Twee dingen kwamen naar voren in de week van 6-12 maart: een nieuwe ‘God in Nederland’ en het intrekken van de Zondagswet. Bij het eerste kwam vooral naar voren dat nog geen twintig procent van de Nederlandse bevolking zichzelf als christen/kerkganger beschouwt en het tweede is de logische consequentie daarvan, dat het ook maar eens uit moet zijn met de bevoordeling van een minderheid van christenen. Een mening die in D66-kringen naar voren wordt gebracht, en bij atheïstische groeperingen in ons land. Aan de andere kant is er, ook breed gedragen, veel waardering voor het vele vrijwilligerswerk in onze samenleving dat gevoed wordt vanuit het christelijk geloof. Vallen kerken daarom onder de ANBI-status voor de belastingen? Daarin schuilt de erkenning dat ze in het algemeen nuttig zijn voor de samenleving, en niet alleen voor de eigen groep, zoals een sportvereniging. Giften aan de kerk zijn daardoor aftrekbaar voor de belastingen.

Andere voorrechten
Er zijn naast de Zondagswet nog een paar dingen in onze samenleving die bij niet-gelovigen de indruk wekken dat kerken bevoordeeld worden. Zo hoeven kerken meestal geen WOZ-belasting te betalen. Het zou ook heel lastig zijn om de economische waarde van een kerkgebouw goed weer te geven overigens. Dezelfde vrijstelling geldt overigens ook voor andere levensbeschouwelijke instellingen.
Een doorn in het oog van de seculieren is verder de erkenning dat kerkgenootschappen hun eigen regels kunnen hebben die afwijken van wat in ons land inmiddels normaal is. Denk daarbij aan de omgang met homoseksualiteit. De NGK kon daar een besluit over nemen tijdens de laatste algemene vergadering dat in strijd is met de Wet op de gelijke behandeling. Neem daarnaast de discussie over de vrouw in het ambt, met daarbij de situatie dat binnen veel kerken dat niet kan: een rooms-katholieke vrouw als priester is voorlopig ondenkbaar. Maar een bedrijf of instelling zou zo’n beleid niet mogen voeren, volgens de genoemde wet.
En verder is er nog de vrijheid van onderwijs in Nederland, waarbij ieder het recht heeft om scholen te stichten, mits ze voldoen aan de eisen van de wet. In de praktijk wordt daarvan vooral gebruik gemaakt door ouders die christelijk onderwijs willen voor hun kinderen. En juist die gelijkberechtiging wordt gezien als een van de overgebleven voorrechten van christenen, dit keer om hun kinderen te indoctrineren met hun religieuze opvattingen.

Afschaffen
Op zich laat ik geen traan om het wegvallen van de Zondagswet; aan de situatie zoals die nu is verandert niet veel. Iemand twitterde al: de mensen liggen toch uit te slapen op zondagmorgen, dus kunnen christenen rustig naar de kerk. Je hebt voor een rustige kerkdienst op zondagmorgen de bescherming van de wet niet nodig. Denk nog eens aan het niet meer strafbaar zijn van Godslastering, nu al een tijdje. In de praktijk veranderde er daardoor ook niet veel. En ik zit ook niet te wachten op voorrechten die de kerk zou genieten boven andere organisaties. Mochten die er zijn: afschaffen. Voor de duidelijkheid: in de antidiscriminatiewetgeving is de erkenning opgenomen dat er vrijheid van godsdienst is; daarmee krijgen kerken niet het recht om te discrimineren, maar de overheid erkent de grenzen van haar bevoegdheid. Ik ga dan ook niet zomaar mee in het verhaal over de zogenaamde voorrechten van christenen. Je moet als kerken dan wel een heel goed verhaal hebben om met je eigen praktijken tegen de trend van de samenleving in te gaan.

De naam van God
Hoewel ik niet wakker lig van de doorgaande lijn om de restanten van de kennelijk bevoorrechte positie van kerken weg te werken, zie ik wel een trend die meer bezinning vraagt. Want de discussie gaat verder. Onze koning houdt bijvoorbeeld een kersttoespraak. En, hoe vaag ook voor gereformeerde oren, daarin komt de erkenning van het kerstkind naar voren. Overigens kwam ook vanuit de PKN het geluid dat zijne majesteit wel eens vaker zijn geloof ter sprake zou kunnen brengen. En hij regeert ‘bij de gratie van God’. De overheid kan een eed van je vragen. Ook daarbij komt God ter sprake. Het zijn vage herinneringen aan een andere tijd. De tijd van een door het christendom gestempelde samenleving. En ook daar vallen de voorstanders van een seculiere staat over. Ook maar schrappen dan?

Bedenkingen
Ik heb een aantal bedenkingen daarbij. De eerste is dat ik achter de propaganda voor de seculiere staat angst proef. Angst voor religie. Heel begrijpelijk, gezien de huidige en vroegere ervaringen met religieuze staten. Veel ruimte voor andersdenkenden is er daarbij niet. Maar met evenveel recht zou je op het omgekeerde kunnen wijzen. Hoe zit het met de ruimte voor ouders om hun kinderen christelijk op te voeden in Scandinavië bijvoorbeeld. Vrijheid is niet automatisch gegarandeerd als je de herinnering aan God verwijdert.
Een tweede zit in de constatering dat wetgeving zonder achterliggende waarde verwordt tot regelgeving. Die is niet van mij, die is van Hans Hillen, oud-CDA-minister en onder andere socioloog, die dat betoogt in zijn boek: Alles is vrijblijvend in Nederland. En juist tegen ‘regeltjes’ lopen de mensen van nu, buiten en binnen de kerk, te hoop.
Een derde punt is dat juist het noemen van Gods naam in de wetgeving, en bijvoorbeeld in de eed, betekent dat je je eigen standpunt relativeert. Om bij de eed te blijven: je kunt God niet als getuige aanroepen voor onwaarheid, of voor trouw aan zaken die niet deugen. In het noemen van Gods naam zit een kritisch element dat je kan helpen om niet op de zo gevreesde ‘waan van de dag’ af te gaan.

Wat is wijsheid
Wat is wijsheid daarbij voor christenen vandaag. Dat is ook de titel van de publicatie van de ChristenUnie over de toekomst van de christelijke politiek. De samenleving verandert en er wordt nauwlettend gelet op gelovigen van allerlei soort. Ook op christenen. Dat is helemaal niet erg: het geeft de kans om uit te leggen wat je beweegt. En het dwingt om nog eens kritisch naar veel overgeleverde zaken te kijken. En het is belangrijk om nuchter te blijven: hier gaat het om afschaffen van wat anderen zien als voorrechten voor christenen; in het Midden-Oosten en in Afrika kun je zomaar onthoofd worden om je geloof.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 19 maart. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18