Je kunt het ontroerend vinden als een jongen met het syndroom van Down enthousiast meezingt in de kerk. Of je voelt je een beetje ongemakkelijk omdat hij zomaar mensen knuffelt. Je kunt denken dat hij van zijn ouders vast wel genoeg meekrijgt over het geloof. Of je houdt jezelf voor dat hij toch niet zoveel kan met onderwijs en dogma’s… Maar eigenlijk hebben we allemaal het verlangen dat mensen met een verstandelijke beperking ook voluit kunnen meedraaien in de kerk, bijvoorbeeld op catechisatie of bijbelkring. Maar hoe?

Nee, dat gaat niet vanzelf. Je kunt een jongere met een verstandelijke beperking niet zomaar tussen de andere jongeren in een catechesegroep zetten. Op een volwassen bijbelkring zal dat misschien een enkele keer wel gaan, maar is het de vraag of het de persoon met de handicap voldoende zal aanspreken en opbouwen.

Hun niveau en leefwereld
Voor Follow Up! produceren wij al jarenlang catechesemateriaal. Voor kinderen, tieners en jongeren. En nu hebben we besloten dat we een bijzondere doelgroep willen gaan dienen: mensen met een verstandelijke beperking. Zij hebben materiaal nodig dat is toegesneden op hun niveau en hun leefwereld. Dus geen kindernevendienstverhalen die voor hen zijn aangepast, maar een methode die helemaal aansluit op hen.

We hebben Bijzonder! ontwikkeld zodat kerken iets te bieden hebben aan gemeenteleden met een verstandelijke beperking. Ze hoeven niet in de reguliere structuur ingepast te worden, maar kunnen in een passende groep terecht. Daar krijgen ze onderwijs op maat en kunnen ze op hun eigen manier meer ontdekken over wie God voor hen is en wat de Bijbel hen te zeggen heeft. En als mensen in een groep kunnen functioneren, is het natuurlijk heel mooi als ze dit met elkaar delen.

Het is niet zomaar een boekje, maar een compleet pakket waar je direct mee aan de slag kunt:

  • Een groot boek met een overzichtskaart voor elke bijeenkomst.
  • Een standaard waar de kaart opgezet kan worden.
  • Een knijper waarmee je op de kaart aangeeft bij welk onderdeel je bent.
  • Een handleiding voor elke bijeenkomst.
  • Een stapel fotokaartjes die het gesprek op gang brengen.
  • Kaarten met eenvoudige versies van bijvoorbeeld de geloofsbelijdenis.
  • Een doos om alles in te bewaren.

De deelnemers maken elke bijeenkomst een creatieve verwerking die zij samen met hun eigen boekje en kaarten in hun eigen doos kunnen bewaren. Op de website www.follow-up.nu staat bovendien nog extra materiaal en op de christelijke mediabank www.opkijken.nl staan bijbehorende filmpjes en liedjes.
Het pakket Bijzonder! is een uitgave van het Praktijkcentrum en uitgeverij Buijten & Schipperheijn.

Specifieke behoeften
Dat de doelgroep speciaal is, is op zich wel duidelijk. Maar welke specifieke behoeften horen bij mensen met een verstandelijke beperking? Wat is er anders aan Bijzonder! ten opzichte van gewoon bijbelstudiemateriaal?
Ze hebben natuurlijk hun eigen denkniveau. De vragen en opdrachten zijn daarom vaak praktisch en concreet en er wordt veel herhaald. Het taalgebruik is helder en goed te begrijpen. Maar Bijzonder! is nooit kinderlijk. De deelnemers worden serieus genomen als de (jong)volwassenen die ze zijn. Daarom maken we bijvoorbeeld geen gebruik van kinderlijke plaatjes, maar van fotokaartjes. Er worden elke bijeenkomst liedsuggesties gedaan en ook daarbij wordt er rekening mee gehouden dat het om volwassenen gaat.
De opzet van een bijeenkomst is helder en elke keer hetzelfde. Die herkenbaarheid is prettig voor de deelnemers. Zij hebben vaak behoefte aan duidelijkheid en structuur. Op de overzichtskaart staan alle onderdelen met een eigen icoontje. Door de knijper op het juiste onderdeel te zetten, maakt de begeleider duidelijk waar ze zijn. En de deelnemers zien in een oogopslag wat er nog volgt.

Creatieve verwerking
We maken veel visueel, woorden worden gecombineerd met beelden. De fotokaartjes ondersteunen het gesprek en soms ook de bijbellezing. En de creatieve verwerking helpt de deelnemers om te onthouden waar de bijbelstudie over ging. Extra leuk is dat ze deze verwerkingen in hun speciale doos bewaren en aan anderen kunnen laten zien.
De leefwereld van de doelgroep komt ruimschoots aan bod. In de vraagstelling wordt er bijvoorbeeld rekening mee gehouden dat veel deelnemers in een woongroep leven. Of dat het voor sommige deelnemers moeilijk is om relaties aan te gaan. De verwerkingen zijn creatief en leuk, maar wel eenvoudig te maken en daarmee ook geschikt voor mensen die beperkt zijn in hun motoriek.

De delen van Bijzonder!
Er is inmiddels één deel verschenen: Voorbereiding op je belijdenis. In tien bijeenkomsten worden de deelnemers begeleid op weg naar het afleggen van openbare geloofsbelijdenis. De inhoud van de lessen is gebaseerd op de Apostolische geloofsbelijdenis.
Bij dit deel horen een eenvoudige versie van de Apostolische geloofsbelijdenis, van het formulier voor het belijden van je geloof en van het avondmaalsformulier. Alle drie in begrijpelijke taal en ondersteund met duidelijke afbeeldingen.

In maart komt een volgend deel uit: Jezus op aarde. Deze tien bijeenkomsten geven de deelnemers inzicht in het leven van Jezus. Ze ontdekken wat Hij deed en wie Hij voor hen is. Hierbij hoort een tijdlijn waarin de gebeurtenissen uit het leven van Jezus overzichtelijk naast elkaar zijn gezet.

In de zomer zullen nog twee delen van Bijzonder! verschijnen. Van één daarvan is de inhoud al bekend, dat wordt: Goed bezig. Een serie over gaven, helpen, werken en rust. Dit deel stimuleert de deelnemers om de dagelijkse praktijk in contact te brengen met God.

Apart of niet?
Ik heb geprobeerd uit te leggen dat deze bijzondere doelgroep een bijzondere aanpak nodig heeft. Maar je kunt je dan nog steeds afvragen: is het niet erg jammer om hen apart te nemen, ze horen er toch ook gewoon bij? Het kenmerk van een christelijke gemeente is tenslotte dat we allen broers en zussen van Jezus zijn. Alle menselijke verschillen als huidskleur, geslacht, sociale status of intelligentie vallen weg in het licht van onze verbondenheid. Als er ergens een plek is waar mensen met een verstandelijke handicap er helemaal bij horen, dan zou dit toch de kerk moeten zijn.
In de Bijbel lees je de opdracht om de onderlinge eenheid te zoeken en te bevorderen. Jezus’ opdracht om elkaar te dienen, krijgt gestalte als je naaste totaal anders is dan jij. Als je je niet verbonden voelt met elkaar doordat je iets gemeen hebt, komt het echt op liefde aan. Waar die liefde woont, is Gods zegen voelbaar.

Dwarsverbanden
Daarom pleit ik er niet voor om mensen met een verstandelijke handicap een aparte groep te laten vormen waar de rest van de gemeente weinig mee heeft. Net zomin als tieners, senioren, twijfelaars, gebedsfanaten of ambtsdragers een eigen clubje binnen de club moeten gaan vormen. Er moeten in de kerk altijd dwarsverbanden zijn waarin we elkaar met al onze verschillen ontmoeten, aanscherpen en liefhebben.
De kerkdienst is daar een voorbeeld van, al is het daar nog steeds mogelijk om je tot contact met je eigen kringetje te beperken. Een schoonmaakploeg is een ander voorbeeld. Je bent erbij ingedeeld zonder inspraak en spreekt tijdens het boenen vaak mensen die je anders niet zomaar ontmoet.
Hou in de gaten of er voor gemeenteleden met een verstandelijke beperking genoeg momenten zijn waarop ze zich opgenomen weten in een kring van mensen die allemaal verschillend zijn. Het zou toch fantastisch zijn als ze, tijdens het schoonmaken of tijdens het sjoelen op een gemeenteavond, ontdekken dat de andere gemeenteleden net zo bijzonder en anders zijn als zij!

Ingrid Plantinga-Kalter is theologe en projectleider van de methode Follow Up! waar Bijzonder! een onderdeel van is. Ze is een ervaren catecheet en heeft diverse publicaties geschreven over gemeenteopbouw. Dit artikel is gepubliceerd in ‘Dienst lente 2015‘.

The following two tabs change content below.
Ingrid is theoloog en houdt zich graag bezig met catechese en jeugdwerk. Ze is projectleider van Follow Up! en ontwikkelt bijbelstudie- en catechesemateriaal voor kinderen, tieners, jongeren en mensen met een verstandelijke beperking. Ze houdt ervan om na te denken over visie en beleid en om dingen helder en overtuigend op papier te zetten. Mail naar Ingrid

Laatste berichten van Ingrid Plantinga (toon alles)