“Bij conflicten en verschil van inzicht zijn we in de kerk vaak te bang om elkaar rechtstreeks aan te spreken. We negeren het of verwachten dat de kerkenraad het oplost. Mattheüs 18 wijst ons een andere weg,” vertelt dr. Hans Schaeffer. Volgens hem moet de tucht anno 2016 serieus genomen blijven worden. “Laten we ook in de kerk leren om goed ruzie te maken.” De theoloog blikt vooruit op het mini-symposium ‘Wat is er gebeurd met de kerkelijke tucht?’.

 
In jullie kerkverband is de tucht met een onderzoek onder de loep genomen. Wat valt er op?
“Veel mensen zeggen en denken dat er geen tucht meer wordt toegepast in onze kerken,” antwoordt Schaeffer. “Daarom wilden we concrete cijfers voor ons hebben. Van historisch onderzoek is geen sprake. We weten dus niet of er sprake is van een afname of toename. Wel is duidelijk dat in vier GKv-classes in een periode van vijf jaar 84 tuchtzaken op kerkenraadsniveau behandeld zijn. Tucht wordt dus nog wel degelijk toegepast.
 
Verder valt op dat men het binnen de kerk er in theoretische zin over eens is dat binnen de christelijke kerk tucht zou moeten bestaan. Er heerst dus geen klimaat van ‘alles kan en mag’. Maar over de praktische toepassing zijn veel mensen sceptisch. Normatief gesproken acht men leertucht belangrijk en mogelijk, terwijl tucht over levenskeuzes als ongepast wordt gezien. Als verklaring geeft men vaak aan dat er een culturele afstand gegroeid is tussen de tijd waarin kerkelijk tucht werd ‘uitgevonden’ en vandaag.”
 
Jullie maken onderscheid tussen leertucht en tucht over zaken van het leven. Wat is het verschil?
“In de leertucht staat de zuiverheid van de leer en dus ook de Bijbel centraal. Leertucht zijn we in ons onderzoek niet tegengekomen. Dat betekent twee dingen denk ik. Allereerst dat er op de basale thema’s van de leer in onze kerken geen fundamentele verschillen zijn, mede omdat echte ‘andersdenkenden’ uiteindelijk een andere kerk zoeken.
 
In de tweede plaats dat er meer ruimte is voor diversiteit op ondergeschikte thema’s. Een ander verhaal is de tucht over het leven. Dat komt zeker voor. Denk bijvoorbeeld aan fraude of machtsmisbruik. Als daar sprake van is, is er geen discussie en is een tuchtmaatregel op z’n plaats. Dat wordt wel moeilijker als we het hebben over onderlinge relaties tussen bijvoorbeeld ouders en kinderen of tussen partners. Als een huwelijk vastloopt en één van de partners gaat een andere relatie aan was dat vroeger not done. De laatste jaren zijn steeds meer kerkenraden tot andere conclusies gekomen. Dat heeft er ook mee te maken dat dergelijke thema’s steeds dichterbij komen. Het is nogal wat om iemand vanwege huwelijksproblematiek af te wijzen uit je eigen vrienden- of kennissenkring. Bovendien was de kerk vroeger echt een gemeenschap. Het groepsbesef neemt af en dat maakt het lastiger om grenzen te stellen. Men denkt al vrij snel: dan zoek ik een andere kerk.”
 
Welk veelvoorkomend misverstand over tucht kom je tegen?

“Dat tucht wordt vertaald als iemand publiekelijk op de vingers tikken. Mensen denken bij ‘tucht’ al snel aan hun jeugd: je steelt een snoepje uit de trommel en de volgende dag word je door pa of ma tot de orde geroepen. Als het gaat om kerkelijke tucht ligt het volgens mij toch echt anders dan alleen die tik op de vingers. Er gaat een vraag aan vooraf: hoe sta ik voor God? Leef ik zoals Christus wil dat ik leef? Die eerlijke vraag moeten we elkaar durven blijven stellen. De vervolgvraag is vervolgens: Leid ik een heilig leven tot eer van Hem? Dat klinkt nogal moralistische en dus is het de uitdaging om de juiste toonsoort te vinden. Elkaar kritisch aanspreken en deze vragen stellen brengt verlegenheid met zich mee. Toch is het deze houding die de Bijbel ons leert.”

 
Dan komen we al gauw terecht bij Mattheüs 18:15-20. Wat heeft dit gedeelte tot ons te zeggen?
“Christus wijst hier de weg: spreek bij zonde eerst elkaar onderling aan,” maakt de theoloog duidelijk. “Dan moet er wel een klimaat zijn die weergeeft dat we als christenen bij elkaar komen om leerling van Christus te zijn. En dus niet om samen een leuk clubje mensen te vormen. In onze samenleving zijn we al snel geneigd om naar een leidinggevende te stappen als ons iets niet lekker zit. We zijn te bang om elkaar aan te spreken en dus zoeken we het hogerop. Mattheüs 18 toont de juiste weg: neem je verantwoordelijkheid en spreek die ander aan. Dat vraagt om liefde én lef. Als het onderlinge gesprek niet helpt schakel je anderen in – en over die fase hebben we het hier. Als ook dan geen bekering plaatsvindt, blijkt er een grens te zijn: ‘behandel ze als een heiden of tollenaar’.”
 
Iemand zal dan al snel zeggen: ‘Maar bij Jezus is toch iedereen welkom?’
“Dat is volkomen waar. Maar een ontmoeting met Jezus zoals we die in de Bijbel kennen laat niemand onveranderd. Je mag komen zoals je bent. Als je vervolgens vanuit die ontmoeting met Hem leeft, gaat je leven veranderen. Dat is de weg die de Bijbel duidelijk maakt. De heiligheid van God brengt grenzen met zich mee. De kerk is een heilige, algemene christelijke kerk. En ‘algemeen’ wil zeggen: inclusief. We vormen geen clubje gelijkgezinden. Het is meer dan dat. Een houding van ‘alles kan en mag’ gaat hier tegen in.”
 
Aan welk voorbeeld kunnen we denken bij het ‘iemand uit de kerk zetten’ vanwege een tuchtmaatregel?

Schaeffer verwijst naar huwelijkstrouw. “In een huwelijk mag je het conflict niet uit de weg gaan. Dan groei je uit elkaar. Wie huwelijkstrouw niet serieus neemt en te gemakkelijk kiest voor een echtscheiding kan in het uiterste geval met een tuchtmaatregelen hierop gewezen worden.

Ooit heb ik een predikant horen bidden tijdens een trouwdienst: ‘Heer, wilt U ervoor zorgen dat zij leren om goed ruzie te maken?’ Mensen keken elkaar raar aan, maar hij heeft groot gelijk. Leren ruzie maken kan huwelijksconflicten voorkomen. Die lijn zou ik willen doortrekken naar het kerkelijk leven. We zouden als christenen leren om goed ruzie te maken met elkaar. Het komt te vaak voor dat we weglopen voor de problemen en frustraties anoniem op internet uiten. Constructief een meningsverschil bespreken zit er jammer genoeg vaak niet in. Denk ook aan het provocerende nieuwe boek van Rikko Voorberg De dominee leert vloeken. Over woede, onmacht en daadkracht waarin hij een pleidooi voert voor het serieus nemen van conflicten. Conflictvermijding kan namelijk gemakkelijk ook een vorm van verwaarlozing worden, als je om de lieve vrede wil eigenlijk alles maar laat gebeuren. Daar worden we met z’n allen niet beter van..
 
Als we in de kerk leren om met elkaar conflicten te bespreken zal het minder gaan over het bewaken van grenzen en meer over de veilige ruimte binnen die grenzen. We moeten het echt veel meer over die ruimte gaan hebben. Op de achtergrond speelt vaak deze gedachte mee: ‘Niemand heeft de waarheid in pacht, dus laten we het conflict vooral niet opzoeken’. Het gevaar is dat we het grote perspectief uit het oog verliezen: hoe kijkt God ertegen aan? Conflicten kun je niet onder tafel schuiven. Ze zijn er. In die realiteit moeten we zoeken naar Gods wil.”
 
Wanneer is het mini-symposium geslaagd?
“Als de deelnemers – studenten, predikanten, kerkleden en kerkenraadsleden – zich realiseren dat tucht waardevol is, het doel van tucht snappen en de verhouding met de hedendaagse cultuur goed in beeld is gebracht.”
 
 
Dit artikel is geschreven door Jeffrey Schipper en gepubliceerd op cip.nl
The following two tabs change content below.

Hans Schaeffer

Post-doc onderzoeker Praktische Theologie Theologische Universiteit Kampen In het onderzoek richt ik me op de verzameling en analyse van empirische gegevens over de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Daarnaast houd ik me bezig met onderzoek in de deeldiscipline gemeente-opbouw. De analyse van kerkelijke praktijken geeft inzicht in de manier waarop kerkleden het kerk-zijn beleven. Door hierop theologisch te reflecteren kunnen de aandachtsvelden worden benoemd waarop verder moet worden doorgedacht.

Laatste berichten van Hans Schaeffer (toon alles)