• Waarom luistert mijn puber niet meer naar mij?
  • Waarom kan ik zo moeilijk hoogte van hem krijgen?
  • Waarom zijn pubers zo gevoelig voor groepsdruk?
  • Waarom zoeken ze de grenzen op?
  • Waarom maken ze zich zo druk over precies de goede kleren, maar zijn ze zo laks in het nakomen van afspraken en het maken van schoolwerk?
  • Kunnen we daar enige invloed op hebben?

In het boek ‘Het sociale brein van de puber’ omschrijft Eveline Crone diverse aspecten van de adolescentie die samenhangen met de  ontwikkelingen van de hersenen. Het boek is een aanrader voor iedereen die met jongeren werkt.

De adolescentieperiode komt in iedere cultuur voor. Het verschil in culturen zit vooral in de aanvangstijd en de tijdsduur van de adolescentieperiode. De adolescentie neemt het hele traject van jongeren naar volwassenwording in de maatschappij in beslag. Het is de periode dat jongeren zich losmaken van hun ouders en zich meer richten op hun leeftijdsgenoten.
De mening van ouders blijft belangrijk voor jongeren als die te maken hebben met studiekeuzes, beroepskeuzes en algemene waarden, maar bij alledaagse zaken telt de mening van leeftijdsgenoten zwaarder dan die van ouders, en dat is waarschijnlijk een van de grootste uitdagingen van de adolescentie.

Hormonenstorm
De puberteit is een ‘hormonenstorm’. Deze ‘hormonenstorm’ heeft vooral invloed op de emoties van de jongeren. Dit komt omdat de frontale hersenkwab van jongeren  onderontwikkeld is. Dit heeft niet direct invloed op het leervermogen van jongeren, maar wel invloed op motivatie en sociale interesses van jongeren (indirect kan dit natuurlijk dan wel gevolg hebben).
De tornado van hormonale processen zorgt ervoor dat jongeren grote uiterlijke veranderingen doormaken en dat ze, ook romantisch, in elkaar geïnteresseerd raken. Tegelijk hebben ze behoefte om spanning op te zoeken en uitdagingen aan te gaan.
Jongeren laten zich hierbij vooral leiden door hun emoties omdat ze minder in staat zijn om rationele informatie te integreren bij hun beslissingen.
Het kan frustrerend zijn om met jongeren om te gaan in deze fase omdat ze zich niet aan afspraken houden, maar doordat jongeren door deze fase heen gaan (en in onze ogen mogelijk ontoerekeningsvatbaar zijn!) leren jongeren volwassen te worden omdat in deze warrige periode oude wegen minder bewandeld worden en soms zelfs worden afgesloten, zodat nieuwe wegen kunnen worden aangelegd en nieuwe verbindingen kunnen worden gemaakt.

Risico’s nemen 
Jongeren laten zich beïnvloeden door de groep waar ze onderdeel van uitmaken.  Jongeren durven meer risico’s te nemen in het bijzijn van hun vrienden. Dit komt omdat er tijdens de ontwikkeling van de hersenen in het midden van de adolescentieperiode een grotere gevoeligheid om te zwichten onder druk van de omgeving ontstaat. Je kunt jongeren proberen ze hier van te weerhouden, maar dit zal vaak niet lukken. Er moet gezocht worden naar een balans tussen vrijheid geven om vriendschappen te vormen en om dingen uit te proberen.
Op latere leeftijd krijgen jongeren pas echt goed door dat je bepaalde problemen vanuit verschillende hoeken kan bekijken.

Acceptatie en afwijzing
Jongeren zijn gericht op allerlei sociale uitingen, waardoor het lijkt alsof ze lui zijn, maar ze zijn ‘selectief lui’. Ze zijn niet ongeïnteresseerd in hun toekomst, maar ze zijn de meeste tijd met iets anders bezig en vooral gericht op vriendschappen.
In het begin van de adolescentie staan vriendschappen nog in het teken van de ontwikkeling van het zelfbeeld van jongeren en de status die samenhangt met een vriendschap. In de latere adolescentieperiode vinden jongeren het veel belangrijker dat de ander hen begrijpt en dat zij op elkaar kunnen rekenen.
Hoe jongeren zich voelen (hun welzijn) hangt sterk af van vrienden. Ze worden constant blootgesteld aan acceptatie en afwijzing. De acceptatie door bepaalde groepen is belangrijk, omdat jongeren een sterke behoefte hebben om erbij te horen. Buitengesloten worden of gepest worden, heeft een enorme impact en doet letterlijk pijn in de hersenen.
Jongeren kunnen rationeel met acceptatie en afwijzing nog niet goed omgaan omdat ze moeilijker ongewenste gedachten, handelingen en afwijzing kunnen onderdrukken. De adolescentie is hierdoor een extra gevoelige periode voor afwijzing en acceptatie.
Hierdoor proberen jongeren er ook zo veel mogelijk aan te doen om geaccepteerd te worden en of populair te zijn. Sommige jongeren zijn hiertoe heel goed in staat. Ze weten waardoor ze populair worden en hoe ze erbij blijven horen en volgen deze regels dan ook op.
Het goed doen op school wordt door groepen geaccepteerd, maar een antischoolhouding is een betere voorspeller voor populariteit.
Liever bij de groep dan dat ze in hun eentje de mooiste of duurste scooter hebben. Samenwerking is belangrijker dan persoonlijk gewin.

Zelfconcept en zelfvertrouwen
In de adolescentieperiode wordt een relatief simpel zelfbeeld vervangen door een veel complexer en omgevingsafhankelijk zelfbeeld, waardoor we ons bewuster zijn van het feit dat we afgerekend worden op ons ‘rare’ gedrag.
Jongeren zijn beter in staat zijn om te anticiperen op hoe anderen hen zien en wat die vervolgens zullen denken.
Het ontwikkelen van een zelfbeeld is een proces dat tijd kost en waarbij ruimte moet zijn om te experimenteren. Het zelfbeeld wordt namelijk niet zozeer gevormd door academische capaciteiten, maar meer door sociale interacties. En door diverse rollen uit te proberen, kunnen jongeren een stabiele identiteit ontwikkelen. Het is dan ook onverstandig om jongeren op jonge leeftijd vast te pinnen op bepaalde keuzes. Identiteit hangt namelijk samen met het zoeken naar mogelijkheden. Tegelijk leven we in een tijd waarin jongeren ontzettend veel mogelijkheden hebben. En hoe meer keuzes er zijn, hoe langer het duurt om een stabiele identiteit te ontwikkelen.

Het sociale brein van de puber’ van Eveline Crone is een goed boek om te lezen. Het  helpt om een beter beeld te krijgen van de ontwikkelingen van het puberbrein en de lastige processen waar pubers doorheen gaan.

Bekijk ook eens onderstaande TED-talk

The following two tabs change content below.

Anko Oussoren

Adviseur op Praktijkcentrum
Is sociaal, geïnteresseerd in mensen en heeft zich vooral de laatste jaren ingezet voor jongeren binnen en buiten de kerk. Zijn passie ligt bij het jeugdwerk en het missionair gemeente-zijn. Hij heeft het verlangen om gemeenten toe te rusten vanuit de liefde van God. Mail naar Anko