Het betonblok van de belijdenis. Een uitroep van de afgevaardigde uit de NGK Groningen op de gezamenlijke vergadering van de synode van de gereformeerde kerken vrijgemaakt en de landelijke vergadering van de Nederlands Gereformeerde Kerken op 11 november 2017. Hij was daar, in het kader van het besluit over het verlangen naar eenheid, bang voor. Maar hij wilde wel graag een nieuwe belijdenis. Een goede aanleiding om in dit artikel na te denken over wat dat inhoudt: de instemming met de belijdenis. Is die een blok aan het been of zit er ook ruimte in.

De kerk van twintig jaar geleden

Zulke geluiden klonken er wel meer: worden we als NGK-ers straks niet in een gareel gedwongen waar we vijftig jaar geleden uit ontsnapt zijn? Dat is kennelijk het beeld dat bestaat van de GKv, dat alles daar strak geregeld is, centraal. De plaatselijke gemeente moet zich maar schikken. Je kunt daarvan opmerken dat je het dan hebt over de GKv van twintig jaar geleden. Een ingezonden in het Nederlands Dagblad laat dat ook vermoeden. In dat stuk uitte iemand de klacht dat je niet vrijuit over de belijdenis kunt discussiëren, maar dat de synode daarover achter gesloten deuren vergadert. Eind vorige eeuw speelde dat. En ik herinner mij dat het ook een rol speelde in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen ds. B.Telder dingen leerde die in strijd waren met de catechismus. “Hij had daarover een gravamen moeten indienen”, was toen de kreet. Een gravamen is de technische term voor een bezwaar tegen de belijdenis dat je inbrengt bij de synode. Motief: je valt andere gelovigen niet lastig met jouw afwijkende ideeën, maar laat ze eerst toetsen. Dat is een kant van de zaak. Naar mijn overtuiging nog steeds belangrijk. Stel dat je tot de overtuiging komt dat de belijdenis van de Drie-eenheid niet klopt. Dat gooi je niet de gemeente in. Gezien de daar gemaakte afspraken, ook niet binnen de NGK. Maar er zit ook een andere kant aan. Hoe ver gaat dat?

Andere omgang met de belijdenis

Naar aanleiding van die dag, 11 november, schreef ds. Bob Wielenga op www.onderweg.nl over zijn vader, ds. D.K.Wielenga, predikant in Rotterdam en lector zending aan de Theologische Hogeschool te Kampen. En hij had het over de manier waarop de laatste schrift en belijdenis verbond: “Hij is zo gewend om de belijdenis te lezen door de bril van de Bijbel, en de Bijbel door de bril van de belijdenis.” Dat herinner ik mij ook uit mijn opleiding. De opstellers van de belijdenis, uit de zestiende eeuw, hadden wel interessante boeken geschreven waarin ze breder dan in de belijdenis zelf uit de doeken deden wat ze ermee bedoelden, maar dat was niet maatgevend voor de manier waarop je vandaag de belijdenis uitlegt. In de tijd van de Vrijmaking (1944) speelde dat ook een rol: wie had in het verschil van mening rond de leer toen de belijdenis achter zich?
Inmiddels is er binnen de GKv een andere omgang met de belijdenis gekomen, waarbij meer oog is voor de tijd waarin die geschriften ontstaan zijn. Ze hebben alles te maken met de vragen van de zestiende en zeventiende eeuw. Daarover zeggen ze belangrijke dingen – en heel vaak gaat het ook om onderwerpen die nog steeds van levensbelang zijn voor de kerk van nu. Prof.dr. Barend Kamphuis wijdt daarom in het nieuwe boek “Gereformeerde hermeneutiek vandaag” een artikel aan de manier waarop je anno 2017 omgaat met de belijdenis. En dat is toch anders dan ds. D.K.Wielenga en vele anderen met hem deden rond 1970. Overigens wat betreft prof. Kamphuis zonder ook maar een moment het belang van de belijdenis te relativeren. Hetzelfde vind je terug in de nota “Perspectieven” die een gezamenlijke werkgroep GKv-NGK gemaakt heeft als voorlopige verkenning van wat nader geregeld moet worden bij eenwording. Kerkenraden hebben daarover een brief ontvangen in september.1

De breedte van de Bijbel

Niemand minder dan prof.dr. Klaas Schilder maakte de kerken ervan bewust dat de Nederlandse belijdenissen weinig zeggen over een voor de vrijgemaakten toch kenmerkend onderwerp als het verbond. En in deze tijd merken we dat als het gaat om het werk van Christus. Helemaal in lijn van de kerkstrijd in de zestiende eeuw valt in de Catechismus de nadruk op Zijn voldoen aan Gods gerechtigheid en wat dat betekent. Er zijn nogal wat scribenten ook binnen de GKv die laten merken dat het werk van onze Heiland veel breder is. Zie bijvoorbeeld het prachtige lied in Kolossenzen 1.
Daarnaast zijn er ook best gedeelten die je nu anders onder woorden zou brengen. Vaak zijn bijvoorbeeld de Dordtse Leeregels verontschuldigd: de synode moest van de overheid zich toen aanpassen aan de opzet van een stuk dat de andere kant (die van de verworpen dwalingen) had opgesteld. En denk ook eens aan de zondagen 5 en 6, waar je van de manier van redeneren niet direct warm wordt. Zo zijn er wel meer dingen te noemen, om even kritiek te hebben op de belijdenis. Daarover kan vrij gediscussieerd worden – en dat gebeurt ook.

Piketpaaltjes

“De uitdrukking ‘piketpaaltjes slaan’ wordt met name figuurlijk gebezigd bij onderhandelingen in de politiek of het bedrijfsleven. De betekenis is daarbij gelijkend: een standpunt markeren om de ruimte in een onderhandeling af te bakenen.” Zo omschrijft Wikipedia het woord piketpaaltje, oorspronkelijk uit de landmeetkunde. Ieder die een huis koopt of bouwt heeft ermee te maken. Het kadaster slaat ze dan. Dan weet je binnen welke kaders je kunt bouwen. Zo kun je met de belijdenis omgaan. Die geeft kaders aan ook voor de kerk van nu. Wat voorgaande generaties hebben geleerd, spreekt erin mee. Ze kan nooit de Bijbel vervangen, maar helpt wel die te begrijpen. En ze helpt katholieke kerk te zijn, ook vandaag. Ze gaat ook over dingen waar je zelf misschien nog niet over nagedacht hebt, maar die in de geschiedenis van de kerk wel gespeeld hebben en voor anderen nog spelen. Vandaar dat ik inmiddels in mijn leven zo’n acht keer instemming heb betuigd met de belijdenis en dat ook zonder aarzeling opnieuw zou doen.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 25 november 2017. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

Jan Kuiper

Jan Kuiper

Onderzoeker at Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18
Jan Kuiper
Jan Kuiper

Latest posts by Jan Kuiper (see all)