Eigenlijk heb ik een haatliefde verhouding met deze vraag: hoe communiceer ik met tieners. Alsof tieners buitenaardse wezens zijn die van een andere planeet komen. Het makkelijkste antwoord is: luister naar ze en geef ze het kostbaarste, misschien wel schaarste dat je anno nu hebt, namelijk je tijd en je oprechte liefde. Niet te ingewikkeld, gewoon. Tegelijk kom ik er niet zo makkelijk af. Wereldwijd verdienen communicatiebureaus goud geld aan het beantwoorden van deze vraag. Hoe communiceren we met deze vaak ongrijpbare generatie? Hoe binden we ze aan ons merk? Hoe zijn we relevant in het leven van tieners? Laten we eens wat zaken van dichtbij bekijken.

generatie ZDe grootste ontwikkeling die plaatsgevonden heeft in het leven van tieners ten opzichte van veel volwassenen is dat zij ´digital natives´ zijn, zoals het boek Generatie Z het noemt. Dat betekent concreet dat zij geen wereld kennen zonder toegang tot internet en alles wat daar te beleven is. Sterker nog, volgens hetzelfde boek willen tieners niet zijn op een plek waar ze geen toegang hebben tot dat wereldwijde web. ‘Generatie Z vindt dat ze niet kunnen functioneren zonder.’ Dat is een stevige constatering. Als straf je telefoon een week inleveren, is zo’n beetje het ergste dat je kan overkomen. Dan wordt de deur naar een belangrijk deel van je netwerk, van je leefwereld gesloten. Het boek ‘Maak je merk cool’ benoemt het als de kloof van het verschillend omgaan met de technologie binnen het ouder-kind paradigma.

Social media

In het centrum van dat online leven staan de sociale media. Dat zijn ‘media die je laten socialiseren met de omgeving waarin je je bevindt’. Of als we de uitgebreide definitie daarvan pakken: ‘Een verzamelnaam voor alle internet-toepassingen waarmee het mogelijk is om informatie met elkaar te delen op een gebruiksvriendelijke en vaak leuke wijze. Het betreft niet alleen informatie in de vorm van tekst (nieuws, artikelen). Ook geluid (podcasts, muziek) en beeld (fotografie, video) worden gedeeld via social media websites.’ Om te voorkomen dat het te technisch wordt, duiken we even de praktijk in van die media.

De bekendste vormen voor tieners van sociale media zijn Facebook, Twitter, Wanalo en Tumblr. Tenminste op dit moment, want morgen kan dat anders zijn. Deze verschillende vormen van (micro)blogs worden veelal aangevuld met sociale apps op hun telefoon zoals Snapchat, WhatsApp, Kik, of Instagram. Daarbij gaat het vaak om direct boodschappen of beelden kunnen versturen. Ik zei: op dit moment, omdat de ontwikkelingen binnen deze media onvoorspelbaar en snel zijn. Hyves heeft het bijvoorbeeld heel lastig nu. De belangrijkste reden lijkt te zijn dat Hyves geen internationaal sociaal platform is, maar exclusief Nederlands. Met jongeren die steeds vaker en eerder de hele wereld over gaan voor stage, projectweek of backpack jaar, bleek dat netwerk te beperkt en wordt Facebook omarmd.

Maar ook dat platform heeft niet het eeuwige leven. Het gekke is dat de groei die nu gaande is op Facebook – de snelst groeiende groep daar zijn vrouwen van 55+ die foto’s van hun kleinkinderen willen zien – ertoe leidt dat een nieuwe generatie tieners hun bakens aan het verzetten is. En lijkt uit te wijken naar Tumblr; dat platform draait meer om inspiratie, je kunt de dingen delen die je te gek vindt. Je komt daar dus veel inspirerende beelden en uitspraken tegen. Tumblr is minder gekoppeld aan
je directe echte leven, maar gaat meer over je dromen. Juist dat aspect is een tweede argument voor jongeren om de beweging van Facebook af te maken. Emerce, een blog dat veel publiceert over sociale media, beschrijft dat Facebook teveel zou gaan over het echte leven, terwijl de opgroeiende generatie hun identiteit meer zelf wil vormgeven.

Componeren

Je kunt dus constateren dat tieners zich over het algemeen op meerdere sociale media bewegen. Het is niet Facebook, Twitter of Tumblr, maar Facebook, Twitter èn Tumblr. Ze kiezen de vorm die past bij situatie, personen en context. Om nieuwsgierige ouders te vermijden, bewegen ze zich ook steeds weer op nieuwe platformen. Heel eenvoudig door toepassingen te gebruiken waar hun ouders nog nooit van gehoord hebben. Ze componeren op die manier hun eigen sociale online leven. Dat maakt communiceren met tieners binnen dat online leven voor iemand die geen digital native is, ingewikkeld.
De vraag die veel jeugdleiders mij stellen, is dan ook terecht: moet je het eigenlijk wel willen om alles bij te houden wat er op dit gebied gebeurd? Het is voor mij als beroeps jeugdwerker al hard werken om een beetje op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Ik kom steeds meer tot de conclusie dat het antwoord op die vraag moet zijn: nee. Je moet het niet willen om alles bij te houden en zeker niet willen om ook alles te doen. Allereerst omdat je die slag toch gaat verliezen. De ontwikkelingen gaan sneller dan jij en ik ze kunnen volgen en daarmee loop je eigenlijk altijd standaard achter de muziek aan. Jongeren die nu opgroeien, zijn digital natives en wij niet. Dat is gewoon een feit en dat is geen waardeoordeel. Als we energie willen steken in het communiceren met jongeren, willen we die energie niet verliezen aan de laatste hypes en trends. We willen daadwerkelijk communiceren met die gasten, van hart tot hart. Of zoals een wereldwijde marketeer zegt: online media kan sociaal gedrag faciliteren, maar geen betekenis geven. Mensen (en dus ook jongeren) zijn ‘gemaakt’ voor offline interactie. Jongeren prefereren face-to-face contact, sterker nog, deze organisatie zegt dat online leven betekenisloos is als er ook geen offline component aanwezig is.

Diepere laag

Dat wil niet zeggen dat het volgen van de ontwikkelingen op dit gebied geen waarde heeft. Maar probeer op een ander level in te steken. Kijkend naar de ontwikkelingen in de sociale media probeer ik te duiden wat er gaande is. Wat is de diepere laag? Wat zegt een trend over onderliggende waarden en behoeften? Hoe helpt het begrijpen van deze nieuwe media mij om bij het hart te komen van de nieuwe generatie? Laten we dat eens verkennen. Wat je kunt duiden in al deze media, is dat de beweging is dat je zelf het centrum bent van dat sociale web dat je bouwt. ‘Generatie Z neemt steeds vaker beslissingen vanuit zichzelf, als individu. Dat is individualisering. Maar dat betekent niet dat ze minder afhankelijk worden van anderen of minder reke- ning houden met anderen. Dat is individualistisch.’ Hoewel het dus gaat om jouw volgers, jouw vrienden, jouw updates, is er wel in sterke mate verbondenheid met anderen in dat netwerk. En krijgen die anderen in het offline leven pas betekenis. De combinatie van online en offline is essentieel. Een analyse die in de kern niets anders is dan liefde krijgen, vriendschappen hebben, erbij horen, gene- genheid ontvangen en jezelf verbonden weten.

Landingsplekken

Als je via die bril naar de nieuwe media gaat kijken, dan spreken we toch meer de- zelfde taal als we misschien aan het begin van dit artikel dachten. Het gaat om zaken die wij ook herkennen. Dat raakt aan het diepste van ons mens-zijn: het verlangen om je geliefd en gekend te weten. Dan ontstaan er ook landingsplekken in het leven van tieners waar we van hart tot hart met elkaar op weg kunnen gaan. Wellicht met andere vormen dan wij kennen, maar wel vormen die de moeite zijn om te verkennen. Want ook in dat online leven moeten jongeren leren wat het betekent om met Jezus te leven. Ben je bereid je tijd en lief- de te geven aan tieners? Als je concreet tijd met ze doorbrengt in een club, bij je thuis, tijdens een strandwandeling, bij de koffie na een net iets te lange dienst, dan ontstaat de context waarin echte communicatie mogelijk wordt. En dat communiceren begint dan heel eenvoudig met begrijpen. We kunnen pas goed communiceren als we echt begrijpen wie er tegenover ons zit.
Dit heeft alles te maken met je mindset, je houding, je wil om uit je eigen veilige zone te stappen en in de wereld van die ander, van tieners te stappen. Op zich niet een nieuw inzicht, maar wel eentje die een stap dieper gaat dan waar we over het algemeen op doelen met het begrip relationeel jeugdwerk in jeugdwerkland.

Wat is je agenda?

Vervolgens komt de vraag bovendrijven die we nog helemaal niet onder de loep hebben genomen. Dat vergeten we misschien midden in al dat gepraat over social media en tieners: waarom zou je überhaupt willen communiceren met die gasten? Wat is je agenda? En… hoe verborgen is die agenda? Voor doorsnee marketeers is het wel duidelijk. Zij willen hun merk verbinden aan jongeren en als ze heel eerlijk zijn, dan willen ze gewoon geld verdienen. Dat roepen ze dan weer niet te hard, want juist dat werkt averechts. Zorg dat je merk cool is, want als je merk cool is, dan gaan jongeren vanzelf je merk kopen. Zo is de gedachte. Maar wat willen wij als kerk met jongeren? Is het zo eenvoudig dat het draait om de coolfactor, zoals het boek ’Maak je merk cool’ ons wil doen geloven? Wat is onze agenda? En hoe verborgen is die? Wij richten ons in de kerk over het algemeen niet op een verdienmodel dat gebaseerd is op het uitgavenpatroon van jongeren. Onze agenda gaat over de eeuwigheidswaarde van jongeren. We willen ze graag verbinden met Jezus Christus, we willen graag dat ze een koninklijk leven leiden, dat ze in de hemel komen.

Leven delen

Toch? Alhoewel. Ik spreek steeds vaker jeugdleiders die zeggen: ik wil niks met tieners. Als ik met ze doorpraat hierover blijkt dat ze dan eigenlijk willen zeggen: ik wil het geloof niet opdringen aan tieners. Als een soort reactie op het gesprek rondom relationeel jeugdwerk; of je ‘relatie’ niet misbruikt als je die aangaat om het evangelie te brengen. Ze willen juist heel veel met tieners! Ze willen er zijn voor ze, met ze onderweg gaan, dwars door de weerbarstigheid van het leven, in de ups en downs daarvan. Ook als jongeren niet op weg gaan met God, willen deze leiders er voor hen zijn. Dat vind ik persoonlijk iets anders dan niks willen. Dat gaat om present zijn, je leven een stukje delen. Daar mag je best open en eerlijk over zijn. Zo komen we wat mij betreft steeds dichter bij de kern van het antwoord op de vraag van dit artikel. Communiceren met tieners die als digital natives leven in een sociaal media landschap doe je pas als je echt je leven met hen deelt. Ze eerst probeert te begrijpen en geen verborgen agenda erop nahoudt. Luister naar ze en geef ze het kostbaarste, misschien wel schaarste dat je anno nu hebt, namelijk je tijd en je oprechte liefde. En laat in dat gedeelde leven zien wat het betekent om te leven in verbondenheid met Jezus Christus.

André Maliepaard is teamleider bij het Nederlands Gereformeerd jeugdwerk en jeugdwerker van de NGK Ede. Daarnaast schrijft hij een wekelijkse column voor de EO over het doorgeven van geloof aan jongeren en spreekt hij regelmatig voor jongeren in jeugddiensten.

Dit artikel is gepubliceerd in ‘Dienst‘ nummer 3 2013