Een stappenplan voor de kerk
Veiligheid voor jongeren en kinderen is niet vanzelfsprekend, niet in het gezin, niet op school en ook niet in de kerk. Ook in de kerk komen situaties van seksueel misbruik voor. Het is ingrijpend en raakt mensen diep. In dit weblog wil ik me focussen op de positie van de kerkenraad, het sturende orgaan voor jeugdwerkers en vertrouwenspersonen.

Vanuit een samenwerking tussen het Meldpunt Misbruik en de CGJO zijn in januari en februari 2014 een aantal  bijeenkomsten gehouden om bewustwording te bewerken voor veilig jeugdwerk bij jeugdwerkers, vertrouwenspersonen en kerkenraden. Stappenplannen en protocollen functioneren al langere tijd in sport en onderwijs. De kerk had dit nog niet in haar bezit.

Vraag voor kerkenraden
Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk gemaakt dat kerkenraden eerder brandjes blussen en bestrijden, dan dat ze met ‘brandpreventie’ bezig zijn.

Omgezet naar de situatie van seksueel misbruik in de kerk wordt er eerder stil gestaan bij de vraag ‘Hoe om te gaan met een gemeentelid die dader of slachtoffer is bij een melding, of verdenking, van seksueel misbruik?’, dan aan ‘Wat is seksueel grensoverschrijdend gedrag en wat kunnen we aan preventie en voorzorg doen als kerkgemeenschap?’. Bij veel kerkenraden is daar een blinde vlek te constateren , net als in de breedte van het jeugdwerk.

Wat gebeurt er in werkelijkheid? Na een vermoeden van seksueel misbruik heeft de kerk in het verleden vaak de zonde bedekt  of (te) snel naar openbare schuldbelijdenis en vergeving toegewerkt. Die tijd is voorbij en het is terecht dat er aandacht is gekomen voor deze pijn bij slachtoffers (en daders). Daarin weten ook de kerken de weg naar justitie te vinden en dat lijkt mij zeer terecht. Het Meldpunt heeft daarin een sterk adviserende en begeleidende rol en gemeentebegeleiders zijn hierin deskundig om kerkenraden te adviseren.

Maar wanneer ga je op zoek naar een stappenplan? Waarom zou je als kerkenraad hier preventief verantwoordelijkheid voor nemen? Tijdens de regionale bijeenkomst werd hiervoor in een workshop aandacht gevraagd. Want het is realiteit dat de kerk blij is met elke jeugdwerker, kinderwerker of catecheet. De enthousiaste vrijwilligers worden nu niet gecontroleerd. Vaak is men al blij als er een vacature is vervuld. Een bewijs van goed gedrag wordt niet gevraagd, zoals dit wel het geval is binnen arbeidsverhoudingen. Dan controleert de werkgever bij de overheid of er in het verleden strafbare feiten zijn gepleegd (dus ook m.b.t. seksueel misbruik). Dat doen we tot nu toe in de kerk niet. Kerkenraden hebben geen aanstellingsbeleid voor jeugdwerkers op dit punt. Zij zouden dit wel moeten gaan ontwikkelen volgens het Meldpunt. Niet alleen moeten zij gaan vragen naar ervaring in het werken met jongeren, maar ook doorgeven wat omgangsregels zijn en wat de gedragscode is in het jeugdwerk. Het is één van de stappen die kerkenraden zouden kunnen zetten!

Het stappenplan is een document van 11 stappen voor veilig jeugdwerk en bevat daarnaast veel verwijzingen en werkvormen om met dit thema in de gemeente aan de slag te gaan.

 ‘Als u een huis bouwt, moet u het dak voorzien van een balustrade; anders bent u aansprakelijk wanneer iemand eraf valt’.

In Deut. 22:8 wordt dit voorschrift aan het volk van Israël gegeven. Een voorschrift dat sterk geldt bij een onderwerp als veiligheid in de kerk. Welke balustrade en welke muren bouw je dan? Preventie is  een methode om zorg te dragen voor die veiligheid. Daarin is de kerkenraad aan zet met de presentatie van dit stappenplan.

Werken aan preventie is een balustrade aanbrengen aan het dak. Preventie biedt een kader van veiligheid en die wordt met dit stappenplan wel aangereikt. Toch is veiligheid iets wat zich ontwikkelt in de relatie tussen mensen. Stappenplannen en protocollen helpen, maar lossen volgens mij het probleem niet op als er al onveiligheid is. Garanties zijn hiermee niet gegeven, maar de kerk straalt wel een houding uit van aandacht voor deze zaken in het jeugdwerk.

Want kwetsbare jongeren blijven een deel van onze gebroken werkelijkheid. Daarom ben ik wel positief over de aandacht voor dit onderwerp, maar ik hoop dat het geen symptoombestrijding is. Het vraagt ook om een diepere doordenking over hoe je veiligheid vorm geeft in je relaties en in je kerk.

De resultaten van het gebruik van de werkvormen en de informatie die bij het stappenplan hoort zijn nu nog niet bekend. Ik hoop dat mijn enigszins sceptische verwachtingen over een jaar niet zijn uitgekomen.

Tips voor de jeugdwerkers
Tot slot wil ik toch een paar tips doorgeven die ik heb meegenomen van de bijeenkomst:

  • Let vooral op kwetsbare jongeren en kinderen in je werk!
  • In sociale media is seksueel overschrijdend gedrag een werkelijkheid. Vaak heeft een kerkenraad hier geen grip op, maar kan hier wel mee worden geconfronteerd. Vraag om advies, ook bij vermoedens van seksueel overschrijdend gedrag.
  • Er zijn gemeenten die bewust jongens en meisjesgroepen samenstellen in het jeugdwerk.
  • Neem een jaar de tijd om een bewustwordingsproces als gemeente te ontwikkelen samen met de jeugdwerkers en de kerkenraad. Veiligheid maak je bespreekbaar en je mag elkaar daarop bevragen en bewust worden van de grijze gebieden in intimiteit.
  • Werkvorm intimiteit waar ligt de grens

 

The following two tabs change content below.

Hetty Pullen

Adviseur op Praktijkcentrum
Is doelgericht bezig met jongerenwerk, catechese en mensen met beperkingen in de kerkelijke gemeente. Houdt van processen met mensen in de kerk en houdt van groei en bloei, niet in de laatste plaats in haar tuin. Is vaak kartrekker in processen en door haar daadkracht en ervaring onmisbaar in de organisatie. En voor de freelancers van het Praktijkcentrum een vast aanspreekpunt. mail naar Hetty