“Als je zondigt, doe het dan goed’. Dat zei de serveerster tegen een predikant toen ze hem en zijn vrouw een groot stuk gebak bracht. Bron: facebook. Het leverde gelijk een theologendiscussietje op dat bol stond van de aannames: het gebeurde in een dorp met een groot percentage reformatorische christenen dus ze zal het wel in Bijbelse zin bedoeld hebben, en tegelijk gaf het gesprek op facebook blijk van een theologische verstaanshorizon: Luther kwam voorbij die iets dergelijks tegen zijn vriend en collega Melanchthon zei. Maar wat als de canon voor de serveerster niet Paulus, maar Sonja Bakker was? Dat levert een ander zondebegrip op. Toch hebben beide wat met elkaar te maken. Achter het geseculariseerde zondebegrip (ingaan tegen de voorschriften van de diëtiste) zit een verbleekte vorm van het idee dat de Bijbel vast niets van lekker eten moet hebben. Kun je uit Gods woord iets leren over je verhouding met je lichaam?

Body positive

Die vraag komt op in een tijd dat we zo langzamerhand bevrijd raken van het idee dat vrouwen in maat 38 moeten passen en dat voor mannen maat 52 ideaal is. Christianity Today, het tijdschrift en website van de Amerikaanse evangelicals, wees erop dat in de modellenwereld de forsere dames tegenwoordig ook een kans hebben. Helaas, volgens die bron, worden mannen wel nog steeds in een keurslijf geperst. Ze zijn duidelijk niet in Zwolle geweest, waar een paar jaar geleden een aantal etalagepoppen van echte mannen de ronde deed bij de kledingzaken: een klein mannetje, kalend, met buikje, een vent met x-benen en een kantoortype dat ‘soft in the middle’ begint te worden. Op internet zijn door auteursrecht beschermde foto’s te vinden. Anders was het een mooi plaatje geweest bij dit artikel.

Body positive heet de trend om afscheid te nemen van wat lang als ideaal gezien is en een positieve houding aan te nemen tegenover je eigen lichaam. Vakantiekilootjes mogen weer en dat de huidige wereld positief staat tegenover seksualiteit hoef je niet uit te werken. En ook in de kerk werkt het door: samen eten is niet alleen een steeds meer voorkomende praktijk, maar wordt ook een thema om met elkaar over na te denken. Een duidelijk ander accent dan in een kerk waar het draaide om het hoofd, de argumenten die je kunt aanvoeren. Zie hiervoor de biografie van Ab van Langevelde over professor C.Veenhof en het klimaat binnen de vrijgemaakte kerken in de jaren vijftig en zestig.

De Bijbel en de kerk

Het lastige is dat we nu door beginnen te krijgen dat de Bijbel en de kerk rond de verhouding met het lichaam niet altijd dezelfde geluiden hebben laten horen. Erik Drenth wijst op de moeizame verhouding met het lichaam in de oude en middeleeuwse kerk en zelf kwam ik het tegen in mijn vakantielectuur: de naam van de roos (Umberto Eco), over een middeleeuws klooster waar van alles misgaat, celibaat in theorie wel bestaat, maar in de praktijk niet, en er moorden gepleegd worden vanwege een boek dat positief staat tegenover lachen. Het is maar een roman, maar wel van een filosoof. Het gaat dan om een ontkenning van je lichaam dat zich vervolgens niet laat ontkennen. Ik durf het amper te noemen, maar velen wijzen dan op de misbruikschandalen die nu boven water komen. Daar spelen ook andere factoren een rol, bijvoorbeeld macht, maar zeker ook een stramien van celibaatverplichting, ook voor wie de gave van de onthouding niet heeft. Het is nog niet zolang geleden dat de oudste zoon de boerderij overnam en de tweede maar priester of monnik moest worden op het Nederlandse platteland. En het raakt ook de volgelingen van Calvijn, de man die er altijd van verdacht wordt dat er van hem niets mocht. C.G.Geluk heeft zijn naam eer aan gedaan met een dik boek waarin hij laat zien dat Calvijn wel degelijk wist van genieten in het leven, maar het beeld blijft bestaan.

Het Woord is vlees geworden

Waar ik met Erik Drenth van mening verschil is dat de Bijbel zelf, en met name Paulus, bijgedragen heeft aan zo’n negatieve houding tegenover het lichaam. Voor hem zit het vooral in het woord ‘vlees’ dat Paulus gebruikt om de menselijke natuur aan te duiden: “De afkeer van het lichaam is in die woordkeus onmiskenbaar.” Op Facebook werd hem direct voorgehouden dat Paulus zeker geen ascetische levenshouding voorstond. Hij was niet van raak niet, smaak niet, roer niet aan. Tegelijk denk ik dat je nog wel even verder kunt gaan. Gods zoon is vlees geworden, heeft onze menselijke natuur aangenomen, om ons vlees te redden. De geschiedenis van hemel en aarde loopt uit op de terugkomst van Hem en de ‘wederopstanding des vlezes’, om even de oude tekst van de apostolische geloofsbelijdenis te citeren. En ook daar legt Paulus alle nadruk op, zie 1 Corintiërs 15.

Je ziet daarbij twee accenten: de grondtoon is body positive: Christus had er alles voor over om ons lichaam te redden. En het andere accent: dat was blijkbaar ook nodig. Niet alleen omdat de dood als koning is gaan heersen en je te maken krijgt met ziekte en gebrek, maar ook omdat er, zie Filippenzen 3, mensen zijn die van de buik hun God maken. Dan zijn eten en seks de dingen geworden waar het in het leven om draait. Ik vermoed dat in de loop van de geschiedenis de waarschuwing meer accent gekregen heeft dan de waardering. En dat heeft ook alles te maken met de invloed van het Griekse denken waarin een opstanding van het lichaam een belachelijk idee is. Paulus botste daar ook tegenop.

Huiswerk voor de kerk

De Bijbel is een fascinerend boek, ook omdat elke keer God iets blijkt te zeggen te hebben over de tijd waarin we leven, tot vandaag toe. En elke keer levert dat nieuwe vragen en inzichten op. Body positivity is een benadering waarbij ook echte mensen mogen genieten en een bevrijding van idealen waar bijna niemand aan kan voldoen. Maar wat als de moraal niet meer is dan ‘pluk de dag, want voor je het weet is die voorbij?’ De tijd waarin de waardering voor het lichaam opkomt is ook de tijd die steeds meer moeite heeft met het lijdende lichaam. Het prikkelt tot een ontdekkingstocht naar wat God allemaal bedoeld heeft toen hij de mens maakte naar zijn beeld, en dan met een lichaam, als man en vrouw. Dat Katy Vlaardingenbroek, een jonge vrouw met een chronische ziekte, zich dan verzet in haar blog tegen het blijkbaar voorkomende idee dat mensen met een gebrek minder op God zouden lijken dan gezonde en mooie mensen, is schrijnend genoeg en geeft ook aan hoe het nodig het is dat er een bezinning op gang komt over wat de Bijbel zegt over de mens die verder gaat dan een artikeltje als dit of een blog op Lazarus.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 1 september 2018. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)