Ambtsdragers zijn niet meer te vinden. De ambtsdruk, de moderne samenleving, het gebrek aan belangstelling van de jeugd, het afhaken van ouderen – al deze zaken worden genoemd als reden voor het gebrek aan ambtsdragers. Ook als oplossingen worden verschillende ideeën geopperd: we moeten terug naar de basis. Ambtsdragers moeten worden ontlast. Gemeenteleden moesten voor zichzelf zorgen. Er moet duidelijkheid komen.
Er moet iets gebeuren, want als er geen ambtsdragers zijn, verkeert de kerk in de gevarenzone. Dit kan zomaar het beeld zijn wat je hebt. Maar is het probleem inderdaad zo groot? Zijn er veel te weinig ambtsdragers zijn? Om hier meer duidelijkheid over te krijgen is een onderzoek uitgevoerd naar de huidige ambtsdragerssituatie in de GKv. In dit artikel een korte impressie van het onderzoek.

Onwerkbare situatie
Het onderzoek is begonnen met een literatuurstudie. Er is veel geschreven en gezegd over het onderwerp, voornamelijk over de problemen die er zich voordoen. Uit de literatuur blijkt dat de traditionele taakverdeling onder ambtsdragers (predikant, ouderlingen, diakenen) niet meer werkt. Het is moeilijk om ambtsdragers te vinden en hiervoor worden verschillende redenen genoemd: het ambt is onaantrekkelijk geworden door veel vergaderwerk en weinig praktijk, de huidige generatie is er een die zich niet meer bindt aan instellingen en de kandidaten trekken zich terug omdat ze zich niet meer betrokken genoeg voelen bij de kerk om er iets voor te doen, etc.
Het literatuuronderzoek bevestigt dus min of meer het beeld dat de traditionele taakverdeling in de kerk onwerkbaar is geworden. En omdat ambtsdragers degene zijn die over onze zielen hoeden moet er iets gebeuren.

Weinig vacatures
Met deze redenen in gedachten is er een vragenlijst opgesteld die onderzoek doet naar de lokale ambtsdragerssituatie. Deze vragenlijst is verspreid onder alle scriba’s van de GKv en in totaal hebben 42% van de scriba’s de vragenlijst ingevuld teruggestuurd. Deze gegevens zijn geanalyseerd en daaruit is het volgende beeld zichtbaar geworden:

  1. Het waargenomen probleem is procentueel gezien niet zo groot: 78% van de ouderlingenvacatures worden vervuld. Voor de diakenen is dit zelfs 88%.
  2. Jongere gemeentes – zowel wat de leeftijd van de leden betreft als de jaren dat de gemeente als geheel bestaat – hebben minder moeite om ambtsdragers te vinden.
  3. Loyalere gemeentes – gemeentes met een hoog percentage ochtenddienstbezoek, middagdienstbezoek en VVB-betalers – hebben ook minder moeite met het vervullen van de vacatures.
  4. Jongere gemeentes hebben meer gemeenteleden per ambtsdrager (wat niet vreemd is omdat ze vaak ook meer leden hebben).

Wat er dus vooral gezegd kan worden, is dat het vinden van ambtsdragers in de GKv eigenlijk niet echt een probleem is. Er leeft mogelijk het idee dat dit wel een probleem is, maar de respondenten laten een ander beeld zien. Zeker in loyale en jonge gemeentes is dit het geval. Aan de andere kant is hier ook wel ruimte voor verder onderzoek. We weten niet wie de mensen zijn die de vacatures vervullen; het is mogelijk dat het steeds dezelfde mensen zijn of dat mensen die toch al andere functies vervulden ‘dan maar’ ambtsdrager moeten worden.

Herstructureren gemeente
Tegelijkertijd gaat het niet enkel om het aantal vacatures. Want er kunnen relatief weinig vacatures zijn, het gaat er natuurlijk om wat de ambtsdragers kunnen doen in de gemeentes. Dan blijkt dat er in een derde van de GKv gemeentes nagedacht is en wordt over een ander structuur om de druk op de ambtsdragers te verlichten. Vaak worden er dan mensen aangesteld in (nieuwe) functies. De variëteit aan functies is zeer groot, aangezien hier binnen de GKv geen richtlijnen voor zijn. De gebieden die hier de meeste aandacht krijgen zijn jeugdwerk en pastoraat. Wat bij de variëteit aan functies opvallend is dat de taakverdeling – wie doet wat – tussen ambtsdragers, gemeenteleden en mensen met andere functies nog heel traditioneel is. Gemeentes blijven daarmee binnen de richtlijnen van de GKv. Het wel of niet herstructureren van de gemeente om de druk op de ambtsdragers te verlichten laat het volgende beeld zien:

  1. Het indelen van de gemeente in kringen heeft weinig tot geen invloed op de ambtsdragerssituatie.
  2. Gemeentes waar planmatig wordt geherstructureerd en waar functies doelmatig worden gecreëerd hebben minder ambtsdragers per gemeentelid, maar ook minder onvervulde vacatures.
  3. Gemeentes waar niet planmatig maar geleidelijk kleine veranderingen ontstaan hebben de meeste gemeenteleden per ambtsdrager en ook de grootste moeite om vacatures te vervullen.
  4. Gemeentes waar niet geherstructureerd wordt hebben de minste gemeenteleden per ambtsdragers en hebben de minste moeite met het vervullen van de vacatures.

Wat dit beeld laat zien is dat als er geherstructureerd moet worden, dat beter niet of helemaal gedaan kan worden. Welke van deze twee het beste is hangt af van het soort gemeente. In elk geval is het niet gunstig om oplossingen te bedenken op de momenten dat problemen zich voordoen.

Wildgroei aan functies
Is er een ambtsdragersprobleem in de GKv? Voorafgaand aan dit onderzoek was er veel onduidelijk. Er was het idee dat het aantal ambtsdragers in de GKv terugloopt en dat taken die deze mensen van oudsher hadden uit handen worden gegeven aan mensen met andere, nieuwe functies. Kijkend naar de cijfers dan lijkt het ambtsdragerstekort niet zo problematisch als wel wordt verondersteld. Tegelijkertijd zijn er wel veel gemeentes die nadenken over een andere structuur en groeit het aantal functies. De kans is aanwezig, omdat richtlijnen ontbreken, dat gemeentes hierdoor verzanden in een wildgroei aan nieuwe functies en de onduidelijkheid die voor een deel de aanleiding was voor dit onderzoek blijft.

Merijn Wijma
Heeft taalwetenschappen gestudeerd aan de Universiteit van Leiden (Master in English Language and Linguistics). Geeft huiswerkbegeleiding aan leerlingen van middelbare scholen. Heeft een passie voor het vertellen, schrijven van verhalen. Merijn is als onderzoeker verbonden aan het Praktijkcentrum waar ze zich bezighoudt met de programmalijn Data en Trends. Mail naar Merijn
Merijn Wijma

Latest posts by Merijn Wijma (see all)