Met de verschijning van de Bijbel in Gewone Taal is de drempel om de Bijbel te begrijpen opnieuw lager geworden, en dat is mooi. Tegelijk blijft het een boek met letters, iets om te lezen. Hoe doe je in de kerk recht aan gemeenteleden die niet zo talig zijn, die lezen een opgave vinden?
Lezen heeft alles te maken met je verbale intelligentie, je taalkundige vermogen. Omdat in de kerk Gods Woord een grote rol speelt, wordt er in de praktijk vooral een beroep gedaan op die verbale intelligentie. Maar er bestaan meer intelligenties. Mensen in de kerk zijn zo verschillend in leerstijlen en beroepen dat het een hele uitdaging is om daar bij aan te sluiten. Hoe kunnen een predikant en een catecheet het Woord laten landen bij mensen die liever niet lezen, die moeite hebben met lezen of andere intelligenties hebben? Hoe voorkom je dat het in de kerk over de hoofden heengaat?

Meervoudige intelligentie
Bij intelligentie denken we vaak aan iemands verstandelijke capaciteiten. Iemand heeft een hoge, een gemiddelde of misschien een lagere intelligentie. Dat kan door middel van een IQ-test worden gemeten en ligt in beginsel vast. Maar bij de theorie van de meervoudige intelligentie gaat het om een veelvoud van capaciteiten. De grondlegger van deze theorie is Howard Gardner, een psycholoog en professor aan de Harvard Universiteit (VS). Hij onderscheidt in totaal acht intelligenties (zie kader). Met deze meervoudige intelligenties geeft hij aan dat we op verschillende manieren in staat zijn om een probleem op te lossen of een resultaat te bereiken.
De laatste jaren is in het onderwijs de aandacht voor verschillen tussen kinderen en jongeren sterk toegenomen. Naast deze meervoudige intelligentietheorie van Gardner zijn er ook andere theorieën over emotionele intelligentie, leerstijlgericht leren en samenwerkend leren. Ook is er meer bekend over hoe het brein van jongeren functioneert. Deze verbreding maakt het mogelijk om beter aan te sluiten op kennis en behoeften, en dat is een enorme verbetering. Predikanten en catecheten kunnen hier hun winst doen. Ook in andere leeromgevingen dan school, bijvoorbeeld in een kerkdienst of tijdens de catechese, is het belangrijk om oog te hebben voor verschillen in intelligentie en leerstijl. Hoe ga je daarmee om als je wilt vertellen over God? Hoe kun je ook een appel doen op andere dan de taalkundige intelligentie?

Variatie
Een preek is een vorm in de eredienst die gemakkelijk aansluiting vindt bij de talige luisteraars. Zij worden hierdoor geactiveerd, groeien in hun kennis en geloof in God. Zij kunnen bijvoorbeeld genieten van mooie woordspelingen. Maar omdat niet iedereen heel talig is, zullen niet alle hoorders vanzelf door middel van een gesproken monoloog worden uitgedaagd en aangesproken. Daarom is het belangrijk om als predikant na te denken over andere toepassingsvormen om mensen met andere intelligenties te motiveren de boodschap te verwerken en te aanvaarden.
Door te variëren met vormen doe je in de eerste plaats recht aan de verschillen tussen de luisteraars. Uit iemands beroep kun je vaak al afleiden waar zijn of haar primaire intelligentie ligt. Probeer je daarin te verdiepen en daarbij aan te sluiten door te variëren in vormen van overdacht van de Bijbelse boodschap. Denk dan naast luisteren aan zelfstandige opdrachten, vragen stellen en andere meer interactieve werkvormen. Afwisseling maakt het geheel levendig en doet een appel op verschillende intelligenties. Bovendien is uit onderzoek
gebleken dat als er meer intelligenties worden aangesproken er meer verbindingen worden gemaakt in het brein. De boodschap komt beter over, wordt beter onthouden en verwerkt.

Gaven
De aandacht voor de meervoudige intelligentie past bij het spreken over verschillen en gaven in de Bijbel. God heeft de mens geschapen naar zijn beeld. Wat een veelkleurigheid en verscheidenheid laat Hij daarin zien, wat een verschillende gaven en capaciteiten! Wij zijn vaak geneigd om daar een eenheidsworst van te maken.
In 1 Korintiërs 12 wordt expliciet over verscheidenheid aan gaven gesproken. Met al die verschillende gaven die uitgedeeld zijn aan al die verschillende mensen mogen we een gemeente vormen. Het is een uitdaging om aan al die verschillen recht te doen. Als over de hele breedte van het gemeenteleven de nadruk te veel gelegd wordt op bepaalde intelligenties, bijvoorbeeld op de verbale intelligentie als het om de woordverkondiging gaat, of op de muzikaal-ritmische intelligentie als het om de aanbidding en lofprijzing gaat, dan doet dat geen recht aan de verschillende gaven in de gemeente.

Toepassing
De theorie van de meervoudige intelligentie is heel goed toepasbaar bij het leren en in het onderwijs. De stap naar de catechese is dan snel gemaakt, maar hoe pas je deze kennis toe in de kerk, in de breedte van het gemeenteleven en in de kerkdienst? Dat is een hele uitdaging voor predikanten en kerkelijk werkers. Het vraagt van hen een extra inspanning: welke (werk)vormen of activiteiten doen een beroep op andere dan talige vermogens en hoe pas je die toe? Voor predikanten kan dit extra lastig zijn omdat ze zelf vaak verbaal-linguistisch sterk zijn. Maar zij hoeven deze stap natuurlijk niet alleen te zetten. Het zoeken naar de breedte kan juist het beste gebeuren door een team waarin mensen met verschillende intelligenties samenwerken.
Hieronder volgen een aantal ideeën om met de theorie van de meervoudige intelligentie in de gemeente aan de slag te gaan, toepasbaar binnen de kerkdienst, bij andere activiteiten binnen de gemeente of in de catechese.

  • Interpersoonlijk
    Hierbij kan gedacht worden aan gemeenteleden die het fijn vinden om met elkaar te spreken en van gedachten te wisselen. Ze werken graag samen en zijn vaak maatschappelijk actief in mens-georiënteerde beroepen. Zoek in de kring of groepsbijeenkomsten de verhalen over het geloof. Zij vinden dat fijn. Wat denken en ervaren ze zelf bij het Bijbelverhaal? Als predikant kun je deze verhalen gebruiken in je preek of deze gemeenteleden uitdagen een geloofservaring te vertellen in een bijeenkomst.
  • Intrapersoonlijk
    Hierbij gaat het vaak om zelfstandige gemeenteleden die veel nadenken over zichzelf en in staat zijn tot zelfreflectie. Ze zijn een kracht om in te zetten in de kerk. Zij kunnen woorden vinden over het innerlijke van de mens en woorden geven aan stemmingen en gevoelens. Bevraag hen daar eens op met een individuele opdracht in een catechesegroep of kring. Of creëer een stiltemoment met een reflectieopdracht, eventueel tijdens een preek.
  • Lichamelijk-motorisch
    Deze intelligentie uit zich in beweging en in het ‘denken met de handen’ om een probleem op te lossen of iets te begrijpen. In de gereformeerde kerkcultuur is deze vorm meestal niet zo aanwezig, terwijl wel veel mensen die capaciteit hebben: lekker doen en bewegen. Drama en mime zijn hier een verschijningsvorm van, al dan niet toepasbaar in de eredienst, maar een geloofswandeling met een vraag kan ook een toepassing zijn.
  • Logisch-wiskundig
    Het rekenen in de kerk ligt vaak bij de ‘financiële gemeenteleden’. En ze houden van het oplossen van problemen en logisch redeneren. Ze vinden het een uitdaging om bijvoorbeeld een concrete vraag rond een probleem te krijgen en die uit te werken en oplossingen te bieden. Getallen en jaartallen in de Bijbelse geschiedenis zijn voor hen prikkelend om logische verbanden te leggen. Vraag hun om een antwoord!
  • Muzikaal-ritmisch
    Het gevoel voor ritme, klank en geluiden is een intelligentie die van nature bij veel mensen aanwezig is. Zang en muziek hebben een plek in de lofprijzing en aanbidding in de eredienst. Soms beperken we ons tot het gebruik van een orgel of piano, maar probeer daarin te variëren en aan te sluiten bij de veelheid aan gaven die er zijn. Een toepassing is bijvoorbeeld om een gemeentelid uit te dagen een lied of rap (vooral met jongeren) te schrijven rond een themadienst.
  • Natuurgericht
    Sommige gemeenteleden zijn erg geïnteresseerd in planten, dieren, weer en natuur. Seizoenen en landschappen zijn belevingen die door hun observaties tot leven kunnen worden gebracht voor de andere gemeenteleden. Om het concreter te maken kun je op zoek gaan naar de vele Bijbelteksten waarin God als schepper zijn veelkleurigheid laat zien. En wat kunnen kinderen en mensen met beperkingen hier ook mooie dingen van laten zien in de gemeente. Zoek ze op!
  • Verbaal- linguïstisch
    Deze gemeenteleden komen doorgaans volop aan hun trekken in de kerk. Taal, discussie en verhalen vertellen zijn de bekende vormen en zeer kenmerkend voor de kerkcultuur. Predikanten besteden vaak uren aan leeswerk.
  • Ruimtelijk-visueel
    In beelden denken is een intelligentie waarbij waarnemen, scheppen en herscheppen de abstracte woorden zijn. Waar vroeger de beeldhouwers vorm gaven aan deze intelligentie gebeurt dat nu bijvoorbeeld door fotografen. Visuele ondersteuning van de preek door middel van goed beamergebruik spreekt deze mensen aan. En wat kunnen kinderen en jongeren op catechisatie of vereniging creatief zijn met een kunstzinnige opdracht.

gardner

Dit artikel is verschenen in De Reformatie nummer 1 /// jaargang 90 /// 3 oktober 2014

The following two tabs change content below.

Hetty Pullen

Adviseur op Praktijkcentrum
Is doelgericht bezig met jongerenwerk, catechese en mensen met beperkingen in de kerkelijke gemeente. Houdt van processen met mensen in de kerk en houdt van groei en bloei, niet in de laatste plaats in haar tuin. Is vaak kartrekker in processen en door haar daadkracht en ervaring onmisbaar in de organisatie. En voor de freelancers van het Praktijkcentrum een vast aanspreekpunt. mail naar Hetty