn en je deelt je geloof als gemeenschap met elkaar in het zingen, bidden en Bijbellezen. Gods boodschap rust je toe. Maar er zijn nog legio andere voorbeelden te geven:
Een gemeente voert een gemeenteproject uit. Een catecheet of jeugdleider is bezig met jongeren rond de geloofsvorming. De bijbelstudiegroepen zijn middelen van toerusting voor je geloof, al zien we een dalende deelname van de klassieke vormen. Binnen kringen zijn geloofsgesprekken groeiende, maar die gesprekken kunnen na een periode vervlakken zodat ze voor geloofstoerusting niet voldoende opbrengen. Kinderen mogen hun ontdekkingen doorgeven in de dienst bij ‘kinderdiensten’ en kindmomenten. Mensen met beperkingen geven vorm aan geloofsgroei.

Welke vorm er ook gekozen wordt, de inhoud van de toerusting zou altijd bepaald moeten worden door de grote kernvragen in het leven van een christen: wat geloof ik en wie is God voor mij? Daarin hebben we geestelijk voedsel nodig om als gelovige te kunnen leven. Die vragen zijn bepalend voor de inhoud van de toerusting en tegelijk vertrekpunt. De ingrediënten van het voedsel in de toerusting bepalen daarbij wel de smaak. Welke vorm je ook kiest in de uitvoering van de toerusting, de inhoud moet daarmee in verbinding staan.

Waarom toerusting?
Toerusting is op drie niveaus van belang.

  • Allereerst heb je het nodig in je persoonlijke leven als christen. Toerusting verdiept je geloof en helpt je om je leven te vullen met de kracht van de heilige Geest. Ook helpt het je in de zoektocht naar antwoorden op (levens)vragen; antwoorden die je vanuit jezelf lang niet altijd vindt. Wat is het mooi als je die vragen en antwoorden kunt delen met je medegelovigen. In je eigen kerkelijke gemeente of bij andere mensen uit je netwerk (en andere christenen). Niet altijd heb je antwoorden op vragen (ook van niet christenen). Levensvragen en rampen kunnen opeens er zijn op onze levensweg. En juist vanuit het perspectief van niet-christenen is het wel opvallend, dat bij monde van Joop van den Ende christenen getypeerd werden als ‘gelukkiger’, zelfs bij de ergste rampen! Dat biedt ook kansen, maar dan moet je wel het een en ander bij je dragen vanuit je geloof tijdens de levensweg. Toerusting draagt daarin bij! Het gaat om persoonlijke groei en strijd als christengelovige; Naar 1 Tim.1:18/19 wordt de opdracht ook direct verbonden aan een discipel:

“Timoteüs, mijn kind, ik vertrouw je deze opdracht toe op grond van de profetische woorden die destijds over jou zijn uitgesproken. Laten die je tot steun zijn in de goede strijd die je, toegerust met geloof en een zuiver geweten, moet voeren”

  • Toerusting is daarnaast nodig voor het functioneren en de geestelijke opbouw van de gemeente. Door toerusting deel je je geloof en je gaven met elkaar, evenals je vragen en je moeiten. Je leert van elkaar en kunt zo samen groeien tot een mooier lichaam van Christus. Doel hierbij: groei als gemeenschap van Christus; Toerusting spits zich toe op het niveau van functioneren van de gemeente zelf en de geestelijke opbouw van de gemeente. Het richt zich op het kunnen delen met.
  • Tot slot is toerusting van belang om te kunnen getuigen in een samenleving die zonder God leeft. Het helpt je om je bewust te worden van je rol op school, op het werk of in de buurt en leert je om in je omgeving te getuigen waarom je de naam van christen draagt. Doel hierbij: te kunnen getuigen in de samenleving als christen; kunnen en leren verantwoorden naar je omgeving waarom je de naam van christen draagt als christen!

Natuurlijk hebben deze niveaus diverse raakvlakken: stel dat je zelf het gevoel hebt zonder Gods stem te leven (denk aan Abraham die jaren Gods stem niet hoorde). Toerusting wil je helpen om je geloof te verdiepen en je persoonlijke leven te laten vullen door de kracht van de Heilige Geest

Wie rust toe?
In Efeziërs 4 gaat het over de ambtsdragers. Zij moeten de gelovigen toerusten tot dienstbetoon. Andere Bijbelteksten spreken over het toerusten van elkaar. En de brief aan de Hebreeën eindigt met de bede dat Gód de lezers toerust met al het goede, om zijn wil te kunnen doen. Uiteindelijk is het dus God zelf die achter de toerusting in Bijbelse zin staat. Maar Hij gebruikt daarvoor de gaven van mensen.
Dit betekent binnen de gemeente dat iedereen met gaven ingezet kan worden rond instructie, vorming en training; allemaal met het doel om het functioneren in de gemeente goed te laten verlopen en de leden aan elkaar te verbinden. Toerusting betekent samen als gemeente op weg zijn naar Gods bestemming voor ons leven, samen het lichaam laten groeien, waarbij ieder lid naar zijn of haar vermogen bijdraagt.
Eindverantwoordelijke blijft niettemin de kerkenraad, vanuit het perspectief van leiding geven. Onze waarneming is echter dat ambtsdragers vaak tekortschieten in de uitwerking en uitvoering van die toerustingstaak. Ze leggen toerusting bij commissies of bepaalde domeinen in de gemeente, terwijl Paulus hén erop aanspreekt. Toerusting is niet slechts een facet van hun werk, maar typeert heel hun inzet. Daarbij zouden ze volop ruimte moeten bieden aan de initiatieven van gemeenteleden, zodat er een vruchtbaar samenspel tussen kerkenraad en gemeente ontstaat.
Vanuit het Praktijkcentrum ondersteunen we kerken in de toerusting van hun gemeenteleden en worden verzoeken voor toerusting bij ons neergelegd Dat kan gaan om cursussen maar ook om trajectbegeleiding bij een gemeenteproject

Aanbevelingen
Gemeenten zijn voortdurend in beweging en vormen van toerusting veranderen daarin mee. Digitale vormen van Bijbelkennis en toerusting nemen bijvoorbeeld toe en (sociale) netwerken zijn minder grijpbaar dan de klassieke toerustingsvormen, ook voor kerkenraden. Google is meer en meer een bron voor gemeenteleden; bijbelstudieschetsen verdwijnen naar de achtergrond. Aan de hand van die ontwikkelingen een aantal aanbevelingen.

  • Blijf met elkaar het gesprek over geloofsinhoud zoeken!
  • Sluit aan bij vragen die in de gemeente leven. Denk bijvoorbeeld aan het vormen van kringen rond specifieke thema’s (opvoedingskringen, netwerken rond werk, duurzaamheidsinitiatieven, huwelijksvoorbereidingsgroepen, enzovoort).
  • Stimuleer enthousiastelingen in de gemeente die gaven hebben voor de organisatie van toerusting. Bied ook ruimte aan creatieve gaven.
  • Verifieer de bronnen van je toerustingsmiddelen, zeker gezien het toenemende gebruik van Google. Wie is de schrijver van het materiaal?

De GKv Kerkorde, artikel C48,  geeft een breder zicht voor de toerustende taak van de kerkenraad

C48.1 De gemeenteleden geven inhoud aan hun geloofsleven in dagelijkse omgang met God in bijbellezing en gebed en ook door lied en gesprek.
C48.2 Zij zetten zich ook gezamenlijk in om te groeien in kennis van God en inzicht in de Schriften.
C48.3 De ambtsdragers rusten de gemeente toe in de weg van prediking, catechese, pastoraat en diaconaat. Zij bestrijden denkwijzen en invloeden die met de zuivere leer in tegenspraak zijn of die schade doen aan een heilig leven.

Voorbeelden

Hoe breng je het voorgaande nu concreet in de praktijk? Een paar voorbeelden.

  • Traditionele vormen van toerusting, zoals kringen en Bijbelstudiegroepen, blijven functioneren in de gemeente. Blijf wel met enige regelmaat de vraag stellen of deze vormen nog beantwoorden aan de doelstellingen. Als je merkt dat de balans naar gezelligheid doorbuigt, ga dan samen de uitdaging aan om toch over het leven met God te blijven spreken.
  • Projecten zijn goed voor kortdurende, veelal thematische toerusting. Een gemeente als de NGK Wageningen organiseert bijvoorbeeld kringen op maat: gemeenteleden kunnen zich inschrijven voor een kring rond een onderwerp naar hun smaak. Denk verder aan (diaconale) projecten in samenwerking met andere kerken. Ook zijn projecten van en door jongeren volop in beweging, zoals focusdiensten, missionaire activiteiten, Athletes in Action-activiteiten en Tijd voor Actie-projecten. Hoewel die projecten van korte duur zijn, kan hun toerustende waarde jongeren hun leven lang bijblijven.
  • Gemeenten kunnen rond specifieke thema’s gebruikmaken van wat er landelijk aangeboden wordt. Denk aan projecten van Micha Nederland (een cursus recht doen), Tearfund (Nacht zonder dak) en Wycliff (ga een dag offline). Een zoektocht zal zeker nog meer opleveren. Een gemeente kan met behulp van deze landelijke middelen de gemeenschappelijke toerusting vormgeven.
  • Het Praktijkcentrum ondersteunt de toerusting van gemeenteleden en biedt onderzoek en dienstverlening aan bij vraagstukken die in de gemeente kunnen spelen. Het Praktijkcentrum helpt om keuzes te maken rond de manier van toerusting en om vervolgens die keuzes om te zetten in kerkelijke praktijken. Zie www.praktijkcentrum.org.

Middelen
Allerlei middelen voor toerusting worden ingezet in de gemeente. In het begin noemden we al de centrale rol van de kerkdienst. Daarnaast zijn er allerlei andere vormen van toerusting. Het schema hieronder focust op plekken en activiteiten. Daarin functioneren gemeenteleden, ouders, opa’s en oma’s die liefdevol en hartelijk leven vanuit geloof. Een volledig overzicht is niet te geven, maar wel een globale beschrijving voor de kansen op toerusting voor je levensweg:

Leeftijd / fase Middelen / plaatsen toerusting
0 – 4 jaar Doop , bijbelverhalen, bidden, liefde geven
4 – 12 jaar School, kindernevendiensten, kinderwerk, kinderkoor, activiteiten gemeente, meesters en juffen
12- 16 jaar Jeugdwerk, catechese, doe-activiteiten, mentoraat, buddy’s, predikanten, jeugdkampen, jeugddiensten
16 – 25 jaar Jeugdwerk, catechese, jeugddiensten, projecten, jongerenpastoraat, jongerenkring, belijdeniscatechese en voortgezette catechese, humor, open houding
25 en ouder Kringen, bijbelstudiegroepen, projecten, cursussen (landelijk of regionaal), toerusting van en door ambtsdragers
ouder Open en liefdevolle generatiegesprekken, bijbelstudiebijeenkomsten, kringen, gemeenteavonden,
wijzer Participatie in gemeenteprojecten, inbreng onderwerpen vanuit eigen kennis (van theologie tot….), vertellen van persoonlijke verhalen met geloofsgetuigenissen.

Een korte vorm van dit artikel is verschenen in Onderweg, jrg 1 nr 17, 19 sept 2015.
Hetty Pullen-Muis en Jan Kuiper zijn respectievelijk adviseur en onderzoeker bij het Praktijkcentrum.

The following two tabs change content below.

Hetty Pullen

Adviseur op Praktijkcentrum
Is doelgericht bezig met jongerenwerk, catechese en mensen met beperkingen in de kerkelijke gemeente. Houdt van processen met mensen in de kerk en houdt van groei en bloei, niet in de laatste plaats in haar tuin. Is vaak kartrekker in processen en door haar daadkracht en ervaring onmisbaar in de organisatie. En voor de freelancers van het Praktijkcentrum een vast aanspreekpunt. mail naar Hetty

Laatste berichten van Hetty Pullen (toon alles)