Kun je je (klein)kind nog veilig buiten laten spelen? Vorige week las ik een artikel dat beschrijft hoe ouders hun kinderen soms continu volgen via een GPS-signaal. Ze kunnen precies zien waar je bent. En natuurlijk is het eng om je kinderen te laten spelen in de Grote Boze Wereld waar van alles kan gebeuren. Maar de strekking van het artikel was dat juist die beschermingsdrang zich later tegen die kinderen keert: een keer moet je de sprong naar buiten toch maken en dan..

Ook als je het breder trekt valt die drang naar veiligheid op. Hans Boutellier wijst daarop in zijn vorig jaar verschenen boek: het seculiere experiment. Hij is zelf deskundige op het gebied van veiligheid en beschrijft hoe we ons met zijn allen onder controle hebben laten zetten: veiligheidscamera’s, bevoegdheid om in je digitale bestanden te kijken, noem maar op. Omdat angst een grondtrek van onze cultuur is geworden. Dat is overigens al te lezen in de brief aan de Hebreeën: Gods zoon is gekomen om “allen te bevrijden die slaaf waren van hun levenslange angst voor de dood”, Hebr 2: 15.

Alles in de hand
Dat je risico’s kunt overzien en op zijn minst het idee moet hebben dat je als mens alles in de hand hebt, is een grondtrek van onze moderne samenleving geworden. Dat vraagt misschien wat toelichting, omdat het kan lijken alsof op het gebied van levensbeschouwing er juist alle vrijheid is: de vrijheid van het postmodernisme. U weet wel: laat duizend bloemen bloeien… ieder op zijn manier. Alleen: als je wat scherper toekijkt dan zie je dat die ongebondenheid van het postmodernisme valt binnen de door het moderne denken aangewezen bandbreedte (prof.dr. Egbert Schuurman werkt dat uit in zijn boek uit 2014: Tegendraads nadenken over techniek. ) Voor de plek van de kerk betekent dit dat je best je eigen volgens de meerderheid soms bizarre ideeën mag hebben, maar dat je wel je plaats moet weten: jij in jouw klein hoekje. In de mainstream van het leven van vandaag is het beheersingsdenken nog sterk aanwezig.

De kerk in een hoekje
Laten we daar nog eens verder over nadenken. Prikkelend daarbij is dan het drietal domeinen dat Boutellier aanwijst voor onze samenleving, met kenmerkende woorden. Onder welk domein valt de kerk? Dat wijst hij niet aan. Volgens mij is dat inmiddels het domein van cultuur en identiteit, met als sleutelwoord vrijheid. Andere domeinen zijn rechtsstaat en rechtsorde (acceptatie) en onderwijs en economie (participatie). Kijk zondags maar eens rond in de kerk. Mannen doen geen kostuum meer aan. Dat draag je bij je werk. In de kerk kom je in vrijetijdskleding. Dat was vijftig jaar geleden compleet anders.
In de praktijk hebben we ons keurig in dat hoekje laten zetten. Geen wonder. Van maandag tot vrijdag draait in je werkomgeving alles om beheersing, om wet- en regelgeving, om uitbannen van risico’s. Dat doortrekt het hele leven. Ik begon met een voorbeeld uit de sfeer van het gezin. Daar is het al net zo. Ergens moet de beheerste spontaniteit dan losbarsten. Daar is het weekend voor, inclusief de kerkdienst. En dat gebeurt dan ook. Uitleven van je persoonlijke geloof.

Vrijheid
Het lastige hierbij is dat het gaat om accenten die je terecht vanuit de Bijbel kunt aanwijzen. Het gaat toch om vrijheid? Hierboven haalde ik daarover juist de Hebreeënbrief aan. En er is ook een terecht verzet tegen een beheersingsdenken dat ook binnen de kerken een grote rol gespeeld heeft: “Er bestaat gevaar dat” is wel eens een echt gereformeerde uitdrukking genoemd. Er we waren bang voor ‘wildgroei’, zeker op liturgisch gebied. De belijdenis was het heldere kader waarbinnen een zekere vrijheid bestond.
Geen kwaad woord over de belijdenis. Op een diep doorleefde manier hebben onze voorouders in de kerk onder woorden gebracht wat hun geloof inhield en voor hen betekende, onder hun vaak moeilijke omstandigheden. Geen moment hebben ze de belijdenis een plaats willen geven naast de Bijbel zelf; daar is de confessie duidelijk genoeg over (art 2-7 Nederlandse Geloofsbelijdenis). Wij, gelovigen van nu, zijn met hen verbonden: ‘de ganse kerk in één geloof (liedboek (1973) 335) . En wij leren daarom van hen.
Juist dan komt het erop aan hoe je de belijdenis hanteert. En mag je als kerken jezelf de kritische vraag stellen of de manier waarop we ermee omgingen toch niet meer invloed van het denken van de tijd waarin we leven/leefden laat merken dan je achteraf gezien lief is. In een tijd waarin het beheersingsdenken oppermachtig is, kan er zomaar een zekere objectivering naar voren komen. En veiligheid ging dan wel eens voor alles. Bijvoorbeeld goed luisteren naar wat de ander nu eigenlijk zegt.

Kerk en cultuur
Je bent als kerk onderdeel van de cultuur én je gaat ertegen in. In het laatste nummer van Dienst (vakblad voor ouderlingen en diakenen) wijst ds. Hans Slotman op de kerk als vereniging. Dat paste helemaal bij de cultuur van de negentiende eeuw, maar minder bij die van vandaag, zeker niet bij die van jonge mensen. Nu moet je nieuwe vormen ontdekken voor de kerk. Als je daarover wat verder nadenkt, ging het de ‘bedenker’ van de kerk als vereniging (Abraham Kuyper) om aansluiting bij de cultuur én om het onderscheid. Hij hield het eigen karakter van de kerk scherp in de gaten, ook al kwam er later scherpe kritiek op de manier waarop hij over de kerk sprak.
Dat is ook de uitdaging voor de kerk van nu. Je staat midden in deze wereld en maakt daar gebruik van. En tegelijk gaat het erom wel kerk van Christus te blijven. Zondag 21 uit de Catechismus spreekt daar helder over. Voor vandaag betekent dit dat je je als kerk niet laat terugdringen in de privésfeer, maar oog blijft houden voor ‘de kerk van alle tijden en plaatsen’. Ook in het publieke domein ben je aanwezig.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 28 mei. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18