Had ik net mijn preek over zondag 40 klaar – zondag 40 gaat over het zesde gebod: pleeg geen moord – rijdt iemand in Nice in op de menigte, met als gevolg tientallen doden en gewonden. En ’s avonds werd het nieuws beheerst door de achteraf mislukte coup in Turkije, waarbij het dodental in de honderden liep. Wat opvalt bij beide gebeurtenissen is de ongebreidelde wraakzucht, van mensen in Nice en van de Turkse president. Daar moet je dan als voorganger wat mee, al zijn aanslagen inmiddels schering en inslag. Om de zoveel weken is het weer ergens raak. Maar als net die zondag aan de beurt is…

Emoties

Ik kan me heel goed voorstellen dat mensen heel geëmotioneerd reageren, als links en rechts van hen de dode lichamen liggen. En dat je eerste neiging is om het goed te vinden als op staande voet met de daders afgerekend wordt. Die geluiden waren ook te lezen in de berichten. Net zo goed als het begrijpelijk is dat de Turkse leider Erdogan de gelegenheid te baat neemt om na de mislukte coup af te rekenen met, niet eens tegenstanders, maar andersdenkenden. Je hebt de wind mee. En ook bij jezelf maakt het allerlei dingen los. Ik ben bang dat veel mensen ook denken: die aanslagplegers mogen ze voor mij direct ophangen, of iets dergelijks. Kenden we ook tijdens de tweede wereldoorlog niet het verzet, waarbij ook mensen geliquideerd werden?

Toen en nu

Er was echter een groot verschil. Nog niet zolang geleden kwam een verzetsman in beeld, die geen onderscheiding wilde: hij was achteraf, dat wel, tot de conclusie gekomen dat hij zich toch had laten meeslepen door zijn haatgevoelens en hij was niet trots op wat hij gedaan had. Nogal een contrast met de aanslagplegers die er zonder uitzondering trots op zijn dat het weer gelukt is zoveel mensen om te brengen. De terreur zat in de jaren van de wereldoorlog aan de kant van de bezetters en de verzetsmensen rekenden met de wettige regering, toen in ballingschap in Londen. Natuurlijk is dit een versimpeling van de feiten. Ik heb net een tijdschrift gelezen dat beschrijft hoe na de bevrijding het moorden op grote schaal doorging, maar dan door de bevrijde volken. Het duurde een tijd voordat Europa zijn morele kompas weer gevonden had.

Overheden

Wat in de brief van Paulus aan de Romeinen opvalt is hoe scherp hij verschil maakt tussen je opstelling als christen in de wereld waarin je leeft en de taak van de overheid. Zie daarvoor hoofdstuk 12 en 13. In Hoofdstuk 12 schrijft hij: Neem geen wraak, geliefde broeders en zusters, maar laat God uw wreker zijn, want er staat geschreven dat de Heer zegt: ‘Het is aan mij om wraak te nemen, ik zal vergelden.’ (vs 19). Een van de manieren waarop God wraak neemt is de dienst van de overheid, schrijft hij dan in Rom 13. Die staat in dienst van God en in de straf die ze uitdeelt laat ze iets zien van de toorn van God die verontwaardigd is over de aantasting van het recht in deze wereld. Daarbij gaat het niet om een regering waaraan christelijke partijen deelnemen en die hadden ook geen plek in de romeinse senaat. De willekeur van de romeinse keizers is berucht, ook van die in de tijd van Paulus. En toch schrijft hij zulke woorden, die hun weg gevonden hebben naar onze geloofsbelijdenis (NGB art 36). Of een overheid dat zelf erkent of niet, ze hebben hun plaats in het werk van God waarin Hij in de voorlopigheid van deze bedeling werkt aan de toekomst. Iets daarvan zie je ook in de algemene afkeuring van de coup in Turkije, een staatsgreep tegen een wettig gekozen regering. Met alle zorgen die je over het bewind van Erdogan kunt hebben overigens.

Ruimte

Wat opvalt in zondag 40, over het zesde gebod, is dat die begint met de uitspraak dat je je naaste niet van zijn eer mag beroven. Misschien had je dat eerder verwacht bij de zondag over het valse getuigenis, maar het staat juist hier. Het is des te opvallender omdat ook in de zestiende eeuw, toen de catechismus opgesteld is,  het bloed van mensen rijkelijk vloeide. Waarom dan zo’n inzet met wat een kleinigheid lijkt. Als je over die eer doordenkt gaat het om de ruimte die je andere mensen geeft om beeld van God te zijn. Dat is nog iets anders dan respect voor elkaar hebben. Daarom geef je ook ruimte, maar kan iedereen er tegelijk het zijne van denken: ik respecteer de vrijheid van meningsuiting, ook al vind ik dat er daarin belachelijke dingen naar voren komen. En dat is het unieke van de Bijbel. Hierboven ging het even over Romeinen 12 en 13. Het opvallende van die hoofdstukken is dat Paulus heel positief spreekt over de overheid van zijn tijd en dat hij tegelijk voor de positie van de christenen wijst op de liefde als vervulling van de wet. Liefdebetoon, ook voor je vijanden. Hij maakt het concreet: als je vijand honger heeft, geef hem te eten…

Het raadsel van geweld

Soms wordt er met scheve ogen naar de Bijbel gekeken: geeft die ook geen aanleiding tot geweld. Sommige Psalmen zijn daarbij berucht. Maar ook het gebod om de volken in Kanaän uit te roeien. En, eerlijk gezegd, dat blijft ook een raadsel: waarom vroeg God dat in die tijd? Je komt daar niet helemaal uit. Dat moeten we eerlijk toegeven. Tegelijk wijst de Bijbel voor de gelovige in de straat een andere weg: wreek uzelf niet. Houd je aan het gebod van de liefde. Ga niet zomaar over tot geweld. Je bent geen Lamech. Aan het geweld van hem en zijns gelijken is de eerste wereld ten onder gegaan. Maar juist in de beoefening van de liefde laat je zien dat er een nieuwe wereld komt, gebaseerd op recht en dat je die verwacht, ook vandaag.

Er wordt wat afgetoeterd in Nederland, ook naar aanleiding van de gebeurtenissen verderop in de wereld. Via de sociale media kun je direct reageren en lang niet altijd is dat opbouwend. Mensen maken elkaar af met hun reacties. Juist daarom is die inzet van zondag 40 zo belangrijk. En het geeft je de gelegenheid als christen te wijzen op een weg die nog verder omhoog gaat; die van de liefde. Overigens niet uit een gevoel van meerderwaardigheid, maar omdat de wet van de Heer je helpt die ander te zien zoals God het heeft bedoeld.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 23 juli. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)