We collecteren elke catechisatieles en zo wordt vanaf eerste les diaconaat aangeleerd’. Deze reactie van een predikant illustreert de plek die diaconaat veelal heeft in de geloofsvorming van onze jongeren. Een inventarisatie laat zien dat diaconaat in veel gebruikte catechesemethodes minimaal aan bod komt. Dit beeld werd onlangs weer bevestigd op de jeugdleidersconferentie 2017 waar zo’n 60 jeugdleiders deelnamen aan een workshop over diaconaat en jongeren.  We betrekken de jeugd nauwelijks echt bij het dienende en delende karakter van de kerk.

Wij zijn er echter van overtuigd dat het van groot belang is dat jongeren leren ervaren waar het om gaat bij diaconaat. Volgens ons ligt daar ook een grote kans, want jongeren verwachten van een kerk dat ze doet wat ze zegt. Ze willen een kerk die inspireert en laat zien waar ze voor staat. Een kerk waar geloven gaat om het verbinden van hoofd, hart en handen. Maar hoe kunnen we diaconaat meer handen en voeten geven in het jeugdwerk? Wij geloven dat samenwerking daarvoor een belangrijke sleutel is.

Deel je leven!

Daarom hebben het Diaconale Steunpunt, het diaconaat van de CGK, het Praktijkcentrum, het NGJ en het CGJO de handen in een geslagen[1]. Vanuit een gedeeld gevoel van urgentie en verlangen werken we samen aan een sterkere verbinding tussen diaconaat en jongeren in onze gemeenten. Zo willen we met het project ´Deel je leven´ graag bijdragen aan een sterkere diaconale geloofsvorming van jongeren in onze kerken. Daarbij willen lokale gemeenten graag ondersteunen in het meer betrekken van jongeren bij het diaconaat van de gemeente en ze verantwoording te laten dragen voor hun eigen diaconale inzet.

Samenwerken

Hiervoor is het belangrijk dat diaconaat nadrukkelijker een plek krijgt in de geloofsopvoeding van jongeren. Daarbij komen meerdere doelgroepen in beeld, ieder met hun eigen taak en rol. In het jeugdwerk is diaconaat geen vanzelfsprekend aandachtsveld en de verbinding tussen diaconie en jongeren is vaak ook beperkt. Wij geloven echter dat het verbinden van diaconaat en jongeren vraagt om intensievere samenwerking tussen diakenen en jeugdleiders. De diaken zien we als de initiator, toeruster en coördinator van de diaconale activiteiten en de jeugdleider als degene die aansluiting heeft bij jongeren. Samen met de jongeren kunnen ze plannen maken om het diaconaat meer onderdeel te laten worden van het jeugdwerk in de gemeente. Daarnaast is een kerkenraad nodig die voorwaarde-scheppend is en ruimte biedt om diaconaat een meer integrale plek te geven in de geloofsvorming van jongeren. Ook ouders zijn een belangrijke motor achter de motivatie van jongeren. Door de opvoeding en het dagelijkse voorbeeld dat zij geven, laten ouders zien hoe het leven als christen in de praktijk ingevuld wordt.

Sleutel

In het werken met jongeren is je leven delen een belangrijk element. Gelukkig is de kerk in essentie een (levens)delende gemeenschap en is diaconaat in essentie het dienen van elkaar door te delen van de gaven (materieel en geestelijk) die je van God hebt ontvangen. Daarom werken we vanuit de visie Deel je leven. Want we geloven dat de delende kerk de sleutel is voor diaconaal jongerenwerk. Het leven delen heeft daarbij diaconaal gezien twee kanten:

diaconaat voor jongeren

Hierbij gaat het om het geven van hulp bij diaconale problemen van jongeren. Eén op de drie á vier jongeren van 18 jaar en ouder heeft een schuld of een betalingsachterstand. Vergeet ook niet de jongeren met een (chronisch) zieke ouder. Soms verlenen die jongeren dezelfde mantelzorg als die volwassenen geven, maar dan zonder de hulp en begeleiding die volwassenen daarbij krijgen. Voor de kinderen in een gezin met een zieke ouder is het vanzelfsprekend dat kinderen taken op zich nemen. Ze klagen er niet over en weten ook niet altijd dat ze begeleiding kunnen krijgen. De realiteit is daarbij dat de verantwoordelijkheid van de mantelzorg zo zwaar op de kinderen kan drukken dat ze een achterstand in hun ontwikkeling oplopen. Kennen we de jongeren in deze situatie en kunnen we helpen in begeleiding of in het overnemen van mantelzorg taken? Onder jongeren komt ook veel eenzaamheid voor. Jongeren kennen veel mensen en hebben vaak een groot sociaal netwerk, maar ze missen echte intimiteit in de contacten buiten hun eigen gezin, familie en vriendengroep.

Het is belangrijk dat jongeren die hulp nodig hebben, die hulp ook ontvangen. Realiseer je dat jongeren het diaconale adres van de kerk vaak niet kennen en geen idee hebben wat de gemeente voor hen zou kunnen betekenen. Communiceer daarom duidelijk wat je als gemeente en als diaconie voor jongeren kunt betekenen. En train jeugdwerkers om signalen op te vangen en om daarnaast met jongeren in gesprek te gaan over de vraag hoe zij andere jongeren kunnen helpen. Zorg er ook voor dat je als jeugdwerkers en diaconie met elkaar overlegt en de zorg en aandacht voor deze jongeren met elkaar afstemt.

diaconaat door jongeren

Daarnaast is het belangrijk dat jongeren leren dat diaconaat hoort bij je christen zijn. De jongeren gaan zelf ontdekken welke gaven zij hebben gekregen en hoe ze die kunnen inzetten. Daarbij zullen ze wel wat stimulans en een stuk begeleiding nodig hebben.  Maar waar moet je dan beginnen? Wat ons betreft beginnen we bij de jongeren zelf. Jongeren hebben hun eigen antennes, en manieren van communiceren. Om met jongeren te werken, is het belangrijk je in te leven in hun denk- en leefwereld en om daar op aan te sluiten. Juist als we zeggen dat het bij diaconaat gaat om de hele gemeente, dat elk lid belangrijk is met zijn of haar gaven en talenten, is het van belang om jongeren serieus te nemen en als volwaardige gesprekspartner te betrekken in het diaconaal bezig zijn.  Cruciaal is daarbij de vraag wat jongeren nodig hebben om hun geloof handen en voeten te geven.  Jongeren denken en beslissen mee bij het kiezen van diaconale activiteiten. Het leren door zelf te doen gaat verder dan het door hen laten uitvoeren wat door volwassenen bedacht en besloten is.   

Jongeren

Het is goed om even stil te staan bij een aantal kenmerken van de tijd waarin onze jongeren opgroeien. Dat kan je helpen om beter aan te sluiten bij de leefwereld van jongeren als je probeert de verbinding met diaconaat te maken. We kunnen de belevingswereld van jongeren als vertrekpunt nemen en daarin laten zien dat geloof en de Bijbel betekenis hebben voor het dagelijks leven.

  • Individualisering maakt jongeren tot ontwerpers en uitvoerders van hun eigen leven. Ze krijgen de vrijheid om eigen keuzes te maken. Ze moeten hun eigen identiteit vorm geven. En het is mooi dat jongeren de vrijheid en mogelijkheden hebben om zichzelf te ontwikkelen, maar tegelijkertijd kan er ook ideaalbeeld gecreëerd worden waaraan voldaan moet worden? Het lijkt alsof jongvolwassenen boven zichzelf uit moeten stijgen.
  • Een van de belangrijkste aspecten die daarbij een rol spelen is dat het gevoel de basis is geworden van het handelen waarbij individuen er op gericht zijn om alles intens en zonder al te veel risico’s te beleven. Deze intensivering zorgt ervoor dat alles intensief moet worden beleefd. Het eigen gevoel is dominant. Niet een theorie of een dogma maar dat wat je werkelijk raakt. Het is de basis om te handelen en samen iets individueel beleven past daar perfect bij.
  • Maak diaconale vorming daarom een sociaal gebeuren, want we zijn in de eerste plaats geen individuen, maar personen! Persoon-zijn betekent dat we in relaties staan tot anderen en dat we aan elkaar gegeven zijn. We hebben anderen nodig. Jongeren ook! Juist hierin kan het diaconale aspect van gemeente zijn een belangrijke rol spelen. Door jongeren actief te betrekken bij het diaconaat kunnen ze geloofservaringen opdoen die verder gaan dan geloofsbeleving. Ze ervaren dat het geloof relevant is.
  • Daarbij is delen vermenigvuldigen. Voor jongeren betekent weggeven niet dat je iets kwijtraakt, maar heeft het eerder de betekenis van ‘delen is vermenigvuldigen’. Een foto of mp3’tje deel je eenvoudig via je smartphone. En als de batterij ervan leeg is, dan leen je de mobiele oplader (ook wel bekend als lifesaver) van één van je vrienden. Delen is in! Maar wat zien jongeren daarvan terug in de kerk?

Aan de slag

Er zijn verschillende leerstijlen (dromers, denkers en doeners) en mensen hebben vaak verschillende voorkeuren van leren. Het is echter belangrijk om de verschillende leerstijlen te combineren. Wat daarbij opvallend is, is dat voor veel jongeren geldt, dat hun voorkeurstijl van leren ‘doen’ is. Dat geldt ook voor het diaconaat. Er zijn allerlei mogelijkheden die je daarbij kunt benutten. Denk aan de Micha Young cursus en het gloednieuwe materiaal over Vluchtelingen. Maar ook Nacht zonder dak, Zip your Lip en via Diaconale reizen kun je concreet met jongeren aan de slag. Wil je iets met en voor jongeren organiseren, zorg er dan voor dat het zo concreet en persoonlijk mogelijk is. Doe iets samen met echte mensen, voor een concreet doel en op een aanwijsbare plaats. En betrek jongeren bij de voorbereiding.

Zulke projecten en acties ver weg of dichtbij kunnen helpen om te groeien als (levens)delende gemeenschap van Christus. Zo’n gemeenschap worden we niet vanzelf, dat vraagt om oefening. En juist bij dat oefenen kunnen dergelijke acties helpen, zeker voor de jongere generaties. Zo leren ze door te doen.

Diaconaat gaat echter verder dan het meedoen aan dergelijke acties. Het is dus zaak dat er samen geoefend wordt in allerlei diaconale acties en dat dit een structureel onderdeel wordt van de vorming van jongeren. Meer structurele aandacht voor diaconaat in het vormingswerk van jongeren vraagt om overleg, planning en afstemming. Bespreek hoe je hier samen aandacht aan kunt geven en hoeveel tijd ervoor nodig en beschikbaar is. Kerst-, veertigdagen- of paasacties sluiten aan bij het kerkelijk jaar en lenen zich goed voor diaconale acties, maar passen ze ook in de agenda van het jeugdwerk? Overleg hier als diakenen en jeugdleiders samen over.

Leren door delen

Om niet bij de kick van een actie te blijven, is het belangrijk dat jongeren worden geholpen om hun ervaringen met anderen te delen en erop te reflecteren. Hoe bewuster dat gebeurt, hoe meer jongeren van de acties leren.  Stel jongeren vragen en houdt ze een spiegel voor, zodat ze over zichzelf, de anderen, de samenleving en hun geloof gaan nadenken. Op die manier leren ze te kijken naar hun eigen drijfveren en overtuigingen, maar kunnen ze ook leren dat bepaalde situaties ingewikkelder zijn dan ze eerder dachten. Een manier waarop jongeren op hun persoonlijke ervaring kunnen reflecteren is door hun de mogelijkheid te geven om hun ervaringen te delen in de jeugdgroep. Als jeugdwerkers hebben we daar zelf ervaring mee opgedaan. De ene week doen jongeren een activiteit en de volgende week delen we de ervaringen in de jeugdgroep. Door vragen te stellen help je jongeren verder in hun leerproces. Vraag bijvoorbeeld naar wat hen raakte in activiteit? Waarom juist dat? Of vraag wat ze hebben ontdekt over hoe ze reageren op lastige situaties? Of vraag wat we als kerk kunnen betekenen in concrete situaties van mensen die aandacht, hulp of zorg te kort komen?

In het Westland pakten ze het als volgt aan. Na een zaterdag waarop jongeren hun handen uit de mouwen konden steken bij mensen die wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken, werd ’s avonds een feest georganiseerd. Op een bepaald moment verstomde de muziek, werd er een krat de zaal ingedrukt en kregen jongeren de kans om staande op het krat hun ervaringen te delen met de andere jongeren. Zo hoorden ook jongeren die niet hadden meegedaan ervan en werd het een gedeelde ervaring.

Deel je leven!

We geloven dat jongeren een integraal onderdeel zijn van de gemeente en dat juist diaconaat één van de sleutels kan zijn om jongeren de essentie van het evangelie te laten zien en ervaren. Samen bieden we kerken handvatten om jongeren daadwerkelijk te betrekken bij het diaconaat van de gemeente.  Binnenkort verschijnt er een e-book met meer praktische informatie en tips. Ook organiseren we de komende tijd een aantal regiobijeenkomsten voor jeugdleiders en diakenen. We hopen dat jullie samen komen en neem gerust ook een of meer jongeren mee! Houdt de websites van onze organisaties in de gaten.

Diaconaal jongerenwerk vraagt om samenwerking. Daarbij willen we graag van elkaar leren en elkaar inspireren. Deel daarom je mooie en moeilijke ervaringen en je vragen met ons en met elkaar in de facebookgroep ‘Deel je leven – delende kerk als sleutel voor diaconaal jongerenwerk’.

Dit artikel is geschreven door Anko Oussoren en Derk Jan Poel en gepubliceerd in Dienst. Anko Oussoren is adviseur bij het Praktijkcentrum (GKv) en Derk Jan Poel werkt als diaconaal consulent bij het Diaconaal Steunpunt (GKv en NGK).  Beide zijn lid van de werkgroep Deel je leven! Diaconaat en Jeugdwerk van CGK, GKv en NGK. Op zaterdag 11 maart verscheen ‘Deel je leven!’, een magazine boordevol informatie en inspiratie voor jeugddiaconaat. ‘Deel je leven!’ is een speciale en gezamenlijke editie van Diacoon, een magazine van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Download hier het magazine Deel je leven!

[1] Het Platform Diaconale Samenwerking van de NGK, CGK en GKV heeft jeugd diaconaat tot speerpunt benoemd. Daarbij kiest zij voor een bredere insteek, waarbij het jeugddiaconaat meer geïntegreerd wordt in het gehele kerkelijke (jeugd)werk. Om die reden is samenwerking gezocht met het NGJ, het Praktijkcentrum en het CGJO[1]. 

The following two tabs change content below.

Anko Oussoren

Adviseur op Praktijkcentrum
Is sociaal, geïnteresseerd in mensen en heeft zich vooral de laatste jaren ingezet voor jongeren binnen en buiten de kerk. Zijn passie ligt bij het jeugdwerk en het missionair gemeente-zijn. Hij heeft het verlangen om gemeenten toe te rusten vanuit de liefde van God. Mail naar Anko