Het valt nogal tegen met de duurzaamheid van de kerk. Niet bouwkundig: de middeleeuwse kerken staan er nog steeds. Maar in de nieuwe betekenis die het woord duurzaamheid sinds 1989 heeft. Toen gaf de commissie onder leiding van mevrouw Gro Harlem Brundlandt aan dat duurzame ontwikkeling een ontwikkeling is

‘die moet leiden tot een situatie waarin productie en consumptie zodanig plaatsvinden dat voorzien wordt in de behoeften van de huidige generatie wereldburgers, zonder daarmee voor de toekomstige generaties de mogelijkheden in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te kunnen voorzien’1.

Het lijkt er echter op dat het woord duurzaam de nieuwe reclamekreet wordt. Dat roept discussie op. Is alles wel duurzaam volgens de oorspronkelijke omschrijving wat onder die naam aangeprezen wordt?

Micha-Monitor
Het thema kerk en duurzaamheid kwam kort geleden in het nieuws door de publicatie van de Micha-monitor. Een van de conclusies was dat het onderwerp duurzaamheid onder christenen minder leeft dan het thema rechtvaardigheid en dat in duurzaam gedrag christenen zich niet sterk onderscheiden van niet-christenen. Binnen de kerken is volgens dit onderzoek duurzaamheid nauwelijks een thema. In het Nederlands Dagblad van 22 november is dan ook te lezen dat volgens onderzoeker Tjirk van der Ziel aandacht voor duurzaamheid moet beginnen bij het geestelijke, de bijbelse onderbouwing. Dus niet bijvoorbeeld met het voorstel om zonnepanelen te plaatsen op het dak van de kerk.
Goed om over na te denken. Om een paar redenen. Allereerst: echt duurzaam is niet iets doen, alleen maar om een goede PR te krijgen. Het is een manier van leven. Maar ook: op het vlak van de praktijk is er nog veel te leren. De discussie over biobrandstoffen laait elke keer op. Is de plicht om die bij te mengen bij de fossiele brandstoffen aan de pomp nu wel of niet duurzaam? Zo zijn er wel meer dingen te noemen die vol enthousiasme gestart zijn, maar later ter discussie gesteld werden. Maar om dan te concluderen dat duurzaamheid drie keer niks is, gaat wel heel snel. Wij kunnen bijvoorbeeld ook glimlachen over bizarre medische behandelingen van honderd jaar geleden. Maar om dan te zeggen dat het vandaag in de medische wereld allemaal niets is, kan heel ongezond zijn. Zonder nieuwe dingen uit te proberen kom je niet verder.

Eens zal er vrede zijn
Een punt dat telkens weer in de discussie naar voren komt is dat van de verwachtingen. Christenen hebben een prachtige toekomstverwachting in het vrederijk van Jezus de Messias, al aangekondigd in Jesaja 11 bijvoorbeeld. Eens zal er vrede zijn. Wij hoeven daar niets aan te doen, God zelf zorgt daarvoor. Vanuit de Bijbel kun je laten zien dat het verkeerd afloopt als mensen zelf dat rijk willen brengen. Engeland is gesloten en de sleutel is gebroken. Het socialisme bracht de heilsstaat niet en ook christelijke experimenten hielden het niet uit. Vol verwachting droomden velen the American dream van de USA mee, maar die droom heeft inmiddels ook duidelijke trekken van een nachtmerrie. Dat maakt je bescheiden.
Alleen, is dat een argument tegen de duurzame kerk? Zo van: een duurzame wereld komt er toch niet? Dan zou je ook je niet hoeven inzetten voor een rechtvaardige wereld. Dat is even kansloos. Het heeft christenen nooit weerhouden om bijvoorbeeld in de politiek bezig te zijn.

Wie intens verlangt naar de vrede in het rijk van God zal zich in de situatie van vandaag ook voor vrede inzetten, ook al weet je bij voorbaat dat oorlog en strijd zullen blijven bestaan.

Verwachting
Het is dan wel belangrijk welke verwachting je wekt, als het gaat om duurzaamheid. De commissie Brundlandt vraagt aandacht voor de komende generaties. Als onze manier van leven hun mogelijkheden beperkt, kun je daar misschien wat aan doen. De vraagstelling is bekend ook uit de discussie over de grootte van de staatsschuld: waar zadel je onze kleinkinderen mee op. Dus waarom niet wat breder. Het wordt wel steeds duidelijker dat het geen kwestie is van de knop in de duurzaamheidsstand zetten en alle zorgen over onze leefomgeving zijn voorbij. Dat zou een technologische oplossing zijn voor een probleem in de manier van leven en dat werkt niet echt. Je weekendje Barcelona per vliegtuig kun je niet compenseren met een paar zonnecellen op je dak. Dan is duurzaamheid niet meer dan een etiket dat je al dan niet terecht op je leven plakt, even zinloos als een spaarlamp op de WC. (Daar zijn na het verdwijnen van de gloeilamp Led-lampen voor.) Problemen moeten daar aangepakt waar ze ontstaan, en dat is inderdaad op het geestelijke vlak.

Verandering
Misschien komt de weerstand wel voort uit het besef dat duurzaam leven verandering vraagt. Dat kun je klein maken: tegenwoordig ligt bij de presentatie van duurzaamheid nogal eens de nadruk erop dat dit ook een comfortabel leven kan zijn. Maar het vraagt verandering. Een andere manier van leven en omgaan met onze wereld. Veranderen is nu net de core-business van de kerk. Daar heet het bekering. Een levenslang proces van vallen en opstaan. De bereidheid om van je fouten te willen leren hoort daarbij. Het is gericht op het herstel van het beeld van God in de mens. De heilige Geest helpt vanwege het offer van Christus mensen hun plek in te nemen in de schepping van de Vader. Een kerk die niet duurzaam is? Onbestaanbaar.

1. Geciteerd via de cursus Kerk en duurzaamheid

———-

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 7 december. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)