Onlangs stond hij voor de rechter. De jongen van negentien die aan het stuur van de auto van zijn oma zat, met te veel bier op en in een drieste stemming. Hij verloor de macht over het stuur en eindigde tegen een boom. Twee van zijn voetbalvrienden hebben het niet overleefd, twee anderen hebben blijvend letsel. Zelf kwam hij er – lichamelijk tenminste – redelijk goed af. Binnenkort doet de rechter uitspraak. Het houdt de mensen in Assen, waar het gebeurde, bezig. Ik moest aan hem denken tijdens de studiedag in Kampen over het nieuwste boek van Reinier Sonneveld: het vergeten evangelie. Ik ken de jongen niet, maar ik vroeg me af wat het kruis van Christus in deze situatie zou kunnen betekenen.

Een studiedag in een alinea

Reinier Sonneveld wil met zijn boek een volgens hem vergeten aspect van het werk van Christus voor de aandacht brengen. Christus als overwinnaar van de macht van het kwaad. Hij wijst hiervoor naar de manier waarop de oude kerk direct na de afronding van het Nieuwe Testament over Hem sprak en zegt daarbij heel mooie dingen over Christus. Tegelijk echter – en ik denk dat daarvoor de dag georganiseerd was – zet hij grote vraagtekens bij de manier waarop meestal over het offer van Christus gesproken wordt: verzoening door voldoening aan Gods recht. Maar moet je kiezen voor de ene of de andere benadering? Aan het einde van de dag bracht Gert Jan Roest eenheid tussen beide benaderingen door te laten zien dat ze bij elkaar horen en dat de menswording van Christus beide verbindt. Er valt heel veel meer te zeggen naar aanleiding van het boek van Reinier Sonneveld. Er zijn vraagtekens gezet bij zijn tekening van de ideeën uit de oude kerk bijvoorbeeld en ze zijn zeker te zetten bij zijn weergave van de leer van verzoening door voldoening. De dag maakte ook op nieuw duidelijk dat het telkens weer nodig is om de boodschap van de Bijbel onder woorden te brengen voor de tijd waarin je leeft. Dat betekent huiswerk voor de verkondigers van het evangelie. Maar in dit artikel denk ik na over de synthese van Gert Jan Roest en probeer die in verbinding te brengen met wat de gemoederen in Assen bezighoudt.

Schuld

Wat mij trof in de berichtgeving over die jongen was de grote plaats die zijn schuld en zijn schuldbesef innemen. Daar moet hij verder mee leven, in de komende jaren. Wat cynisch ingestelde mensen zullen misschien opmerken dat het natuurlijk zijn advocaat was die hem die houding ingefluisterd heeft, maar daar ga ik even niet van uit. In de berichtgeving kwam naar voren hoe het gebeurde ook zijn eigen leven veranderd heeft, hoe dat schuldbesef ook langzaam groeide. En ook van de andere kant, van die van de ouders van de slachtoffers, was er de vraag om de erkenning van zijn schuld. Boosheid ook dat die er niet direct was: ‘we moesten het doen met een lullig kaartje’.

Het kan weleens lijken alsof een begrip als schuld zo uitgehold wordt in de samenleving van nu dat het eigenlijk geen schuld meer is, maar in de zaal van de rechtbank in Assen was het levensgroot en onweerlegbaar aanwezig. Zo’n gebeuren roept om erkenning van schuld. En de strafmaat moet passend zijn. Je kunt daar ook een hele discussie op loslaten, of de emotie van de mensen een goede richtlijn is voor het strafrecht, maar bijna tastbaar waren begrippen als schuld, en vergelding.

Waarschijnlijk volgt er een veroordeling tot een gevangenisstraf. Dat was de eis van de officier van justitie tenminste. Ik hoop dat hij dan in de gevangenis een goede justitiepastor tegenkomt die de vraag naar schuld en berouw niet uit de weg gaat en iets kan laten zien van de vergevende liefde van God. En daarbij biedt de klassieke opvatting over verzoening door voldoening aan Gods recht kansen. Iedereen wil verzoening met God, ook wie van die klassieke opvatting niet wil weten, maar de kern van het geloof dat Jezus voor mij aan het kruis hing, is toch ook dat daarmee de schuld volledig weggedaan is ‘alsof ik nooit zonde had gehad of gedaan’ (Zondag 23 Heidelbergse Catechismus). Zelfs als er sprake is van dood door schuld. Ook hierover is veel meer te zeggen dan nu kan – en ik geef hiermee geen ruimte aan bijvoorbeeld incestdaders die zeggen dat God hen vergeven heeft en dat slachtoffers niet moeten blijven zeuren -, maar het laat iets zien van de radicaliteit van de vergeving.

Leren nee zeggen

Wat is er die avond precies gebeurt, toen die jongens na de voetbaltraining nog even wat dronken? De jongen achter het stuur dronk anders nooit, maar nu sloeg hij de aangeboden biertjes niet af. En in de auto was er, naar ze zeggen, een baldadige stemming. Ga maar eens tegen een groep in, als je zo rond de achttien bent. Dan moet je sterk in je schoenen staan. Niet iedereen is een Daniël. Voor een kerkgemeenschap kan dat in het vervolg ook een rol spelen. Rikko Voorberg in Amsterdam roeide tegen een sterke stroom op toen hij samen met de gemeenschap van Stroom bewust niet meedeed aan de volksveroordeling van de pedofiele zwemleraar die na zijn veroordeling in de buurt kwam wonen. Wat gebeurt er dan als zo’n jongen straks weer vrijkomt, ergens gaat wonen – en de mensen komen achter de droeve feiten van zijn verleden?

Daarbij hoort die andere kant van het evangelie, dat Christus overwonnen heeft. Bij Hem kun je de kracht vinden om nee te zeggen, ook tegen de soms sterke groepsdruk. Je hoeft niet mee te gaan met de massa. Soms proef je juist daarin de macht van het kwaad, hoe mooi het ook onder woorden gebracht wordt. Of dat evangelie vergeten is? Ik denk even aan de inleiding op de catechismus, zondag 1, waarin ook onder woorden gebracht is dat Christus mij uit alle macht van de duivel verlost heeft. En aan het einde bidden we om de heilige Geest die ons staande houdt in deze wereld, met het oog gericht op de volkomen overwinning die komt. Ook op dit punt heeft de kerk een sterke, niet altijd populaire boodschap, die je ook kan helpen bij de keuzes die je soms in een kort moment moet maken: gewoon op tijd nee zeggen bijvoorbeeld. 

Een van ons

Het verdriet van mensen was levensgroot aanwezig in de rechtbank. De verslagenheid van de bestuurder van de auto en ook die van de ouders. Kinderen horen hun ouders te begraven en niet andersom. Als je afscheid moet nemen van je kind, neem je dat de rest van je leven mee. Het wordt dan extra schrijnend als je daarbij bedenkt dat het niet had hoeven te gebeuren. En wie kan dat verdriet dan aanvoelen? Van die ouders, of van de bestuurder? Dat is vaak ook de klacht. ‘Ze’ hebben geen idee wat dit voor ons betekent.

Het hoort dan bij de boodschap van de Bijbel dat je in de omgang met Jezus mag weten dat je verdriet veilig is bij Hem. Want Hij kan met ons meevoelen (Hebreeën 2 en 4). In de brief aan de Hebreeën komen de drie lijnen die Gert Jan Roest aanwees, bij elkaar. De brief begint met de heerlijkheid van Christus – zijn overwinning. De schrijver behandelt breed de betekenis van Christus’ offer en zet dat in het kader van de menswording. Je hebt ze alle drie nodig!

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 23 maart 2019. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)