In de derde blogpost uit de serie ‘Help, de kerk verdwijnt?’ ging het over de vroege kerkgeschiedenis. We kijken naar wat Alan Hirsch schrijft over de grote effecten die keizer Constantijn heeft gehad op de kerk, toen hij van het christendom de staatsreligie maakte van het Romeinse rijk.
Er verdwenen functies in de kerk en er kwam een sterke organisatie bij.

Hirsch zegt in zijn boek On the Verge dat de kerk, wil ze de problemen van vandaag tegemoet treden, opnieuw moet leren van de Vroege en van de Nieuwtestamentische kerk.

Van beweging naar organisatie

De kerk in de 21e eeuw rekent af met het idee van tevredenheid, dat de kerk-van-nu is zoals God haar bedoeld heeft. Niet om paniek te zaaien, maar om na te denken en te zoeken naar de kerk van pinksteren. De kerk moet weer kerk voor de wereld zijn (Hirsch).

Wat denk je als je bovenstaand quote leest. Vind je het een uitdaging om ‘kerk voor de wereld te zijn’? Of roep het spanning op? Of denk je dat het niet te doen is in het Nederland van nu en maakt het je moedeloos? Wat je reactie ook is, het is belangrijk om na te denken over kerkzijn. Wat kenmerkt de kerk precies?  Om het verschil van ‘staatskerk’ te vergelijken met ‘de vroege kerk’ is het zinvol om onderstaande tabel eens in te vullen.  Lees zo nodig blogpost 3 nog eens door.

Vul hieronder de eigenschappen van de staatskerk in, en die van de vroege kerk.  Stel je zelf daarna bij elke rij de vraag, wat je herkent van één of beide perioden in de kerk van nu. Of in jouw eigen kerk.

 KERK ZIJN

vroege kerk

staatskerk

‘eigen’ kerk

beweging      
organisatie      
betaald      
onbetaald      
structuren      
viraal      
evangelisatie      
behouden      
besturen      
geloof aan de basis      
     
….      

In de tijd van De Reformatie werd er op een nieuwe manier naar De Schriften gekeken.  Dat zorgde voor een heel andere manier van kijken naar kerk, naar ambten e.d.. Hirsch noemt dit een paradigma-shift. Bepaalde teksten waren eeuwenlang ondergesneeuwd en kwamen ten tijde van de reformatie weer naar boven. Omdat mensen op een nieuwe manier de Bijbel gingen lezen.

  • Wat maakte dat de reformatie zoveel impact heeft gehad? Graag horen we jouw mening daarover!

Van verantwoordelijkheid naar verantwoording

De ambten, zoals wij die nu kennen, vormen in onze traditie een duidelijke structuur voor het gemeentelijke leven. Het doel van de ambten is dat de gemeente tot bloei kan komen.

Vragen waar je over na kunt denken zijn:

  1. Zorgt onze ambtelijke structuur inderdaad nog voor bloei?
  2. Maakt onze manier van werken ‘het ambt van alle gelovigen’ passief of passiever?
  3. Zou er in de kerken ook het ambt van evangelist kunnen zijn? Waarom wel of niet?

In de Algemeen Katholieke kerk ontwikkelt zich vanaf de 4e eeuw een sterkere hiërarchische structuur (top down). Deze structuur maakt ‘gewone christenen’ passiever en geeft ze minder verantwoordelijkheid. Na de reformatie is dit deels veranderd. Maar in de praktijk blijft ook dan een hiërarchische structuur bestaan. Tegelijkertijd is het denken over het ambt altijd (mede) context bepaald geweest. Twee voorbeelden:

  1. De Vroege Kerk sloot aan bij de structuren van het Romeinse Rijk.
    Macht en gezag ligt bij personen en families.
  2. De Reformatie sluit aan bij het opkomen van een nieuwe opgeleide burgerij.
    Macht en gezag ligt bij groepen bestuurders, geleid door personen en families.

Was in de Nieuwtestamentische kerk iedereen verantwoordelijk, we zien door de eeuwen heen een verschuiving naar bepaalde typen ambten /mensen (vaak betaald) die meer en meer verantwoordelijk zijn.

Hoe is het nu?

Kan je zeggen dat veel kerkleden weinig verantwoordelijk dragen of willen nemen? Een GKv predikant citerend: “er zijn mannen die steeds bedanken voor het ouderlingschap, maar ondertussen wel overal commentaar op hebben!” Mensen die niet veel verantwoordelijkheid willen maar wel vragen om verantwoording!  Of, met een zuster sprekend “Er zítten te veel mensen in de kerk. Ze doen te weinig en leveren wel kritiek.”Dat laatste citaat lijkt ook te duiden op een ander probleem: onze structuren kunnen dit ook mogelijk maken of stimuleren: Soms werken ambtsdragers los van de gemeente en bepalen ze vrijwel autonoom welke koers de gemeente vaart.

Herken je iets van bovenstaande omschrijvingen? Vragen:

  • Waarin heeft De Reformatie zaken vernieuwd en/of veranderd?
  • Wat heeft De Reformatie laten liggen als we nadenken over het ambt van alle gelovigen?
  • Wat spelen er voor ontwikkelingen on onze tijd t.a.v. gezag, leiding geven en nemen, die het ambt -zoals we het tegenwoordig invullen- voor problemen plaatsen?
  • Wat zijn positieve en negatieve effecten van onze huidige kerkelijke structuren?

Versmalling tot herder en leraar

En Hij is het die apostelen heeft aangesteld, en profeten, evangelieverkondigers, herders en leraren, om de heiligen toe te rusten voor het werk in zijn dienst.
Zo wordt het lichaam van Christus opgebouwd, totdat wij allen samen door ons geloof en door onze kennis van de Zoon van God een eenheid vormen, de eenheid van de volmaakte mens, van de tot volle wasdom gekomen volheid van Christus.

De twee ambten van ouderling en diaken (en de specifieke taak en rol van de predikant) worden noch in Rom. 12, noch in 1 Cor. 12, noch in Efeze 4 uitdrukkelijk genoemd. Als in de gereformeerde belijdenis over de ambten wordt gesproken, wordt als Bijbelse grond daarvoor (alleen) 1 Tim. genoemd.

  • Lees voor jezelf de bovengenoemde teksten eens door…
  • Hoe en waar vind je onze huidige ambten wel of niet terug?
  • Welke ambten of rollen zou je nog kunnen toevoegen op basis van deze Bijbelteksten?
  • Wat vind je:
    Doen wij de  kerk te kort als we de leiding van de gemeente in onze twee ambten willen persen?
  • Wat vind je:
    Missen we hierdoor iets van de veelkleurigheid van de gemeente en haar gaven?

Tijdens de Reformatie zien we dat de functie van de bisschop in de katholieke kerk in de reformatorische kerken veranderd in dat van kerkenraad en predikant. De term die we voor een predikant gebruiken is ook wel Herder en Leraar. Deze term vloeit mogelijk voort uit wat staat in Efeze 4. Enkele interessante doordenk vragen:

  1. Kun je aan de termen herders en leraars één ambt / persoon koppelen?
  2. Zijn er personen gekoppeld aan de overige ‘ambten’, die van apostel, profeet en evangelist?
  3. Zouden er nog apostelen kunnen zijn of waren deze er omdat en zolang ze werden benoemd door Jezus zélf?
    En hoe zit dat dan met Paulus? Of met die 12e apostel die Judas verving?
  4. Waarom kennen we het ambt van evangelist niet?
  5. Kennen we profeten?

Lange tijd waren ‘de profeten’ verdwenen. Maar je ziet profetisch spreken ‘momenteel’  wel opduiken bij vernieuwingsbewegingen (zie post 4 van de volgende week). Alan Hirsch noemt in zijn boek vaak ‘de apostolische functie’, en omschrijft deze als die van entrepreneur, de cross-cultural kerkplanter en de architect van nieuwe kerken of bewegingen.

  1. Kan Hirsch gelijk hebben (gebaseerd op Efeze 4) met zeggen dat naast Herders én leraars ook de ambten van Apostel, Evangelist en Profeet nodig zijn voor een gezonde kerk?
  2. In hoeverre is dit mogelijk naast of binnen onze reformatorische ambtsleer?
The following two tabs change content below.

Anko Oussoren

Adviseur op Praktijkcentrum
Is sociaal, geïnteresseerd in mensen en heeft zich vooral de laatste jaren ingezet voor jongeren binnen en buiten de kerk. Zijn passie ligt bij het jeugdwerk en het missionair gemeente-zijn. Hij heeft het verlangen om gemeenten toe te rusten vanuit de liefde van God. Mail naar Anko