Binnen korte tijd verscheen een tweede druk van het nieuwe boek van Stefan Paas: vreemdelingen en priesters. Dat is bijzonder voor een boek van een theoloog. Vaak verschijnen die in de kleinst mogelijke oplage. En op een debatmiddag aan de Theologische Universiteit, waar hij hoogleraar is, kwamen zo’n honderdtwintig mensen om te luisteren en te spreken over dit boek en de reacties daarop. Genoeg om te constateren dat het onderwerp mensen raakt: het laat zien hoe de plaats van de kerk verschoven is en nog steeds verschuift.

Postchristelijk
In de eerste bladzijden beschrijft Stefan Paas, hoe hij eerste werkte in de Bible-belt van Nederland, op de Veluwe. Natuurlijk waren daar contacten met niet-gelovigen. Maar geloven was normaal. Dat werd anders na zijn verhuizing naar Amsterdam. Daar gaat misschien drie procent van de bevolking naar de kerk. Als gelovige ben je een bezienswaardigheid, een overblijfsel van andere tijden. Mensen staan ver van religie af. Zij hebben er niet mee gebroken, maar hun ouders, of misschien nog wel een generatie terug.
Ik vermoed dat grote delen van Nederland daar ergens tussen in zitten. Tussen het vanzelfsprekende om te geloven zoals je dat hier en daar nog aantreft en wat religieonderzoekers dan apatheïsme noemen: godsdienst is een ver-van-mijn-bed-show. Soms is het dan nodig het beeld bij te stellen. Je kunt het idee hebben dat het buiten de hoofdstad nog wel wat meevalt. Maar onlangs kwam ik de vermelding tegen dat de provincie Groningen na Noord-Holland de meest onkerkelijke provincie is. Voor gereformeerden valt dat misschien niet zo op, omdat die kerk daar sterk vertegenwoordigd is, tot nu toe. De andere provincies zitten wat tussen de Bible-belt en Groningen in. Overal ben je, zoals de titel van het boek van Stefan Paas aanduidt, als christen vreemdeling.

Een vernieuwde Evangelische Omroep
Die verschuiving is heel goed te zien in de verandering die de EO doorgemaakt heeft, sinds de oprichting. In het begin zo rond 1970 ging het om getuigende programma’s: veel muziek die appelleerde op herinneringen van vroeger. ‘Give me that old time religion’. Het was de tijd dat mensen weg groeiden van de kerk van hun jeugd. Maar die tijd is voorbij. De muziek uit de bundel van J. de Heer werkt alleen nog maar op de lachspieren.
De EO is dan ook een andere weg ingeslagen. ‘Nederland Zingt’ is er nog steeds, maar daarnaast zijn er heel veel programma’s waar de oprichters zich misschien niet eens in zouden herkennen. Met aandacht voor de manier waarop mensen van nu in het leven staan.
Natuurlijk weet ik dat deze wijziging ook te maken heeft met een totaal andere opzet van de publieke omroep, maar in het kader van dit artikeltje gaat het mij om deze verschuiving naar aanleiding van de veranderde setting van de kerk.

Anders denken
Als ik daarover verder nadenk, gaat het niet alleen om een getalsmatige minderheid. Er is in een proces van eeuwen een andere manier van denken gekomen. Sterk vanuit het verstand, waarbij alleen als waarheid geldt wat je op wetenschappelijke manier kunt bewijzen. Daar komt in deze tijd wel kritiek op, ook vanuit de wetenschapsfilosofie, maar in de praktijk heerst dat denken heel sterk. Dat is mijn ervaring vanuit een aantal jaren dat ik werkzaam mocht zijn bij de overheid. Als je je redenering opzet ‘alsof er geen God is’ verdwijnt die ook achter de horizon van je eigen denken. Geloven achter de voordeur is dan de enige optie.
Maar wie de Bijbel begint te lezen bij het begin, komt een andere wereld binnen. Even nog afgezien van het gesprek over schepping en evolutie: het is de wereld van God waarin je als mens een plaats hebt gekregen. Misschien zet je je net als je niet-gelovige collega in ‘voor het heil van de stad’ op je werk, en gebruik je hetzelfde cijfermateriaal over fijnstofemissies, om even in de sfeer van de overheid te blijven, maar het krijgt een andere plek. Er is herkenning en tegelijk vervreemding. Het boek van Stefan Paas daagt uit om daarover na te denken, in een lang gedeelte over de Bijbelse noties van Gods volk in ballingschap, en wat dat voor nu betekent. Opvallend op de debatmiddag: veel mensen hadden dat maar overgeslagen om bij de ‘oplossing’ te komen.

Bescheiden
Onlangs was er weer zo’n speciale zondag: Christen zijn op je werk. Goed dat daar aandacht voor is, al roept het aanwijzen van zo’n zondag weer allerlei vragen op: kun je als voorganger nog je eigen agenda bepalen? In de reacties op het thema kom je dan de vraag tegen of christen zijn op je werk misschien betekent dat je daar moet evangeliseren. En natuurlijk is het je diepste verlangen je naaste voor Christus te winnen. Maar in mijn ervaring kom je daar niet eens aan toe. Ik ontmoette wel christenen die dat deden, maar dat riep alleen maar weerstand op. Toch kwam het geloof vaak ter sprake; voor mij was dat niet zo moeilijk als voor anderen omdat mijn collega’s ook wisten van mijn andere tak: voorganger in de kerk, en werkzaam bij het Praktijkcentrum. Maar het ging meer om laten zien wie je bent, ook in de manier waarop je je werk doet en als collega. En vooral bidden, naar zondag 47 van de Heidelbergse Catechismus, dat de naam van God om mij niet gelasterd wordt. Het heeft mij bescheidenheid geleerd over de mogelijkheden als christen in deze tijd.
In zijn boek wijst Stefan Paas op de plek die christenen kunnen hebben als priester, waarin zij bidden voor de mensen van de straat en voor hen geloven. In een volgend artikeltje hoop ik daarop nader in te gaan

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 21 november. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)