Binnenkort verschijnt het nieuwe Handboek Gereformeerde Kerken. In samenwerking met het Centrum Dienstverlening Gereformeerde Kerken is daarvoor een onderzoekje uitgevoerd naar het voorkomen van kringen binnen de vrijgemaakte kerken. In het jaaroverzicht meer daarover. Hier alvast de conclusie dat er een grote variëteit voorkomt. Sommige gemeenten zijn helemaal overgegaan op een kringenstructuur; andere laten de oude structuur en een nieuwere naast elkaar staan. Soms is er sprake van geografische kringen (miniwijken), maar ook andere manieren om een kring te vormen komen voor.

Een goed moment om ook aandacht te besteden aan het handboek voor kringleiders. Het is het derde deeltje uit een serie van zes handboeken voor kerkwerkers. Andere deeltjes zijn o.a. het handboek voor kinderwerkers bijvoorbeeld.

Handboek?
Het is een heel praktisch boekje geworden met veel dingen die je als kringleider gewoon rechtstreeks kunt gebruiken. Veel aandacht voor de hoe-vraag: hoe bid je samen, hoe doe je aan bijbelstudie, hoe voorkom je een kringleiderburnout, enz.  Dat is voor mij ook allereerst de waarde van het boekje. Vaak blijven we hangen in de dat-vragen: dat het goed zou zijn als iets meer of minder gebeurt, en blijft de praktijk achter. Dit boekje gaat hier duidelijk op in. Toch heb ik allereerst wat vragen bij de naam handboek. Dat suggereert iets definitiefs: we zijn nu ver genoeg gekomen in de praktijk om beproefde antwoorden te geven. Terwijl het werken met kringen in ons land in deze vorm net van de grond komt. Het is nog meer een gids, een verkenning. En er zitten een aantal zaken in die uitnodigen tot verder spreken met elkaar. Ik noem er een paar.

Geografische kringen of…
Veel gemeenten kiezen ervoor om mensen die dicht bij elkaar wonen samen een kring te laten vormen. Motief daarvoor kan zijn dat je in de kerk niet op basis van persoonlijke voorkeuren met elkaar omgaat, maar vanuit het geloof dat Christus je aan elkaar gegeven heeft. Het boekje helpt om voor je gemeente de kringvorm te vinden die bij je past. Wil je vooral aan bijbelstudie doen met elkaar, dan is zo’n geografische kring een goede vorm. Gaat het om onderlinge gemeenschap, of heeft de kring een duidelijk missionaire spits, dan zijn waarschijnlijk andere vormen beter geschikt. Dan spreek je over een zorggroep, of een groeigroep. Goed om daarop te wijzen. Voor een nieuwe druk heb ik dan de wens dat de roos van Leary-achtige instrumenten die je moeten helpen het profiel van je gemeente op dit punt te bepalen aangevuld worden met een vragenlijst daarbij.

Waar het mij om gaat is dat je enerzijds dus op goede gronden kunt kiezen voor een kringstructuur in miniwijken en dat je verderop in het boekje iets leest over de levensfasen van een kring. Ga er niet van uit dat een eenmaal opgestarte kring tot in lengte van dagen zal blijven functioneren. Na een opstartfase komt een mooie tijd, maar bijna onvermijdelijk ook een moment om te stoppen. Laten we ervan uitgaan dat dit klopt, dan is een miniwijk dus een tijdelijke verschijning en moet je na verloop van een aantal jaren aan een andere manier van werken gaan denken. Alleen, dit klopt niet met de reden waarom in ieder geval in een aantal gemeenten voor deze vorm van kringenwerk gekozen is.  Bij iets dynamisch als werken met kringen past niet helemaal zo’n statische indeling.

Of heeft het bezig zijn met Gods woord een vernieuwend effect dat de sporen van de groepsdynamica overstijgt. Dezelfde vraag komt bij mij naar boven als ik elders lees over de levensfasen van een gemeente als geheel: hoe is het dan mogelijk dat die gemeente van Christus na 2000 jaar nog steeds bestaat.

Pastoraat in de kring
Een andere vraag die ik heb, heeft te maken met het pastoraat. Op bladzijde 75 van het boekje worden daarin heel helder vier niveaus onderscheiden: het basispastoraat in de kring zelf, pastoraat door leden van de kring, kringleiders, pastoraat door de ambtsdragers of kerkelijk werkers,  en specifiek pastoraat in complexe situaties. Mooi. Even los van de vraag hoe zich dit verhoudt met de net in de nieuwe kerkorde bevestigde afspraak dat de ouderlingen jaarlijks huisbezoek blijven doen, blijft voor mij de vraag hoe het zit met die leden van de gemeente die niet meedraaien in de kringen. Laat je die dan voor het basispastoraat schieten? Wie kijkt naar hen om?

Theoretisch is de  miniwijkenvariant dan de waterdichte oplossing: iedereen hoort ergens bij. Stefan Paas wees er tijdens een conferentie over Total Church op dat wij er gemakkelijk van uitgaan dat mensen zich aangetrokken voelen tot een kerk met sterke nadruk op de gemeenschap. Maar er zijn ook mensen genoeg die daar anders in staan, voor wie dat misschien wel bedreigend is. Zou dat binnen de kerk niet net zo zijn? Wat heeft een kerk in kringen hen te bieden. Ik noem hier maar een puntje van aandacht, zou nog meer kunnen aanhalen, maar voor mij genoeg om in dit bestek aan te duiden dat er op het punt van het pastoraat nog het nodige werk ligt.

Variëteit
Op het punt van werken in kringen blijkt binnen de kerken een grote variëteit te bestaan. Daar is niets mis mee: je hebt grote gemeenten en kleine, gemeenten met een sterke doorstroming en gemeenten waar je altijd dezelfde mensen ontmoet, en ga maar even door. En ze veranderen allemaal. We leven in een heel boeiende tijd. Het besproken boekje kan je helpen om je weg daarbij te bepalen. Ik kan me ook voorstellen dat je als je als gemeente hierover nadenkt, ook het gesprek zoekt met mensen die ervaring hebben in het begeleiden van dit soort processen.

Boek bestellen, klik hier

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 22 februari 2013. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)