Lees vooral een vrijzinnige theoloog. Dan wordt je geprikkeld om na te gaan hoe het echt zit. Een advies van de zendingslector D.K.Wielenga tijdens mij studie. Dat zei hij tegen theologen in opleiding. Wat hij tegen zijn gemeenteleden in Rotterdam zei, weet ik niet. Het punt zit in het geprikkeld willen worden. Ik denk dat dit ook geldt voor Bijbellezen. Er zijn gedeelten die je direct aanspreken en er zijn gedeelten waar je je misschien wel aan ergert. Het is de moeite waard om met de laatste aan het werk te gaan. Ze laten in ieder geval iets zien over jezelf.

Lazarus

Die prikkel ervaar ik ook als ik lees en hoor wat op de website www.lazarus.nl te vinden is. “Lazarus is een beweging van mensen die op zoek zijn naar nieuwe vormen en woorden voor geloof. Deze zoektocht beleven we in een online magazine, een cursus, een tour, en er volgt nog meer.

Alles wat we denken is voortdurend in ontwikkeling, en ook alles wat Lazarus doet. We experimenteren, laten proefballonnetjes op en prikken die door, we bijten ons vast in wat werkt. Lazarus is onze zoektocht: zoek met ons mee”, zo omschrijft de website hun bedoeling. Het is een initiatief van onder andere de Evangelische Omroep. Zoals dit er staat: prachtig. Het geloof vraagt telkens om nieuwe uitingen, want het gaat om de actualiteit van de boodschap over Christus voor het leven van nu. Op zich is er ook niets nieuws aan, al hadden de gelovigen vaak bijna vanzelfsprekend een relatie met de conservatieve stromingen in de maatschappij. En dat geeft meteen de spanning aan: tussen het verlangen om niet lastiggevallen te worden in je eigen wereldje en het verlangen naar vernieuwing. Dat Paulus leert bidden voor de overheden, om zelf een stil en rustig leven te ontvangen, (1 Timoteüs 2) is geen tegeninstantie. Bidden is de manier om rust te vinden; je mag je frustratie over de overheden (in Paulus’ tijd waren dat de romeinse keizers) bij God brengen om rust te vinden. Waar zit je zelf? In de jaren tachtig waarschuwden we voor een geloof dat vooral jezelf bevestigde in je eigen gelijk en misschien wel in je gezapig leventje.

Gesprek

Een van de boeiende verhalen op www.lazarus.nl (maar ik kwam het ook tegen op facebook) was de preek van de week, van de Amerikaanse theoloog Brian McLaren. Hij probeerde een nieuwe betekenis te geven aan de kruisiging van Jezus. Hij geeft, in de stijl van een goede verkoper, eerst weer wat misschien de gedachte van de mensen is over de zin van de kruisiging. Dat vat hij samen als: God wilde bloed zien; het offer van Jezus was bedoeld om God te veranderen, zijn toorn te stillen. Maar Mclaren komt dan met een betere oplossing: het offer juist bedoeld om ons te veranderen. En hij onderbouwt het met vooral een ontwikkeling in het oude testament, die uitmondt bij de profeet Hosea: barmhartigheid wil Ik, en geen offers, zegt God. De heiland zelf haalt die tekst vervolgens aan.

Er zijn dingen die ik hierin prachtig vind. Inderdaad, het gaat in de confrontatie met het kruis om verandering. En, op een bepaalde manier terecht: God hoefde niet te veranderen.

Mooi ook de aandacht voor het gesprek dat binnen de Bijbel gevoerd wordt over verzoening. In mijn boekenkast staan nog steeds de vijf dikke delen over de geschiedenis der Godsopenbaring, onder redactie van wijlen ds. Isaac de Wolff, een monument van de manier waarop binnen de vrijgemaakte kerken het oude testament werd uitgelegd. Er was ook toen aandacht voor de ontwikkeling van gedachten binnen de Bijbel, over de voortgang ervan, al was het soms als bij een processie van Echternach: twee stappen vooruit en dan weer achteruit.  Er gaat tegelijk ook een lampje branden: hoe zat het ook alweer met de discussie over de verzoening in de jaren zeventig? Herman Wiersinga bracht toen naar voren dat het de bedoeling was dat we zouden schrikken van het kruis van Christus, om zelf te veranderen. Ik werk dat hier niet verder uit: het gaat om wat zo’n tekst als Mclaren bij mij teweegbrengt.

Winkelen in de Bijbel

Mijn ergernis bij deze preek van de week zit vooral in de manier waarop McLaren tewerk gaat. Geeft hij de gedachte die hij vriendelijk maar beslist afwijst goed weer? Inderdaad kom je soms de gedachte tegen dat Christus ervoor zorgde dat Gods stemming tegen de mensen omsloeg. Dat zijn offer het ultieme gebaar van menselijke zijde is om God tot liefde te brengen. En McLaren vertelt dat hij daarmee is opgevoed. Dat zal wel.

Maar wie ook maar een beetje thuis is in bijvoorbeeld de belijdenisgeschriften weet dat die juist proberen duidelijk te maken dat het zo niet zit. Denk alleen maar aan zondag 6, die op de vraag wie onze middelaar dan is antwoordt: onze Here Jezus Christus, die ons van God geschonken is tot wijsheid, rechtvaardigheid, heiliging en een volkomen verlossing, met een citaat uit 1 Korintiërs 1: 30. Weliswaar kent de Nederlandse geloofsbelijdenis de uitdrukking ‘om Zijn toorn te stillen’ (art 21), maar de doorgaande lijn in die belijdenis is dat het om Gods initiatief gaat en de belijdenis begint met de belijdenis dat God eenvoudig is. Je kunt zijn eigenschappen niet tegen elkaar uitspelen. En dat gebeurt wel als je tegenover de rechtvaardigheid van God zijn barmhartigheid plaatst. (Ik weet van de kritiek die bijvoorbeeld Nicholas Wolterstorff, ook Amerikaans christen op de belijdenis van Gods eenvoud heeft vanuit zijn bewaren tegen de middeleeuwse filosofie, maar dat is een verhaal apart).

Mijn ergernis bij deze preek van de week zit dus daarin dat de preker selectief luistert naar de stemmen uit de Bijbel en uit de kerk. Wie het over de betekenis van het kruis van Christus heeft, kan niet buiten Paulus om: denk alleen maar aan de brief aan de Romeinen. En de kerk vraagt om te luisteren naar de manier waarop die zelf haar benadering van Gods werk verwoordt. Dat is wat anders dan wat je hier en daar tegen komt. Ik moet er wel bijzeggen dat ik ondanks de aansporing van Jos Douma op zijn website nog geen uitgebreide publicatie van McLaren gelezen heb. Dan is het beeld vast genuanceerder.

Doorpraten

Als het erop aankomt, ben ik Lazarus dus dankbaar omdat de website en de uitingen daarop mij prikkelen om na te gaan hoe ik zelf bezig ben met de onderwerpen die ze aandragen. En helemaal in hun eigen opstelling blijvend, slik ik niet alles voor zoete koek.
Tegelijk laat het me beseffen dat ik zelf ook partner ben in een gesprek dat al duurt zolang de wereld bestaat, tussen God en mensen, waarin Hij steeds meer van zichzelf laat zien en waarin ik niet dezelfde kan blijven die ik was. Een gesprek dat niet gestopt is met het afsluiten van de Bijbel, maar waarin de kerk in elke periode weer nieuwe horizonten zag en op haar eigen manier in het andere gesprek, met de mensen van deze wereld, woorden gaf aan wat ze ontdekte over de betekenis van het evangelie. Doorpraten dus.

Dit artikel is gepubliceerd in de GEREFORMEERDE KERKBODE van Groningen, Fryslan en Drenthe van 2 september 2017. Voor abonnementen of informatie: Stuur een mail naar kerkbode@scholma.nl

The following two tabs change content below.

Jan Kuiper

Onderzoeker op Praktijkcentrum
Als eindredacteur verantwoordelijk voor artikelen voor werkers in de kerk. Wil hiermee een brug slaan van de bijbel naar de praktijk. Brengt hiervoor zijn ervaring als predikant in en zijn ervaring in projectmanagement. Heeft graag zicht op het grotere geheel. Schrijft het kerkelijk jaaroverzicht voor Handboek Gereformeerde Kerken. Mail of bel (038) 42 555 18

Laatste berichten van Jan Kuiper (toon alles)